I
£CS-M06
m
ii
PSALMORUM
-©AVIDIS
^araph^fis Poetica,
AUCTOR E
G. BUCHANANO,
Cum Notis Philologicis Nathanis C hy-
t km i &c Et Ecfhrafi Alexamdri
Julii in loca Paraphrafeos difficiliora.
Ad finem adjiciuntur Annotationes Th.omje
Ruddimanni.
EDINBURGL
Excudebat GULIELMUS ADAMl
Proftant venates a£ttd Joanem Paton Biblio-
poiam in area Parliament. et Davidem Ran-
dolphum, in Vico Canonicorum, vulgo the ,
Canongate. Anno Domini MDCCXXV. j
A D
Jvl a r i a m, lllujlrifsima m Scotoriun
Renwm
Georgii Buchanani
EPIGRAMMA.
NYmpha, Caledonu qut nunc feliciicr ora
Miffa per innumeres fceptra tueris avos ;
Oua fortem antevenis meritis, virtutibus annvs>
Sexum animis, mcrum nobilitate genus :
'Accipe ( fed facilis) cultu dotiata Latino
Carmina,fatidici ncbile regis opus.
llla cjuidem, Cjrrha pncul &* Fermejftde l)'mphaf
'B/.ne fub ArcT-oi fidere natapoli :
Jfon tamen. av.fus eram male nitum exponere fostum*
jST* mihi d.fpliceant cjua placuere tihi.
2sam qmd ab ingenio dornini fperare nequibant^
pehebuxi gsnio forfttan Ma tuo.
Ibld. v. 97, Qttam • cecidereffiSei^
Pf. XIX. v. J. IrnAvienUt gens f^Krfi*, A^K^Wen*tm j
In librum Pfalmoram
ANNOTATIONES
THOMiE RUDDIMANNI,
— — —
Pf. I. ver. 8. £~\ V&ty n°n Editio And. Harti 16" 1 5, Quem
\J non, male ; hsc enim ad arbevem referri
oitendit, practer a^.a, proximo verlu vox {prcdiga.]
Pf. II. v. 28. De callereBi'] Lond. 16S6, de calle reBo.
?{. V. v. 21. At tuafretus~\ Prima editio And. Harti, Ad tua*
Pf. VII. v. 9« Si ««w index~\ Edit. Argent. fecunda And.
Harr. Elzev. 1628, Janfon. 1^40, Wetften. 16S7, Si verus ju-
deXy repugnante metro.
Pf. IX. v. 10. Ccnverfus trepida terga dedit* fugaj Qui-
dam forte legendum malint trepid& fug& : lta enim Qvid»
Met. V. 322.
-CunBof^ue dedijfe Terga fuga — ia*.
Et Met. XIII. S79.
'Terga fuga dederat converfa Sym&tbius heros.
A Buchanano farnen ftat Virgilius Geo. iv, 85.
Aut hos verfa fuga viBor dare terga fubegit.
Et jEneid.-XII. 462.
—_».—— Verfique vkijfim.
~?ulverulenta fuga Rniuli dani tergaper agres.
?f. X. v. 37. Et occupatos multinodis nexibus,
7$aff& involutos ativahit. Ita omnibus libris difpungitur hoc di-
ftichon : mihi vefo fententias hic ordo videtur, Attrahit occupa-
tos invohitos multimdis nexibus naffei cjuo pacto cum naffa hic non
dandi fed gignendi cafu iit poiirum, incifum pofr, nexibus de-
lendum arbitror. Vide Julii Ecphrafin.
Pf. XII. v. 3. Nudajzdes hominum fugit eommercia.~\ Omnf-
bus libris virgula poft Ifldes} interjicitur : male mea fenten-
tia. Vide Julii Ecp h.
Pf. XVII. v. 41 . Facinufque pttrant Mwtihus ahfem . 1 i. t.
ut re.Te Julius mreraretatur, facinus futurum animo admittunty
quod mihi ahfenti parant : five, ut aliis verbis idem efferam, Tot
infidia capiti meo firuunt, tam fixum immotumque eorum ammo
fpdnt mei prrdendi cenfilmmy ut quxm mihi cadem mohuntury non-
dum hcet re verx verattvm^ menle tam^^^ cogiiatictie pracipiunty
tamdue tfu^.fi jam perp trxre fbi videantur. Simili fignra utitur
Sntius, de etjuis e caiceribus ad curfum emitti ardentibus,
lib. VI. $9*. I
— ..— — Ftffff lumina furvimi,
Ora fonant morfu^ fpumifque Qfi ftwuine ferrnm
Tfritur, imvulfi necjueunt obfifieve pofies,
Claufiraque^ compreJf& transfumat anhelitus ira :
Sttre ade.i mfe^um efty pereur^. vefiigia wille
Ante fu?amy abfentemque ferit gravh ungttla campum*
i. e, J*m videhvninr currere in (tadio, in <guo nondum eraa?»
Sic Val. JFlaccus lib. III. 587.
l\\py velut refwri c/uem ce-ntipit improha Ma#?a
"Lancei, fannuineus vafio leo murmure fertury
Trrnnit Qf* abfentem vacuis fuh dentibus hofiem.
Nec multum abludit illud Virg. JEneid. iv. f 5.
-„-.. lllum ahfens abfentem nuditque videtqffes
Et no'ter Mifcel. III. 22.
Vnam inouieta follicitudtne
T<? fpectat ahfevtem
Ex hifce exemplis abunda liquere arbitror fatis venufte aC
^oetice dici v-ftrare facinus abfensy atque adeo praeter rationem
«os facer^, qui, fincerum f quod dicitur "* vas incruftare cupi-
entes, ?liam adje£Hvo abfens, praRter vocem ficinus, focant
qui»runt : dum alii fnliret e ftmeriore ftrophe minus impiorum
fiuic revoont, alii vero vocem ahrens e lua q nfi fede revulfam
eu i {e^uenre proximo verfu vore rleo] copulandam volunt :
utri^ue, me judire, Miterprer*tionem, & m fe meptam, atque
ab ,'fimo nm auftorum ufu & Bucha^ni mente juxta alienam
°f XVIII v. »9. Sicitcum jurw ] And. Hait. anno 16*15.
£• eircum fulw% malt.
IM
Ibld. v. 97. Qjiam cecidere ^S§eM Wpre. (H
Pf. XIX. v. 1. hiament^s gens f^Ki&, A*^&mw**m J
Ita libris omnibus t rra-ter unum Nath. Chytraei , d ftinguitur
foftfapienii.: : mal-*, me judice ; ordo enim eft, Gcns tddicta
mentem erroribus impiis infamentis ftpienfu, i- e, mteipretant*
Julic, hcmines dedii faljts praceptis PhhfifhU a pieioU then*t
$ualia fciz*, Epicuri (etlam feruti poftea profitebantur, qui, uC
Claudiam verbis utar, mundum fcrtuna ncn arte re.ri afnTn.a-
b^nt. Buchanani oculis obverfabatur iliud Horatii, iik» 1«
Parcus Deorum cultor &* infrequem9
Infanient.s dum f pieniiA
Confultus erro — ---
Pf. XXII. v. 47. Ad injlar ~\ Negar Servius re£te dici a&i#~
@ar, damnarque Serenum ira ioquenrem : verum ncniolu>Se<»
renus, fed Juftinus etiam, Solinus & Apuleius fic loquunrur.
Pf. XXVIII. v. penult, VitAcntinuo fruftibus affttat Ccn*
tinuo hic pro eontinenter, ajjidue, ufiue, ttfurpare notier videtur :
quod barbarum tamen contendit accuratiflimus Jo. Ker. beleCt,
de LL. obferv. lib, II.
Pf. XXXIII. v, 45. Defpicit mundi pater ^ Longe majot Cfi»
^icum pars Difpicit, male ; Virgilius enim «£n. I. %z%.
-...= — ._ J-upiier athere fumme
Defpiciens mare ve livelum, terrafque jacentes.
Claud. de Conf. Mall. Theod. ver. $. de Virtute,
.-. .... Immotaque cunclis
Cafihus ex alta moriaha defpiat arce.
Et alii paffim. Defpicere autem cft e fuperitre loco fpeBave.
Ibid v. 59. At Deus juftes ecuh irretorto Sevtper refptcit. J ?. e.
Deus juftos orulis immons & nufquam deflexis intuecur, fi ;©
eorum faluti & mcolumitati oculis per^ecuo intenris inw^iUt.
Caeterum Buchanano a quibufdam virio d*tur, quod hanc lo-
^uendi formulam, a folo, quod fciverim, Horatio ante ufurp**
tam, haud paullo div<-rfa ab ea, qua ille ufus eft, iignificatirne
sdhibuerit. Horatii locu* eft Iib. II. Od. s,
jfn (3| f&nani Poemata
(^Ri?^;
Ouifquis ingentes oculo irretorU
Spcclat acerves.
tjbi per voces [ oculo inetorto ] intelligi volunt comrnentato-
tes, eailonon invidoy aut avaro, non auri fulgore aciem quafi per~
flringente reterto aut defiexo. Immerito autem mea fententia hic
JBuchananus arguitur : utrobique enim eadem fcrvatur vocis vis
& fignificatio, quippe qua nihil laliuJ innuatur quam -oculus
' recluSy immotus & cOTjJians, non cbJiquust au* ab ea re in quam
#cies Airigitur retortus fiVe refiexus. Quod autem Buchanani ab
Horatio difcrepet fententia, id non ex nativa vocis indole, £ed
ex reliqu* oratione diverfaque tum fpectancium tum rerum
fpe£tatarum natura provenit : & quidem, ut rem paulio clarius
exponam, varii funt animorum aifeclus, invidia puta, avaritia,
libido, ira, odium, &Fc. quibus incitati res hominefve obliquis,
torvis, limis, reflexis aut retortis oculis ipe&are dicimur : con-
tra vero his affeftibus vacui, aut contrariis animi rrotibusad-
«lu£ti, oculis re£hs, fixis, immotis, sequis, adeoque irretorcis,
Tion reflexis aut detortis, intuen perhibemur. Proinde Peus,
Ihumanos quafi afiewcus induens, juftos cculo irretcrto adfpicere,
•1. e. perpetuo amore profequi, ac vigili femper cura tueri ac
protegere, non minus Latine ac eleganter, quam vere & pie
dici videtur. Videfis Mifcel. III. 21.
Pf. XXXIX. v, 53. 1'urbidas iranfegimus Vit& hrevis moJefixs ]
JMajor codicum pars, & ii fere antiquiores, 1'urhidas mcJefiias
Vit& brevis tranfegimus. Sed quam nos fecuti fumus le&io ve-
*rufiior videbatur magis tamen arrideret tranfigimus, fi fyllabae
'modulus pateretur.
Pf XL. v. 45. Vefendant igitur~\ Hart. anno 1^1 5, Defendat :
'at obftat carminis lex.
Pf. XLII. v. 33. "tu me fi placido lumine viderisj Ita Hart.
anno 162,1 quod & numerofius nobis vifum : ita enim Pfal.
LXXX.
5% ttes fi pJacid§ lumine videris:
aliis autem omnibus, ~T u fi me placido I. v. legitur. Horat.
hb. iv. Od. 3. unde haec deprompta funt, litem non dirimit.
* Pf. XLIV. v. 49. Obrati tot cJadibus ] «Supplendum licetfi-
"ffl&s . quod duriufculum videtor:
* Pf.
itiones.
Annota
Pf. XLV. v. 60. Nec tu carminibus Regitid tdeeleve mflris} Ita
omnes libri, prster duos Lohdinenfes, Tho; Vautrollerii/ci^,
anno 1580, & Alex. Julii 162©, «juibus
Nec tu cavmimbusy Rex magne, tacelere noftrisy
Scriptum efr, & forte re~£ius : ha»c enim ab omnibus fere inter-
pretibus ad JESUM CHRISTUM referuntur.
Ff. XLIX. v. 22. Necpretio Deum Editt. Julii 8? And. Har-
ti anno 1621, Non pretio Deum.
Ff. L. v. 2. Regum colla minacium ] Non minantium, qued
adverfus meliorum membranarum fidem Horat. lib. 2. Od.
12. (unde n^c nofter mutuua defumfiO nuperis editionibus re-
ceptum segre fert Criticorum Princeps Rich. Bentleius.
Ibid. v. 5. 'Tumfacer ardua ] Quidam Deum haud recle fa-
crum dici exiftimabunr, quod, juxta Popmam de DifTer. verb.
inanima tsntum facra ; fantta autem tam animata «juam inani-
ma proprie appellentur. Verum optinu etiam fcriptores hanc
dulinftionem haud raro neglexerunt, Liv. lib. III. Quib&s ipfi
Dii neqtte facri neque fanBi funi. Et Horat. lib. iv. Od. o. Ca-
vent quia vatefacro.
Pf. LI. v. 51. Spiritu moius animi rebeV.es Trincipe firma ] Se-
«juujtushic praecipue videtur verfionem LXX, viralem, atifvul-
gatam, fpiritu principati confrma me : ad quae verba fic Ifidor.
Ciarius, Spiritu ills principe muni me, fpiritu digno principilus. '&
ad eorum offlcia neceffario, quos oportet phtrimis fapere. atAlhs ta«
men, rectius forte & Hebraico textui conveniertius, vertiiuf
Spiritu hhevali, voluntario, ingennc, &c.
pf. LIX. v. 23. Et inflar oblatrantium ] And. Hartus anne
1621, Et Infiar oberraniium : at metrum repognaf.
Pf. LX, v. 13, Eripiafqtte tuos gelidi fermidine ktbi] Forte le-
gendum e formidine: fecus enim eripio Dativnm fere poftulat.
Tf. LXIV. v. o. Linguas ceu gladios exacuunt fuas ] Ita quin-
^ue e libris meis exhibent ; relitjnis omnibus/k>j editum eir.
FL LXXI. v. 10. Fendentem ab uno fuhjidie tuo"] And. Hartus
anno 1621, Trdfdio tuo.
Pf. LXXII. v. 26. Bon£ paces vigeanf] Taces hic pluraliterad-
fiibuit, adverfus Grammaticorum guidem piacita ; non tamsa
'abfjue exemploo Ita enim .locucus eil Pkutus Perf. V. 1. l
'- Lu-=
ri <MEkIn G^BBWhanam Poemata
Lueret. V. 1229 &, 7uenr» pr*ci; ue rcfpexifle nofter videtur,
Horat. 2. Epiit. I. 102.
Hoc paces habuere bonK ventique fecundu
Ib<d. v. 31. Sit idem terminus orbis Forte orbi legendum.
Pf. LXXIV. v. 67. Ne trade v.tam turtuns tu& jens Contra
lmgu«e lacinaj coniuetudinem, turtur hic tcemininum pofuit :
nec ramen remere ld ab eo fa&um ; pnncipes enim Bibliorum
interpretes Leo Juda?, Tremellius, Arias Montanus, X-aitell.io,
Vatablus, Hcbraeum textum fecuti, vitam fwe animam turturis
tuty hoc in ioco verterunt. Variant (juidem LXXy Interpp.
eofque plerumqie fecuta verfio vulgata : quw hun^ locum fic
reddit, Ne tradas bejliis animas c<mfitentes rtbi. Csterum notat
fpagnus Voffius turpiter cascutiiife Servium, $ui ex lilo Virgilii
Lci. I.
Nec gemere aeria ceffahlt turtur ab ulmo,
iuvtur fceminino pofitum exiftimavit : cum nihil fit apertius,
sena cum ulrno, non vero turtur, rllic convenire.
Pf. LXXVI. v. 25. TempU mundi] Terent. Eunuch. III.
5. 4».
At quem Veum * qui templa cosli fumma fonitu eoncutH.
Ennuis,
uts erit quem tu tolles ad cxrula cali
^empU
Lucret. I. leoS.
fifeve ruant asli tonitraha templa fuperne.
Sic Buchan. Pf. LXXVII.
Qu\ templa pilh jldenbus poli
Cor.dideris
Pf. LXXX. v. 25. Jam tremulo frieore texerat mcntes ] Tre*
thulo frigore pro urnbra : audix metonymia.
Ver. 33. 0 Rex armipotens Ita Editio Alex. Julii J<20,
alii omnes, 0 Rex ommpotens : at priu illnd re£rius viJetur, ut
alibi hoc Pfalm*», & hoc loco textus Hebraicus, & «mnes <}u»e
riderim verfiones.
Vtr. 47. Uunc ] Heb. Virum dextera tut- proinde haud ici»
an re&e a Julio ad rsmum pronomen [humA referaiur»
*0K
Annotationes» rll
Ver. 51. ntfibi^ MeLusferre Ac nor.
Pf. LXXXIV. v. 7. Artus atria vivi vifuripropiusVei"] Julius
( qui artus vtfure inrerpr jratur membra invijara^ ) vifur: re&o
plurali poiiturn _httfHma_fe videtur ; ego vero genitvofingulari,
fubaudito ' mei collooatum srbirror: neque enirw artus, fiv«
tnembra\ quidq-^m v-fere feu confpicere poffunt ; nec id vel mi-
ni um innuunt Regti vatis verba.
Pf. LXXXVI. v. 4. Nf fewper ir& vindicis 1 Haec verba noa
X>eum, fed Davidem ipfum ref-iciun; : Vatahlu« quem praeci-
pue nofter fequitur, yuia mifericors fum : aiii auia fanBus fum7
.el honus, vel Pius.
Pf. LXXXVII. v. 3. Imminet au& montium] Re&iu* forte
emiriet,
Pf. LXXXVIII. v. 23. Acerba morte peremio] Teremtum forte
Buchananus frrtpfeiit.
Pf. LXXXIX. v. 19. Et und£ Vejkis infana tumidos ad fidera
fuclus | Male in Or» iibri fui prr» Jidera reponendum conjs&at
littora quidam vir do&us, qui nimirnm abfurde dici exiftimabat,
defuere tumidos fuBus ad ftdera : at illnm, q.iifqius fuir, ftfellit
verborum ordo, qui hoc paito coiloCandus eft, Dejicis f'u8us
infan& unda, iumidos, ( i. e. oui modo iniumuerdnt ufiftte) ad $~
dera. Virg. JEneid. III. v. 423. de Charybdi loqucns,
____ .._ Jmo barathri ter gurfite vaftos
Sorhei in ahrttptmn fuctus, rurfufaue fub auras
Ergif alterms, &* fidera verberat unda.
Ver. 75. Efio mi Sol tefiis adhaec] And. Hartus 1^21, ai-hit*
Pf. XCI. v. 6. Sortifque mertifcjue, Qp tetncas minas . Duas
Stephanorum, utraque Plantiuiana, £_ Argemcr. iemficas mi-
vas\ quod metrum non patstur.
Pf. CIV. v. 16. Quicfue hilaret vulius] Editio hujus Pfalmi
Lond. 1620, Quiaut loil ' <ret vultum
Ver. 73 Siceit: • nullo i Eadem Edit. Sic eat, Qp nullo. -
Ver. penult. Ac nos'\ Modo dicta & Al. Julii Editr. At nts.
Pf. CV v 22. Hos tamen ] Edit. Al. Juiii Eam tamen. flob.
Stephani anno 1 580, Hanc tamen.
Ver. 41. Dttfovcnte] T-es Stephan. duas Planr. & Argenf:
DfO favente.
Pi. CVI. v. 29. Donte tyraim* Uk*r*U ] Aitera And. H«rt.
editio, Dmm tj/ranvi*
H
vlii In Geo. Buchanani Poemata
Pf. CVII. v. 51. Spumis canentihus'] And. Hartus anno l6i$t
ffumls Candenilhis : at prius lliud magis arridef. Sic Ovid.
Epift* ?•
Ouam [tue me Vhthiis canefcant aequora remh.
""" )
Ver. 85 Nulla hominum tritam monftrant vefigia callem\ Ita
«uatuor Srephanorum libri, duo Plantini, tres Raphelengii,
duo N. Chytraei, uterque And. Hdirrij Argentor. Tho. Vau-
trollerii, Elzev. 1^28. Jae Stoefi 1591, Gid. Lithgou KStfo,
Rob; Sanderi 16S4: reliquis vero omnibus \triturri\ legitur.
Nos ideo priorem le£tionem praetulimus, quod ita ferant crones
libri BuchananO adhuc vivenfe editi. Non me latet hoc vocabu-
lum a Grammaticis vuigo mafculinum ftatui : at fcemimno in-
terdum iegi oftendit Nonius e Livii lib. xxii. cap. 14. 1 Nos hic
pecorum modoper &ftivos faltus deviaJque^caUcs exercitum ducimus ;
quomodo etiam exhibent Jani Gruteri & utnufque Gronovii
editiones- quanquam nonnullis libris devios cailes edatur, quod
JJofius &Gothofredus, fuflragante etiam Rich. Jonfono Gramm.
Comment. pag. 43. in Colles mutatum voluere; Sed potior fi-
des veteriim librorum (quibus, teftante Sigonio, calles non col-
Jes eft fcriptum ) in primis vero omnibus astate prioris Nonii,
«ui porro addit Livium (ic frequenter loqui.
Pf. CVIII. v. 1. Mens invicta malis.~\ Priores 12 hujus Pfalmi
verfus habentur Pf. LVIf, Pofteriores 20 Pf. LX.
Pf. CIX. v. 25. Infcribatque penates] i. e. tabula ex aedibus
pendente, velforibus parietibufque affixa ( ut nunc fit) ejus do-
mum vendendam locandamve effe indicet, Plaut. Trinum.
I. a. 131» J&des venales hasce infcribit literis. Terenr. Heaut.
I. 1. 92' InfcriPfi ittlc0 aedes, Hoc ideo, quod neque Julius ne-
oue Chytracus rem explicent, hic notare libnit.
Ver. 30. Mors falce totam demetat femel dcmum [ Ira omnes
libri : mihi vero vix dubium eft quin. fimul non femel legf
^ebeat : quas voces alteram in alteram nonnunquam mu-
tatas interoretes animadvertunt. Vide Cl. Bentleium ad Horat.
I. Epift. 7- 96-
Ver. 40* Maledicta in illum 8? exfcecratio cadent ] Ita conftan-
ter omnes libri; at mihi fere perfuafum eft eadant legt oporte-
tere, prt mox
Sic nttUus UU cnpiat aut dicat bene,
Tex-
'Annotationet; ¥%
Textu autem Hebraico, omnibufque quos vUerim Jnterpretibu$s
codem femper tempore hxc enunciantur.
pjf. CXV. v.6$. Quoi mors tegii filentio ) Ita re£te Julius le-
git, alii omnes tegeU
Pf. CXVI. v. 65. Erutus tnorti] Melius forte Morte. Viae
qus nos de metris Buchan.
Pf. CXIX. Beth. v. 5. 'Tui oris erba fempet ore mediter at
Yneo ] ^guondam mihi fufpicio fuborta eft iegendum efle cords
mediter ; at mutare fententiam coegit textus Hebraicus, quem
iic redd'it Arias Montanus, ln labus meis narravi omnia judicia
eris tui. proinde mediiari eedern fere feniu accipiendum q*Q
apud Virg. Ecl I.
Silvefirem temii Jxiufam meditaris avena.
u e. moduiaris, feu cantando e xerces. Et Ecl, fS.
Omnia qu& Vhcebo quendam meditante heatm
Audiit Eurotas —
1". e. canente. ut Servius interpretatur. Meditari ergo verha Dep
ore, idem eft ac ea ajpdue recotere, ac iis in omni fermone memorAn~
dis femet exercere.
Pf. CXXVI. v. 12. Angufiam populo urbem] Hart. anni 1621,
Auguflam>
pf. CXXVI. v. 15. lepamur ?audia ] Editio. Al. Julii tefie-
wur, & in Ecphrafi laetitiam demonftremus : fed potior, mea.
ifententia, aliorum codicum lectio utpote Hebraico rextui mage
ccnfona, qui ab interpretibus fere redditur, , Fa&i fumus laetan-
%es vel laeti, non vero erimns autjimus,
Pf, CXXXI. v. 16. XJnum. Deum barentum] Omnes curn Chy-
trasi Coilectanefs editi, XJnum Deum parentem. Maie.
Pf. CXXXII. v. 37. Stirpi Vrofpiciam ferd, folium qui illufiret
m itum] Ita omnes libri, prseter unum Al. Julii, in quo qu£
illuftret eft editum: fed altera lectio magis arridet, fupplendo
iirum vel Regem, e pofie/is Daidis, i. e. CHRIS7XFM. Vid,
Vatabli Annof, in loc.
Ver. 42. Cingetque ficrum diademate crinem ] Edit . Tho-
Vautrolierii Cin^antque facrum diademata crinem.
Pf. CXXXVII. v. 1 2. Quale canebamus ] Supple carmen - vox
enimquale^ non ad proxima verba, fed altero ante verfu carmi-
na refertur, finguUri numero pro plurali, metro cogente, fubfti-
tuto, quod, paullo licet infolentius, minus tamen durum mi\u3
videtur, g^uam quak hic pro qualiter pofitum exiftimare»
F 1 n 1 a
ERRATA.
Paucula kajc admifla errata B. L. fic corrigltb.
PSalm 41, Ver 6, coponsLege corporis. Pf. 60 v. I. abactus
1. abattos. Pf. 65, v. 6 iu poUntes 1. T"upotens. Pf. 65,
V« 6. /r<c 1. ire. Pf. 69, v. 36» numem 1. numen. Pf. 75- v. 5,
l.Jtcfurais? P£ 89. v. 58, *q*uvum 1. /Equ&uum. Pf. 90, v,8,
*cc 1. «tfc. Pf. 91 v. 12. Objiicibus 1. Objicibus. Pf. 97. v. 3.
fulminsl. fulmims. Pf. 102, v. 22, tempJol. tempja. Pf. 105.
V. 5, relinquerit 1. reiiquerit. Pf. Jotf. v. 7, A/«tf* 1. Ntf/w. V.
34, par^uerunt }„ paruerunt. v. 45, iwri* 1. avertit. P(. 107 >
v. $iymoderatur 1. moderetur. Pf. n$, v. 103 iswi 1. »?*«• P£ l*c>
v. 7, exafperet 1. exafperat. Pf. 123. v. 2. wtf/cJ 1. <f«/«. Pfc
341, v. 4, ifs «wra 1. erroris. Pf. 143, v. 2, viam L vitaip*
Pi. 148, v. 3, ///tfw illuminas 1. iJJuminas*
GARMINUM GENERA,
§luibus in hoc opere Poeta ufus eft.
CArminum in Pfalmofum Paraphrafi occurrentium genera
func undetriginta.
I. Genus monocolon. Verfus funt Heroici hexametri, fex
regionibus conftantes, cjuarum fextam SpOndseus, quintam
Da&ylus, ^uatuor relicpas indifcriminatim Da£tylus aut Spoa-
d«us obitnet, hoc modo ;
i s § 4 j 6
^vv - - - - -vv
Eo utitur Pfal. i, 18, 45, 78, 85, 89, 104, 107, I$£, 135V
II. Dicolon diftrophon, ad imitationem Horatii lib. 5. Od, 16.
Vel potius, Prudentii, hymno 9. Verfus prior eft hexameter
heroicus modo memoratus. Pofterior Iambicur HippOna&euj
irimeter acatale£tus, conftans fex pedibus cjuorum ultimus
lemper eft Iambus, [ five Pyrrhichius ] fecundus 8c cjiiar-
tus Iambus, & ejus loco haud* raro Tribrachys: locis auteiri
imparibus, i. e, primo, tertio & (juinto, praeter lambum, Spon-
datum etiam, Anapieftum, Da&ylum aut Tnbrachyn recipitg
juxta hoc fchema ;
113456
V- V- V- V- V- t>-
tV- WV -VV tw vv- v&
-vv vvv vif
vvv vv- vvti
Eo utitur Pfal. £, ±6, 24, 57, 60, 6:9, 83, 93, 95, 97, ioS,
109, 118, 126, i$6y 147.
III. Dirolon diftrophon, ad exemplum Horatii lib. 5. Od. 1.
Martial. lib. 1. Ep. 50. Prudeinii fecurnU praefat. Apotheof-
cos, Aufofi. Bpig. 26. Primus cjuifijue verfus eft Iambicus fena-
rius acatalecStus, cujus modo in II. genere meminimus Secundu»
vcro eft lambieus dirnster, feu ^uatcraarius, acataie&us, con-
— |l v-aiimuuni vjcugizi.
ftam quatuor pedibus, quorum ultimum conftifuitlambus, [vel
Pyrrhichius ; ] fccundum Iambns, ve) ejus compar Tribrachys ;
y»rimum& tertium Iambus, Spondaeus, Anapacftus, Daciylut
aut Tribrachys. Quanquam Buchananus nunquam, quod me-
minerim, tcrtio loco Tnbrachyn aut Dactylum ufurpat. C»-
erum dimetros quibus ille ufus eft, hoc modo metiri poflis ;
I
1
5
4
V-
</-
v-
V-
vvv
vv
vv- vv-
vvv
-vv
Eo utitur Pfal. 3, 6, 10, 21, 22, 17, 34, 38, 39, 4T, 44,
48, 53, 6*2, 74» 76% 7°>. 87, y-> u°> "*» i'5» «o'i 127»
133, 134, 139, 141-
IV. Dicolon diftrophon, quale eft Horat lib. 1. Od. 7. Ver-
fus prior eft Hexameter heroicus, uc fupra. Pofterior Alcma-
nius Da£tylicus tctrameter acatalectus, quatuor ultimos habens
pedes carminis heroici, hoc modo ;
12 3 4
-vv
f.o utitur Pfal. 4, iii.
V. Dicolon tetraftrophon, quale eft Catulli carmen II,
Horat. lib. 1. Od. 2. Starii Silr. 4. carm. 7. Prudentii Catheme-
rinwn Hymn. 8. Qfc. Verius primus, fecundus & tertius Sapphi-
cus hendecafyllabus pentameter acatale£rns, conftans Trocharo
Spondacp, Dactylo & duobus Trochseis^ vcl ultimo Spondao^
hoc modo ;
1 * ? 4 5
-V - - -VV -V -V
Quartus autcm quifque eft Adonius pentaiyllabus dimeter aca-
tale£tu<\ conftans Daftylo & Spondaco, feu duobug poftre^
mis carminis heroici pedibus, hoc modo ;
I l
Eo utirur Pfal. 5, 17, 51, 55, 65, 67, 71, 90, 101, 103,
VI. Tiicolon tetraftrophon, ad exemplum Horaiti lib. r.
Od. 9. quibufd^m carmen Horatianum apellatum ; Verfus
primus & fecundns eft Da£tylicus Alcaicus acatale£tus, conftans
cx pcuthcmimcri Iambica, i, e, Spondaso ycI Umboj ( fed faepius
i z SfoRr
f Carminum Genera. ii£
Spondseo, ) Iambo, & cxfura, feu fyllaba longa, deinJe duo-
bus Daclylis [vel ultimo Amphimacro, flve CreCicoJ hoc modo;
i __ 3 4
• - %}- - _<_,"_; -"yy
<&- -<_>-
Tertius eft Iambicus Archilochius dimeter hypercatale£tus_
pes primus & tertius Spondseus, & nonnunquam Iambui ;
primus cjuidem rarius, tertius vero rariffimc, (ecundus &
' «juartus femper Iambus cum fyllaba in fine refidua, hoc
modo j *
i 2 ? - 4
«;- - - - <j; -.
V- v- Q-
Quartuseft Dactylicus Alcaicus, vel, ut alii nominant, Pinda-
ricus, in quo duos Dactylos continuos fequuntur dao
Trochsei [vel ultimus Spondseus, ] hoc modo :
I ■%■ * ' % 4
-w -vv -V -v
Eoutitur Pfal. 7, II, 15, 19, 30, 46, 50, 56, 58, 77, S2,
pi, 145, 1x5, 140, 146.
VII. Dicolon diftrophon. Verfus primus Sapphicus, de quo
inV. genere ; fecundus ; Iambicus dimeter, de quo in III.
genere fupra egimus.
' Eoutitur Pfal. 8.
VIII. Tricolon telraftrophon, ad imitationem Horatii lib. 1.
Od. 5. Verfus primus & fecundus eft Afclepiadeus Choriambicui
tetrameter acatale&us qui quatuor habet regiones, quarum
j>rimam Spondseus, fecundam & tertiam Choriambus, «juartani
Iambus £feu Pyrrhichius] obtinet, hoc modo ;
1234
vv
Alii autem metiuntur per Spondseum, Da&ylum & csefuram,
feu fyilabam longam, ac deinde duos Da&ylos, vel ukimura
Amphimacrum, hoc modo ;
12 34
-©-
Tertius eft Pherecratius herricus, trimeter acatale&w*, ccnftsnf
$pond«Oj Da&ylo Sc Spond*o, hoc medo ;
i? Carminum Genera.
t f. 3
Quartus denique eft GWconiusChorambicus trimeter acataleftus,
conftans Spondaco, Choriambo 6c Iambo [ feu Pyrrhichio,
hcc modo ;
1 "' 3 i
-w- v- vel vv
Eo utitur Pfal. 9, 64, 84, 150.
IX. Dicolon diftrophon, quale eft Horatii Iib. 4. Od. 7.
Jrior quifque verfus eft hexameter heroicus, de quo fupra. Al-
ter vero Archilochius D*£r,ylicus dimeter hypercarale&us,
vel, ut alii volunt, penthemimeris heroica, conftans duobus
Ea&ylis & fyllaba, hoc modo ;
1 z
• vv - vv
Eo utitur Pfal. 12.
X. Monocolon. Verfus Iambicus dimeter, cujus in tertio
genere meminimus. In hoc imitatus eft Prudentium hymno 1.
Cathemerinon, &c. Sedulium hymno ultimo, hymnofque
compluresEcclefiafticos : &, quamadmodum illi, itaPfalmi
hoc genere carminis compofiti per tetrafticha progrediuntur.
Eo utitur Pfal. 13, 31, 37, 47, 521, 54, 50, 86t 96y 98,
II7> 148, 149, 150.
XI. Dicolon diftrophon, ad exemplum Horatii Iib. 1. Od. 5.
Verfus prior eft Glyconius trimeter ; poftenor Afclepiadeus
tetrameter: de uttoque ha&enusin VIII. genere di£tum eft.
Eo uritur Pfal. 14, 35, 43.
XII. Tricolon tfiftrophon, quali uritur Prudentius Pracfat.
Cathemer. Pri ,us quifque verfus eft Glyconius trimeter,
fecundus Afclcpiadeus tetrameter, de quibus modo, & in VIII.
genere egimus. ' Tertius autem quifque eft Choriambicus
Alcaicus pentameter acatale&us, qui conftat e Spondao, tribus
Choiiambis & Iambo [five Pyrrhichio] hoc modo ;
12 9 4 5
,^v_ -$<&- 'VV- V-
VV
Fo ut/turPfal. 16.
XIII. Dicolon tetraftrophon, quale eft Horatii Iib. 1. carm
6. Verfus primus, fecundus & tertius Afclepiadeus tetrameter,
quartusvero GlycOniui trimeter3 de quibus fuperius egimus in
g«ner* VII h
■■ JEc
Carminum Genera. $
fio utltur Pfal 23, 42, 75, 99, 102, 144.
XIV. Monocolon, Verfus lambicus Hippona&eus trimeter
acatale&us, ad exemplum Horatii lib. 5. Epod. 17. Catulli
ear. 20. Prudentii Cathemennon hymn. 7, QPc. De eo fupra in
genere II.
Eo. utitur Pfal. 25, 94, 106.
XV. Monocoion, quale eft Stat. 4. Sil. 5. Claudiani carmen
Fefceninum in nuptias Honorii & Marise, Prudentii hymn. 14.
Verfus Da£tylicus Alcaicus acatale£tus, «juern in VI. gene-
re explicavimus. Hic quoque obfervandum ( quod de Iambi-
cis dimetris fnpra monuimus) puroi hofce Alcaicos in tetra-
jfticha femper divifos efTe.
Eo utitur PfaL 26, 29, 32, 49, 6\, 71, 73, T43.
XVI. Monocolon, quale eft Horatii lib. 1. Od. 1. Prudentii
hymn, 5. Cathem, Verfus eft Afclepiadeus tetrameter Cde quo
fupra genere VIII. ) Notandum verb Buchananum (ad exem^
plum Prudenrii ) Afclepiadeos hofce quaternos junxifle.
Eo uritur Pfai. 28, 40, So.
XVII. Dicolon diftrophon, quo Boet. lib. 2. metr. 3. imitatur
Verfus primus eft Sapphicus pentameter, de quo fupra in ge-
nere V. Alter eft Glyconius tnmeter, de quo in genere VIIIi
dixiraus.
Eo urirur Pfal 33, 70, 121, 142.
XVIII. Dicolon diftrophon, ad exemplum Boetii lib. 3,
met. 3. Verfus primus eft Iambicns trimeter, cujus in II. car-
minis genere meminimus. Secundus vero eft pentameter Elegia-
cus acarale£tu=, cujns prima & fecunda fedes indifterenrer Spon-
dssum vel Da£tyium recipit, tertia femper poftulat Spoiidaeuirfc
«|uarta & quinta Anapasftum, hcc modo ;
1 2 3 4 5
-vv - » - - vv- w-
-w
Vel, ut aliis placet, verfu -in dno quafi membra divifo, p<p
DaCtylum ant Spondaeum prima & fecunda regione indifcf-
minatim pofitum, fequitur caefura penthemimeris, qui pt-
mam partem rerminat: alterum aurem membrum poft dus
Da&yios altera itidem caefura clauditur, hoc modo ;
1 a 5:4
-W - - - -VV »Hjtf} £
-w
£0 utitur Pfal. 35, 61*
XV
ri Ctfrminum Gcnert-
XIX. Dicolon triftrophon. Verfns primus & fecundus eft
Trochaicus Alcmanius dimeter, feu quaternarius, acatale&us,
conftans quatuor pedibas, quorum primus & lertius, feu loci
impares, Buchanano femper eft Trochacus, fecuudus prater
Trochaeum Spondaeum etiam, ejufque compares Anapaeftum
& Da&ylum recipit, quartus denique eft Trochaeu* [ vtl Spon-
4xus, ] Hoc modo ;
1 * 3 4
vv-
-vv
Verfat autem tertius eft Trochaicus Eunpidaeus dimeter cata-
le&us, qui eofdem habet pedes quos duo priores, prasttr
ultimum, qui poftrema fyllaba detruncatur, hoc modo ,
i t 3
-V -V -» V
w-
Alii metiuntur tanquam Iambicum dimetrum cujus initio defit
fyllaba, hoc modo
. a 3 4
v- — v
VVV V-
, Eo utitur Pfal 66.
XX. Dicolon diftrophon. Verfus prior heroicus hexameter,
de qno in I. genere. Pofterior Anapsefticus Partheniacus dime-
rcr cafaleftus; qui conftat tribus pedibus, quorum primus &
fecundui Anapaeftum vel Spondaeum indirlerenter recipic, terti?
tius folum Anapatftum, ac dein^e fupereft fyllaba, hoc modo;
i % 3
V9 . VV- W-
Tel potius eft pofterior pars carminis hexametri heroici, cujus
<rimtvs pes una fvllaba mutilus eft, femimecro tantum fuperftite,
i e. fvllaba longav vel duabus. brevibus, cui deinde tres ulfi-
li pedci carminis hexarnetri fubjunguntur, h?c modo ;
1 ■ * 3 4
~vv -**
v*
k Carminum Genera. . i}8
Eo utitur Pfal. 68.
XXI. Dicolon diftrophon, ut Horarii lib. 5. Epod. 14. Aufo-
nii Epift. 10. Primus cjuifgue verfus eft heroicus hexamerer,
fecundus autem lambicus dim6ter : quorum fujpra in I. & III.
raetrorum generibus meminimus.
Eo utitur Pfal. 81.
XXII. Dicolon diftrophon. Carmen eft Elegiacum omnibus
hotum, ex hexamerro &pentamefro junftis conflatum . de hoc
in XVIII. de illo- in I. gehere fuperius egimus.
£0 utitur Pfal. 88. 11S, 137.
XXIII. Dicolon diftrpphon. Primus quifque verfus eft Tro-
chaicus Euripideus dinWter, de quo in genere XIX. di£tum eft.
In illo aurem verficuio , Agite fefiis laudibus, Trochasi vicem
occupat Tribrachys, Secundus autem eft Iambicus dimeter,
<juem in III. genere enarravimus.
£0 utirur Pfal. 100.
XXIV. Monocoion, quali ufi funt Plaur, Terent Seneca,
&c. Prudentms Cathem. hymn. 9. Aufon. di£t. Solon. veteris
iliius carminis, cui titulus eft Pervigilium Veneris, au£ror ;
Venanr. Forrunat. Hymn, de cruce Domini, &*c. Verfus eft:
Trochaicus o£tonarius cata!e£tus, conftans feptem TroGhacis 8c
f yllaba, recepto tamen in locis imparibus Tribracby; in paribus
vero, pracrer Tribrachyn, Spondaco eriam,Da£tylo 8c Anapaefto,
hoc modo ;
1 2 5 4 5 6 7 8
-v -v 'V *v ^v -v -«
VVV VVV VJV - - vvv vvv «
-VJ
vv vv-
~W -vv
Eo utitur Pfal. 105, 119, 124, 129.
XXV. Moncolon, quali utitur Boet. lib. r. met. 5. & Seneoa
paffim in choris. Verfus eft Anapzfttcus Pindaricus dimeter
acatale£tus, conftans rjuatuor pedibus, in quorum fingnlis
recipit Anapacftum ; cujus tamen vices promifcue fupplene
Spondaeus, & Da£tylus, & ultimo etiam loco interdum Tribra?
enys, AmphiraRCf tj yel Trochscus ] hoc modo ;
Viii Carminum Genera*
S 2
3
4
fJV~- W-
cy-
w-
—
M&Q
—
* w -vv
IV V
— «y-
>fal. II 5.
-V
XXVI. Dicolon tetraftrophon, ad exemplum fere Catulli,
carmine 34. Primi tres verfus funt Choriambici Glyconii tri-
metri acatale&i, Spondseo, Choriambo & Pyrrhichio | vel
Iambo ] conftantes ; fed loco Spondaci interdum recipiunt Tro-
chaeum, hoc modo ;
123
-w w
-V v-
Quartus autem quifque eft Pherecratius heroicus trimeter aca-
tale&us, conftans Spondaco, Da&ylo 6c Spondaso, hoc modo ;
I 2 3
-- -w -•
Eo utitur Pfal. ll£, 122, I28.
XXVII. Monocolon, ad exemplum Prudentii hymno 6\ Ca-
them. Verfus cft Iambicus Anacreontius dimeter catale&r.s,
qui conftat tribus Iambis & fyllaba, recepto tamen facpifTimt io
prima fede etiam Spondseo, hoc modo ;
I 2 3
v- </- ^- *
- - i)
Eo utitur Pfal. 231.
XXVIILTricolon triftrophon, quale eft Horatii lib. 5. Od.iiV
Primus quifque verfus eft heroicus hexameter, de quo in primo
genere: fecundus autem eft Iambicus dimeter, de quo in genere
III. egimus. Tertius verc eft penthernimens heroica, conftans
duobus Da£tylis 6c fyllaba, cujus in genere IX. meminimus.
Eo utitur Pfal. 138.
XXIX. Tricolon triftrophon, idem fere quod praecedens, nifi
quod ordo paullum (it inverfus ; nam qui illic fecundum locum
tenebant, hic tertium, & c contrano, vcrfus occupavere : cse-
*erum Horatii Epod. n. per omnia ft ile eft, prseterquam quod;
llli primus verfus eft Iambicus fenarius, Buchanano auterrt;
hexameter heroicus : fecundns vero utrique eft jpenthcmimeri
hcroica . tertius denique Umbicus dimeter.
£o utitur Pfal. 145. Georgi
( I )
GEORGII BUCHANANIi
PARAPHRASIS
In Primum Librum
PSALMORUM.
F
P S A L. I. C A r m. G e n. i.
Boniy cjui abjiinent a malo, &* fiudent hono} foJi felices funt^
mali vero infelides.
Elix iile animi, quem non de tramite re&o
Impia facrilegse flexic contagio turb^ :
Non iter erroris tenuit, feflbrve cathedrsc
Peftiferse facilem dedit irriforibus aurem :
I. Feliyc animi ] eftanimo felici. J.
i. Felix ] Ssspe apud Silium cum genitivo conftruitur ut felix
uteriy . felix fam£y feJix leti, &c. FeJix interdum propitiura
aut benignum fignificat, fcilicet eum qui alios felices reddit,
Virgilius Eelog. 5. Sis honus 0 felixque leves qu&cunque laborem.
Itaque FeJix animi fignificat indolem felicem, vel indolem <juss
felicem reddit.
'Tramite ] Trames proprie eft femita tranfverfa e.t acclivis
qua montes <juafi tranfmeando confcenduntur Ovid. 10 Metamorph.
Carpitur acclivis per muta filentia trames. Quo circa hic, Buchananus
epitheto additopropriam fignificationem quodam modo correxit,
ficuti etiam fecit. p£ 18. Avertere meos reBo de tramite grejfusi d
I. Tefiifera. ] Qui iniquitati operam dant peftiferi dicuntur,
quod alii in alios morbum transfundentes fimul aegrorent et pe-
reanr.
A Sed
2 P S A L. I.
2 Sed vibe rimatur iter melioris, & alta
Mente Dei legcs nocHefque diefque revolvir.
3 Ille, velut riguae quaemargine confita ripaeeil
Arbor, erit : quam non violento Sirius asftii
Exurrt, non torret hiems : fed prodiga lasco
Proventu beat agricolam : nec flore caduco
Arridcns, blanda dominum fpelattatinanem.
4 Nonita divini gens nefcia fcederis, exkx,
Contemtrixque poli : fubito fed turbine rapti
Pulveris inftar erunt, volucri quem concitagyro
Aura levis torquet vacuoludibria ccelo
5 Ergo ubi veridicus judex m nube ferena
Dicere jus veniet, fcelerifquecoarguetorbem :
2. Rimaiur~\ Rimari eft diligenteret valde folicite fcrutari et
tanquara per rimas aliquid incjuirere, Grsece kpeuvitv Virg.
j*En, II. Pariesrimatur apertasy et iEn. 7, Quod cuique reper-
tttm Rimantiy tehtm ira facit. Dicitur etiam de animantibus et
volucribus,roftro terram veleruentibus, vel requirentibus prata et
ftagna alimenti caufa. Vire.i. Georg. de avibus paluftribus: Dulci-
ius injiagnis rimanturprata Cay(iriy VideNonium in voceRimari. C.
2. Alta mcnie. ] Cic. pro Milone. tbmo Sapiens et aita mente
fr&ditus. Sic aitior pavcr qui paulopenitiusinavfit,apud Tacitum,
Annal. 16. Cap. 24. et aitior iracundia Lib. 2 Hift. Cap: pi.
3. Sirius. ] Stella eft primse, ut vocant, magnitudinis tota fere
hreme in plaga meridionali fub Crione in ore Cams majoris con-
fpicua quam alii Caniculam dixere, unde diesCanicularesi nomen
acceperunt, tjuod hac ftella cum fole orienre aeftus vehementiflime
fere augeantur, & canes nonnuncjuam rabie cOrripiantur. C.
2. Nontorret hyems. ] Hiemale frigus non exuccam et fterilem
reddit.y.Voces Tiorreo, 'Torridus, UVo, Aduro, &c. tam frigori (juam
calori attribuuntur. Varro. ante iucem fufcitaty frigore torret. Cic.
pro Leg. Agrar. Peccra frigore torrida. Virg. Georg. Lib. 1.
Bcre* penetrabiie frigus adurii.
3. Vrodiga l<ztoy 8>V. ] Quse admodum liberalis cultorem fuuni
m?gna fru£tuum oopia ditat, et poflcfrorem ob florem nec m^r
cefcentem nec deciduum gaudio perfundens, eum fpe fcec
tatis tantum feu blanditiis captum, iiideque nihil praeterea
»uspercipi«ntem, non unnuam fallit. J.
juuni
mar-
nndi-
fruc- I
Non
P S A L. I I. 3
Non coram irnpietas moeftos attoikre vultus,
Nec-mifera audebit juftsfeadjungere turba?.
6 Nam pater scthereus jufiorum &fraude carentum
Novititer, fenfumque tcnet : curvofque fecuta
Impietas fraudumanfractus fcelerata peribit.
5, Impietas. ] Abftrachim pro soncreto, feu Impietas pro ho-
minibusimpiis. Crationis autem granditati fery^it hasc figura cjua
res pro perfonis accipiuntur, ita alibi Vanitas pro hominibus va-
nis. C.
6. AnfraBus ] Sunt obliqui et finuofi flexus viarum in quibns
circuitione opus eft, dicti ab ambitu et frangendo. Varro in-
neutro quoque genere ufurpavit. Irrigavit cavata aurium anfracja,
Utitur eadem voce. Pfal. 25. C.
P s a l. II. Carm. Gek. iu
Impicrum cenatus in regnum Davidis &P Chrifti irritus proponitur:
exitium re!ucJantibusy obfequentibus falus depupfiaturj
QUid trepids gentes vano fremucre tumuicu ?
Minifque populi fasviunc inanibus f.
2 Et cum principibus magni coiere tyranni,
Dominumque Chrillumq; Domini adverfum truces ?
3 Vincula qum horum fortes dirumpimus, ajunt,
Ec lora noflris demimus cervicibus ?
4 At pater gthereus, rerum cui fumma poteftas,
Ridebit impotentium irritas minas,
1. Trepidtgentes] Trepidus idem frequenter apud Poetas quod
feftinus, ita Servius ad Virg ./Enid. 3. Hic rae, duni trepidi crude-
lia limina linquunt. Idcirco Julius Ecphxaftes nofter hunc Bucba-
anani locum explicat Gentes magna fefiinatione ufd. ,
1 Fremuere tumultu ] Iremere, inquit Papias, eft furorem meniis
ufque ad vocis tumultum excitare, et quod Yremcr eji murmur ho-
minurn^ fremhus veyo ferarum.
3. Quin'] Quin i. e. cur non, ita Terentius Quin taces 1
3. Tcries dirumpimus~\ Quafi fortiter dirumpimus, Adje&ivum
adverbialiterpofitnm more Grjscorum ita Virg. 3. Georg. Nec
pregibus ncBurnus obambulat. i. e. Nctfu Kac de re plura vide ia
Vechneri Helenolexia,
A 2 5 Tum
4 P S A L. I I.
5 Tum juftaaccenfusmiferosaflfabitur ira,
Ec per furorem cseca confllia fuum
6 Turbabit : Cingamque meum diademate Regem,
Inquit, Sionis jura fanctis collibus
Qui dabit, & late fundet mea juffa per orbem.
7 Deinde allocutus Dominus eft me : Filius
8 Tumeuses, genuite hodie : me pofce, daboque
Omnes ut hacres gentium fines regas,
Qua circumfufis tellus fe porrigit undis,
9 Regafque feeptro fempiternum ferreo ;
Cumq; voles, tumidofq; premas, frangafq; rebelles,
Ut fi(5ta fragili vafa franguntur luto.
io At vos, inpopuJosquibus eft permiffa poteftas,
Et jusab alta fede plebi dicitis,
Errorum tenebras depellite, difcite verum :
1 1 Servite Domino cum tremore : gaudiis
Et timor & Domini accedat reverentia vefiris,
12 Ut miffum ab illo filium amplectamini :
In vos nejufta: vindidam exerceat ira?,
13 De calle recti devios. Namcumbrevi
Sasviet injuflos contra jufta ira, fcietis
Quam fint beati, fpes in illo qui locant.
6. Diademate ] Diadema vox Graeca a verbo ^iet^ieo id eft,
circumligo aut corono. Olim fafcia fuit lintea purpura intertexta,
et gemmis oblita, geftamen Regibus tantum proprium. Unde &
pro corona fere accipitur. C.
6. Yundet mea jfujja, &c. ] Leges a me latas gentibus paflim
toto orbe fparfispromulgabit. J. Metalla prcprie fufa, id eft, li-
quefa£ta dicuntur, fed quoniam quse fufa, ac liquida funt, fpargi
fua natura folent, fit ut fundere pro fpargere, et largiter vel
abundanter praebere, loqui &c. accipiatur. Voletus.
10 J-us dicitis ] Jus dicere adminiftrare eft: Sueton. Cxs. cap: 7.
Cumjure dicundo conventus circumiret.
12. Y>e calle refti. ] Callis proprie efl via bene trita, et quafi cal-
i 0 pedum obdurata, C.
PSAL.
P S A L. I II. 5
C a r m. Gen. iii.
Daviddegvavitaie affliclionum conquerens, Dei tiatura & experieniijt
fdem fuam confirmat, Deumque orat profaJute fua et populi.
HEu quanta numero viribufque factio
Me vexat odiis impiis !
Quam perditorum firma confpiratio
Conjurat in meum caputl
2 Et afleverantfpem falutis in Deo
Supereffe jam nullam mihi :
3 Cum tu fub umbra prasliantem me tui
Tamfepefcuti texeris:
4 Cum laudis auctor fis meae, cum gloria
Meum corones verticem.
5 Cum no£te Dominus invocantem me fuo
Demonte fancto exaudiat.
Curis folutus &recumbo& dormio,
Refurgo libera metu.
6 Domino excubante: Nec meum formidine
Pectus movebunt agmina
Numerofa, nec ii fseva feritas omnium
Conjuret in me gentium.
7 Tu, Domine, in aciemducl:or3utmeliberes,
Prodibis : hoftiurn omniura
I. Perditorum. ] Terditi dicuntur qui vitiis ita contaminati funt
ut de iis nulla fupenit fpes : in hoc fenfu hac voce utitur Cicero
Lib. imo. Offtc et Oiat in Verrem.
i. Conjurat in meum capui ] Adyerfus Vitammeam. J: Caput
pro vita ponitur ut Capitis res efl, id eft, de vita periculum eft.
Plaut in Trinum. Capitis caufam dicere et Capitis damnari. Cicero.
3. Cumtufubumbrd, Qpc. ] Ordo eft, Cum tu faspe texeris
me praeliantem fub umbra fcuti tui.
3. Cnm laudis author fis me<e.] Cum caufa fis cur Jauder. J.
5. Meum corones Verticem. ] Vertex proprie ea pars eft capitis <jua
capilli colliguntur, et in <jua csefaries vertitur, unde et dicitur.
Malafque
6 P s a u I V.
Malafque franges, impiorum & conteres
Dentes potentidextcra.
9 At tu, falutis una fpes, populum tuum
Bonkate folita ampleclere.
P s a l. IV. Carm. Gbn. iv.
D^i^ 0j>*m Dei implorat contra loof.es coniuratosy adhortans eos ut
refpifcant, oranfque Deum fe ab eis liberatum verbo Qp fpiriiu
dirigat.
OPatcr, ohominum, diviimque seterna poteftas,
Sincera? mihi confcie mentis,
Qui mihi confiliique inopi, incertoque falutis,
Imploranti rebus in arc~tis,
Tucumpandis iter, latumque educis in sequor
Nunc obfeifo fraude maligna
Da mihi tc racilem, & juftis bonus annue votis,
Nondura placabilis aurc.
2 O hominum cxzx mentes, quo me ufque relicto
Intenti mendacibus umbris.
Solicita in vanascorquetis pe<5tora curas ?
3 Tandem credite veramonenti .
Quem Deus electum miro dignatur honore,
Per difcrimina cuncta tuetur
Me Dominus clamantem ad fe,auxiliumq; rogantem,
Mitis & exorabilis audit.
4 Ergo Dci, miferi, nunc faltem agnofcite Numen,
Et viciis abiiftite pravis :
Vobifcum in tacito pernoctem expenditc ledto
Longi dicTta ac fa&a diei.
5 Noili
. Psa l; iv.
5 Non pecudum fibris Dommo, fed mente litatur
Xnnocua: fi admoveris aris
Hanc; poteris fperare animi fecurus abalto,
Dextra muneralarga benigna.
6 Pofcit opes modd degeneres pars msxima vulgi,
Haec animos vota una fatigant.
7 At tu me placido tantum bonusafpice vuitu ;
Aura tui jucunda favoris
Mefuperirradiet; fat,amicote mihi, felix.
Alter frugibus horrea ftipet,
Impieat & multas generofo nedare ceiias,
Et congefto gaudeat auro :
8 Aft ego curarum vacuus de nocte recumbam,
Et fine foiicitudine fomnos
Accipiam : tu fecuram mihi robore mentem,
Tu certa fpe peetora firmas.
5. Non pecudum fibris. ] Vihra in radicibus plantarum funt te-
nuia quaedam et mmuta filamenta, ipfaeque adeo radiculse extre-
mas ; quomedo utitur Pfa.1. bo. J-amradix teneras fuderat undique
Vibras. In corporibus vero animantibus funt hepatis et Pulrno-
nnm extremitates prominentiores. Neque enim mihi comea jibra
ejl. Perfius. Hic pro ipfis vifceribus accipiuntur. C.
5. Xidente Utatur. ] Inter Sacrijicare et litare hoc intereft mcjuit
Nonius, Sacrificare eft veniam petere,. Vitare eft propitiare et ve-
niam impetrare. Virg. 4. Mn. 1'u modo pofce Deos veriiam, facrif-
que IHatis, id efl, impetratis Plaut Pasnulo. Si hercule unquam
fa&um ef,iumme Jupiter faciat ut femper fdcrijicem, neque un~
quam Iitem. Sic Suetonuis in Nerone Attendit et extifpicio, nec un-
quamlitaviU Hinc verbiim perlitare quo utitar. Pfal. 20. cjuod eft
perfe£te iitare, et facrificio fa£loDeum placafe, votique fui com-
potem fieri, Geli. L. 1. C. 7. Si ha res divinA faBa, riteque perli-
iataeffent ; arufpices dixerunt, omnla ex fentenfia proceffura. Grsscis
efi x,cLkhizpio[A&i utor numine propitio, /acio feliciter, C:
PSAL.
8 P S A L. V. C A R M. G E N.
Vavid fretus teftimonio confcientU petit fe a Deo exaudiri, &> certus
de iniuria hoftium, Dei beneftcentiam implorat, petitque fe ab eo
regiy hoftes retundi, ecclefta laudis argumentum fubminiftrari.
OPotens rerum Deus, aure leni
Mitis exaudi mea verba, mentis
Mente non dura tetricufque triftes
Percipe queftus
2 Adfpice attentus, mihi quantatendat
Voxlatus: quando mihi RexDeufquc
Solus es, folum veneror precorque
Rebusin ar&is.
3 Mane clamantem Deusaequus audi:
Nam tuum cafta prece, non inanem
Spemfovens,nomenjubarante Eoum
Mane ciebo.
1. Tercipe queftus ] Queftus fincdipthongo querela eft feu <jue-
rimonia, a cjueror queftus fum, unde conqueror. Quasftus cum
dipthongo emolumentum & lucrum eft a qusero quasfivi, unde
conquiro. C.
2. Quanta tendat vox latus ] Animadverte diligenter, quam ve-
hemens oratio latera et pe&us, ex motu pulmonum, mihi quafi
dilatet. J.
3. Jubar ante eoum ] ?&$ Grsecis aurora eft, unde Eous apud
poetas fignificat aliquid quodeft matutinum aut verfus orientem.
variatur autem primas fyllabse cjuantitas tjuando quidem va<; &
«#£ pro eodem fere accipiuntur. Virg. 1 Georg. Ante tihi Eo&
Atlantides abfcondantur. & n. j£n. Vota deum prinw vicior folve-
hat Eoo. Ita Propert. Sive illam Hefperiis, ftve illam oftendit Eois.
Quod nofter eft imitatus hic & Pfal. 20. Radiis Hermon tepefac-
tusEois. C.
3. Nomen jubar ante eoum Tviane cieho. ] Ante luciferi 6c folis
exortum te inclamabo. J.
3. Ciebo] acieo,civi, citum penult. brevi. ciere, id eft rno-
vere, ut fontes &ftagna ciere dicuntur ranae apud Ciceronem de
Divinat. Hinc excito, concito, item percitus, excitus, ccncitus
penult, brevi. Alterum ejufdem fere ngnincationis eft, cio, civi
citum penult. longa : cire, id eft, vocare unde accitus, excitus ;
penult, itidem longa pro advocato aut evocato,
4 Tu
Ps a t: v.
4 Tu Deus, tetus pietate vera,
Impii ritus fcelus exfecraris :
Nec frui pravi ftudiofa mens te
Sperct amico.
5 Vis tuos vultus metuit, nefafque :
6 Hoftis es fraudum & cupidae cruoris
Csedis : audacem fimulare iinguam
Falfa recides.
7 At tua fretus bonitate facrum
Limen accedam, tua templa inibo :
Rite adorabo tua fanc~ta caftis
Numina votis.
4; 1u Veus, Utiis, &c:J Tu autem Religione fincera gaudens,
caeremonias impias et fceleratas deteftaris, nec «jui ftudio fuo in-
dulgentes mala perpetrant, ullam ex amicitia tua fru£tum fe
percepturos fperent. J-.
6. Hofiis esy Qpc. ] Inimicns es omnis crudelitatis cupientis cru-
orem fundere, linguam <juog_ue mendacia fingere audentem ab-
fcindes. f:
6. A udacem fimulare ) id eft, in fimulando. SicutHorat, dixit
Audax omna perpeti, Sufficiat autem femel indicafle, hunc Grascif-
mum, qui ut apud Horatium, ita in hoc «juoque poemate creber-
rimus eft: Eodem enim modo Graeci dicunt, ^i^cly.tI^ 7T<l%etv
<juod Flacco eft pati indocilis, ad cujus imitationem Pfal. 1 5-canit:
fidemqueque indociJis temerare paBam. C.
7. Rite adorabo ] Venerabundus, ex praefcripto legis, precibus
puris fan&itatis ergo colam. J. Rite idem quod legitime, re&e,
ordine. Varro a ritu diftum putat, propterea quod qux fecun-
dum ritum fiant, re£ta et rata fint. Beos rite colere Cicero Sacrh
jtcium rite perpetrare. Livius:
5/ femel optandum efi : Augufii Numen adora ;
Et yuem fenfifii, rite precare Deum.
Ovidius Lib. 5 Elegia 8.
7. Numina ] Vox Numina pro Divinitate ponitur. Ita Virgi-
lius multis in locis. Georg. lib. I; Ac tua nautz Numina faU
colant et ^neid. lib. 2. Orandaqu& Tjiva Numina cenda-
manti
B S Tu
IO P S A U V.
8 Tu mihi, ut catTesfugiam dolofos
Hoftium, lumen, Deus, sequitatis
Dux tuse pr«cfer, dubioquc caecos
Dirige gieflus.
5? Hoftium verum fugit ora, pe&us
Incolit frausfpurcitiefque : guttur
Tetriusputri eft quod hiatrecludens
Funera bufto.
Linguaadulatrix tacito veneno
Blandiens, cscos meditatur i&us *
jo O Deus, rerum 6 Pater alme, gentem
Perde nefandam.
Reddeconatus, Pateralme, vanos,-
Quique te linquunt, fcelerum fuorum
Sentiant poenas meritas, ab ima
Stirpe reciii :
1 1 Sed tua femper bonitate tuti
Gaudeant qui fpem pofuere in uno
Te fibi certam impavidi, tuumque
Nomen adorant.
iz Namquetu re£tos animique puros
Larga opum dextra recreas benignus,
Et tui ( tanquam clypeo) favoris
Protegis umbra
9. Guttur Tetrius putri, &c. ) Ordo, Guttur eft tetrius putri
bufto quod hiat recludens funera.
o. Sermo verus ex hoftium ore nullus exit, dolus & impuritas i
in eorum animis habitat, guttur foedius eft fepulchro putrido 6c I
malc olenti, quod apertum eft cadavera oftendens ; lingua quo-
que eorum palpans, blandeque rre compellans, cum intus dolus |
abftrufus lateat, cogitat mihi occulta vulnera infligere. f.
9, Bujlum ] proprie locus eft ubi cadaver alicujus combuftum '.
& fepultum eft, unde Statius dixit fumantia bufla. accipitur fere j
jpro ipfo fepulcro. Cic: a. de leg. Bujlum aut tymbon violare. C;
p s A L.
P s a l; VI. *i
C a r m. G e n. iii.
Vavid agrotus, iram T>ei flagellumque depvecatur, mifericordiam im-
ploraty QPfalutem petit, quibus fide impetratis de attentione et bene-
fcentia Dei contra hojies gloriatur.
DUm fervet ira, Domine, dum mens ^ftuat,
Ne me merentem corripe :
Pum fsvientis flagrat in curfu furor3
Exigere pcenasabftinc,
2 O parce, parce : languor segrurn conficit %
Manum falutarem admove.
Corpus5 folutis offium compagibus,
Enerve vires deferunt.
3 Mentemque graviter moeror angit turbidam,
Quo me ufque miferum negliges?
4 Quo me ufque linques ? jam reverte, ac libcra
~ iEgrum inferum de faucibus.
5 Ubif-eva duram mors manum injecfc fernel,
Quis amplius meminittui ?
Quis mortis alta fubrutus caligine
Nomen celebrabit tuum ?
6 De nocte pectus anxium fufpiriis
Pulfans, gemenfque, lacryrnis
1. Dum fervet ira, 6cc. ] Dirm ira tua, Jehova, feverior incan-
defcit, durnque animus, ceu perturbatione illa a£lus exardefcit,
ne me, qua?fo, fjui poenas merui, caftiges : dum inquam indigna-
natio tua fuccenfentis deliftis meis ardet, & adhuc paulatim in-
crefcit, noli de me fupplicium fumere. J.
2. Corpus - • enerve vires deferunt ] Corpus invalidum vires
deltituunt J. Enervus Vel Enervif, debilis, mollis quafi fine
nervis.
5. TJbi f&va duram mors manum in)ecit~\ Poftquam mors crude-
lis, tanquam manu inexorabili injefta, me femel fibi aiTiimptum
pro fuo vindicavit. J-i Ubi fepe pro poftquam ufurpatur Cic. pro
Rab. Ubi femel quis pejeraverit, ei credi pofiea, etiamfi per plures
Vqos juret, non oportet.
B 2 Lavo
12 PSAL. VII.
Lavo cubile : ftrata fletuum madent
Rorata largis imbribus,
7 Caligatacies luminum doloribus,
Hebetata longis : hoftium
Interque rifus &dolos emarcuit
Color vigorque corporis.
8 At tu fceleribus turba gaudens impiis,
FaceiTe, fpempone irritam :
Lamenta Dominus & meorum fletuum
Placatus audiit fonum.
o Dominus benignus fupplicem me exaudiit,
Orationique annuit ;
io Subitus ut hoftes obruat pudor meos,
Vultufque confundat rubor ;
Trifti repente ut palleant infamia,
Fugamque turpem mcereant.
7. Pupilla oculorum dolore morbi diuturni obtufa velut inca-
ligine parum videt ; interea dum hoftes exultantes me rident, 6c
fraudibus ftruendis intenti funt, color 6c vegeta membrorum om-
nium vis debilitata eft.
10. Ut repentina fcelerum infamia hoftibus inufta, eorum ar-
rogantiam imminuat, ruborque, ex pudore ortus,ora eOrum tur-
bata inficiat, ut pallidi fint hoftes mei ob ignominiam eos con-
triftantem, & inhoneftum a me difceffHm doleant.
PSAL,
psal; vii. 13
C A RM. GEN. VI.
J)avid confidens D*0, exoptat a perfida accufatione liherari : profejfus
hons confcientiz tefiimoniumy malaqu& infe firuebantur, averti
cupit : pronunciat improberum exitium^ & Dei laudem a piis pr&di-
catum iri.
IN te falutis fpem pofui mese,
Servator orbis: faucibus hollium
Me libera, qui mente fasva
Intentum mihi moliuntur.
2 Si nemo vindex aflerat, ut leo
Imbellecrudus dilaniat pecus ;
Sic me ferus difcerpet hofiis,
Innocui fitiens cruoris.
3 Si verusindex memerito arguit,
Nec falfa mendax crimina texuit,
Servatov Orhis ] Ita Dominum Deum, conditorem 8c confer-
vatorem rerarn omnium nominat, alias nomen hoc proprie tribui-
itur Salvatori noftro Jefu Chrifto. Apud Propert. lib. 4 Eleg. 6
eundem titulum Apollo tribuit Augufto hoc difticho.
fiiox <*itj 0 longa mundi fevvator ah Alha
Augufte, HeBoreis cognite major avis.
Gentibus guoque celebris fuit £W$ o~&)Tnp quae Herculi quoque
idem nomen tribuere.
2. Tueo crudus} Pro crudeli aut cruento, Crudus enim a cruore,
ut quidam putant, derivatur. Alias, crudum dicitur quod incoc-
tum eft, inde Medicorum Cruditas. C.
2, Sitiens cruoris ] Elegans Metaphora rei cujuscuncjue avidi-
tatem exprimens. Unde Gc. dixit Sitiens Voluptatis, item Sitiens
virtutis. Et apud Horat. eft,fitis argenti, apud Juvenal. fitis fam&
apud Claudianum, fith pr&d<e: Cyrus cjuoque, apud Xenephontem,
ardentiffimam fuam aiiisbenefaciendi cupiditatem volens indicare,
dicit JWo %d.pt£*<&eu id eft fitio aliis gratificari. C.
3. Si verus ir.de x ] Index eft cjui aliciuid notum facit dicendo
4. Catilin H&c omnia indices detulerunt rei cconfeffi funt. Hinc
Indicium <juod proprie eft delatio, dete£Hoque rei five criminis.
5. Crimina texuit ] id eft, calumnias & mendacia concinnavit,
Ita Propert. Caufas texere kthi & Cicero texere opus> texere epifia-
Um* C.
4 si
14 P s A 2 VIL
4 Si damnatranquillo creavi,
Promerito male ni perperci :
5 Me perfequaturdum capiat fequens,
Captumque flernat, ftratum & humi pede
Conculcet, & fceptri fuperbum
Proterat, abjiciatque faftum.
6 Exfurge, juftas te furor lmpius
Meorum in iras excitet hoftium:
Exfurge, promiflamque redde
Perfldise, Deus, ultionem.
7 Exfurge, terris luceat omnibus
Augufta majeftas tua,- te fuum
Accurrat agnofcatque Regem
Concilium populi, patremque.
8 O qui potenti fceptra tenens manu,
Gentes per omnes crimina vindicas,
Me vindica, fi rite poenas
Ore pio innocuoque pofco.
io O jufte judex, cordis in intimo
Quem nil receffu praeterit abditum,
Frange impios aufus malorum ;
Fulci animos refoveque juiios-
ii Securus hoftes nil metuo, Deo
Cuftode : qucm fimplex animi juvat
6. Me perfequaiur ] Bellam hi verfus gradationem continent,
qnae hoc modo foluta oratione exprefla fiet confpe&ior. Index
perfecjuens me capiat, captum fternat, ftratum proterat, protri-
tum conculcet, conculcatum fepulchro inferat: In Heroico dixif-
{ht: Me capiat captumque wecet, tumuletque mcatum.
7. Exfurge, terris, &c. ] Expergifcere, ut tua amplitudo vene-
rabilis omnibus terrarum incolis appareat, ut populi ccetus pro-
pere conveniat*, te<jue gubeinatorem 65 creatorem fuum efle fate-
atur. J.
2 Candor
*5
p s a l; vil
12 Candor: pios fervat, malifque
Exitium affidue minatur.
13 Si perftet hoftis, jam gladium tenet,
Jam tendit arcum promtus, & arripit
Ferale telum, & ignc fxvo
Lethiferas acuit fagittas.
14 En, qui nefandum parturiit fcelus,
Concepit «erumnam, parietvelut
Qu# vana per fomnum inquietas
Ludificant iimulacra mentes.
15 Fodit dolofam, ut me caperet, fcrobem ,-
Incautus in foffam ipfe iuam ruit.
16 In verticem ipfius recurret
Pernicies, recidentque fraudes.
17 Ergo expeditus fraudibus & metu,
Rerum parentis juftitiam canam/
Nomenque fandum : gratiafque
Lastus agam, repetamque laudes,
13. Weprimalonga, eft qmcnuid funeftum, dirum, etcum
cxitio et abominatione conjunctum eft C-
13: Lethiferasfagittas] Id eft, mOrciferas et veneno illitas T,
1 5. &rofci» ] FofTam. Sb-ofc proprie fovea. in fp,,, «ff *r j
bores conferendas aut depangend £ C *"* ^^ ad ""
JL„HTSl Libera£«s> aP^ibusanimaIiumquicumftuna
P S A L.
P S A L VIII. 16
G ar m. Gen. vii.
David extollit majepatem Dei ah operiius in ccelo & in terra, maxime
vero in homine, tum creatoy tum i?jJfaurato per Chriftum.
GEntis humanae pater atque cuftos,
Quam fan&a Majeftas tui
Nominis terras ftupefecit omnes,
Sol quas recurrens adfpicitl
Et fuper cceh radiantis orbes
Tua magnitudo feextulit.
2 Quam pia mundum tueare cura
Lattentis sevi infantia
Prodit : ut linguas temere obftrepentum
Tibi refutes hoftium :
Hoftium, quorum vomit os furorem
In te, fititque fanguinem.
3 Luce cnm ccelos vitrea ferenos,
Pollentis opera dexterae,
Cerno ; ciim lunam, nitidafque ftellas
Per te creatas confpicor;
4 Oiiantulus (mecumtacitus revolvo)
Homo eft, ut ejus fis memor !
Quantula humanae eft fobolis propago,
Dignere ut illam vifere !
5 Hunc Deo a-qualem prope reddidifti :
Ornafti honore & gloria :
l: Gentishuman<Zj &c. ] Verfus Horatii lib. i: Ode. 12.
1. Lachns~\ a la£teo, la£tes, la&ere pennltima longa, tjuod eft
lac fugere, et proprium eft infantis aut catuli ab uberibus pen-
dentis. Aliud eft lafro, laftas, laftare, tjuod eft lac praebere,
et proprium eft Matris. C.
5. Tollentis ] validae, potentis. Aufter fuhninepollens9tX. pollens
opibus eft apud Lucretium, JJoftis e^uopoflens apud Ovidium. C.
6 Et
JJ P S A L. IX,
Et tuae dextrae fuper univerfa
Opera creafti principem :
Cuncxa vitalis quibus hauftus aurae eft,
Illi dediifii fub pedes.
7 Huic boves parent & oves, pecufque
Quodcunque campis pafcitur £
8 Quique pennarum celeri volatu
Metitur ales aera *.
Quique pinnarum ceieri natatu
Pifcis pererrat sequora. 3
9 Gentis hurnana? pater atque cuftos
Quam fan&a majeftas tui
Nominis terras ftupefecit omnes,
Sol quas recurrens adfpicitl
6. Hauftus aw& vitalis ] Poetice accipitur pro ipfa vita, cjuee
tamdiu ineffecorpori creditur, quamdiu vitali vefcitur aura, feu
quamdiu fpiritum ducit. C.
8. Ales ] In auguriis veterum alise volucres vocabantur Qfcines
cjuse voce & cantu , alias AliteSy feu Trxpetes quse volatu ahquid
prsnuntiare putabantur. Utrumque complexus eft Virgilius de
Augure lo<juens. fhii uolucrum Jinguasy qui prapetis omina pem?<zt
&c. Hic pro quavis ave ufurpatUr. C.
S. Tinnarum ] Yinna Vocabulum eff homoriymum, funt enim
etiam Pinnas aedi&ciorum Sc murorum partes ad modum faftigii
actiminatas ; hic autem funt pennas pifcium Gexm.Fifchfedern. C,
P s a l. IX. Carm. Gbn. viii.
David graiias agit Deo de GoJiatho occifoy &P fufis Velifihtis : Qppios
fecum hortatUYy ad Dei Majefiatemy ojficium, & opera ceJehranda :
additur forma precationis y quam iunc fideles habuerunt pro faJute
fua, Qp hoftium dejcBione.
RErum certa falus, te eano, gratias
Exiolvo meritas ex animo tibi :
Et miranda futuris
Pandam facta nepotibus;
G % Tutus
■ 8
PSAL, IX.
Tutus prarfidio nil metuam tuo :
L«etus laeca canam fed tibi carmina^
Te laudabo fupremi
^Eternum aetheris arbitrum.
3 Spes hoftis temere elatus in improbas3
Converfus trepida terga dedit ftiga,
Et virtute potentis
Dextrse peflu.m abiit tuse.
4 Tu vindex cupidos exitii mei
Perdis ; tu trepido praefidium es reo :
Tu litem mihi judex
Ex alto dirimis throno :
5 Tu gentis valido robore barbarse
Compefcis furias : deftruis impios,
Ut nec nomina feris
Narret fama nepotibus.
6 En> hoftis tumidse quo recidunt minse !
En, qui fternit humi funditus oppida,
Et proflrata perennis
Condit nube (ilentii 1
7 At rerum Dominus perpetuus thronum
Fixit perpetuum juftitiae fibi,
2. Mternum Atheris arbitrum ] Periphrafis^Dei, cujus arbitrio
ccelum & terra condita fuut et confervahtur. C.
3. Vejfum abiit ] Vejfum Adverbium idem fignificans quod
Grsecis netrcdy id eft deorfum 8c tanquam fub pedes depreifum.
Lucret. Pejjum fubfedere fuis pariter cum civibus urbes. loquens de
terrae motu. Columel lib. 12. c. 6. Eft aliud murU matur<e experi-
mentum : nam uhi dulcem cafeum clemiferis in eamy jl pejfuru ibity
fcieS ejfe adhuc crudam. Jl innatabity maturam. Hinc darepejfum 8c
peffundarey item, irevenum feu venirey id eft, venalem efle. C.
6. Condit nule filentii ] Bella tranflatio. Sicut enim nubes fplen-
dorem radiorum folarium adfpe£tu noftro aufert ; ita filentium,
6c hominis & rerum ab ipfo geftarum memoriam aboler, earum-
«jue oblivionem inducit. Sicuti ex adverfo, rnultorum vox et ce-
lebratio, nominis claritatem effici^ & confervat. C.
Orbcm
PSAL. IX. 19
Orbem ut legibus xquis,
Ut jufte populos regat.
S Curn vis incubuit foeta fuperbia
Infreni, miferis praefidium pates,
Tuti pandis afyli
Arcem rebus in afperis-
9 In te uno merito fpem folidam locant,
Qui novere tuum nomen, & ultimo
Ut difcrimine amicos
Nunquam deftituas tuos.
10 Ergo arcis merita laude Sionia?
Cuftodem Dominum pangite ; confiii
Decreta ardua gentes
Late ferte per exteras.
1 1 Vindex innocui fanguinis expetit
Pcenas ; vi tenues nec finit opprimi
Impune : applicat aurem
Clamantum querimoniis.
S. Foeta fuperbia ] Fcetus, fubftantive, eft rerum tam anima-
tarum qnam inanimatarum 4 Georg. Aut fcetus nixihus edunt. Ne-
morum fcetus, Sc Largo puhefcit vinea fcetu. Hic, adjeCtive, idem
fignificat cum gravido aut pleno. Fcetum enim dicitur animal
praegnans, ante & paulo poft partum ; eleganti igitur tranflati-
one, vim fuperbia fcetam dixit. Violentia enim pleruncpe cum
fuperbiaconjun&a eft. Virg. Loca fceta furentibus Aufiris. Et Non
infueia graves tentabunt pabuJa fcetus. Hor. Vulpes fceta. Et hic
nofter, Pfalmo 105: Regia foeta ranisi C.
8. Afyli arcem pandis ] avXet, Graecis, prseda feu rapina inde
(TvKetcd fpolio vel aufero hinc clavKOy arx, templum, ftatua
principis,vel area facra diOra eft, in quam fontibus tutus erat recep-
tus, unde nefas erat cjuempiam extrahere vel abripere. Virg- 8:
JEneid. Hwc lucum ingentem quem RemuJus acer afylum Rettu-
lit* ciWhidL pro eo jure libertatis venise. C.
10. Dominum pangite ] Proprie pangi dicuntur plantse quas in
fcrobes defiguntur ; hinc verfus quoque pangi, id eft ftylo in ta-
bellam ceream impreffo «juafi exarati videntur CicerO Tironi: An
$>angis aliquid Sophocleum» Horat. Ego mira poemata p&ngo. C.
C 2 12 Affii&as
2 0 P S A L. IX/
12 Affli&as bonus ores propius meas
Contemplare, odiis quem petit improbis
Vis hoftilis : & azvx
Mortis faucibus eripe.
13 Ut, qua mole Sion crefcit in scthera
Late confpicua, laudibusefferam
Te, lstufque falutem
Acceptam referam tibi.
14 Pemerfit merito fraus fua perfidas
Gentes exitio : queis alios plagis
Irretire parabant,
Hsefere impliciti pedes.
15 O miranda Dci judicis arquitas !
Fraud is fraude fua prenditur artifexo
O res pectoris altis
Condenda in penetralibus !
\6 Sic eit : interitu devorat impios
Improvifa dies: immemoresDei
Gentes mors inopina
^Eternis tenebris premit,
17 At confifa Deo nuda modeftia
iEterniim Domini non animo excidet,
Nec laeto miferorum
Spes fruftrabitur exitu.
14. Tlagis irretire'}. Tlaga quocjue eff. verbum homonymcn,
qucd prima. brevi, ut hic, fignificat retia rariora ad capiendas fe-
ras, quod fcilicet, ut nonulli volunt, plagis, id eft, foraminibus
plen^fint, unde Horat. ^vudere feras in obfiantes plagas. Et per
Metaphoram Flagt amoris, apud Lucilium. Eadem vox prima
brevi, fignificat fpatia vel tractus cceli amplijflimos. Hinc plaga
crientalis aut eccidentalis. Eadem denique prima longa iignificat
verbera. GrScis T\nya.r- Hinc plagas adhibere. JBhryx plagis fii
melicr. Unde plagofus Orbilius, «jui plagis inferendis dele&are-
cur. C.
15. 0 respetlms altis condenda in penetrabilus ] Expreflit Para-
j»hra*#es his vcrbis vim vocis Ebraicx Selah* C»
18 Rerum
P S A L. X. 21
18 Rerum furge parens, neu fine ut impotens
Adverfus tenues crefcat homunculus :
Et juris preme frenis
Gentes arbiter impias.
19 Circumiiiie zux mole poientiae,
Terroremque feris mentibus ingere :
Agnofcat male flrmam
Sortem gens homin.umfuani.
P S A L. X. C A R M, G E N
111.
Pueritur apud Deum KccJefla^ fe in mantts impiorum traditam, c-u&-
I vum malum animum, maJediciay maJef.c'm1 & hJafphemias expJi-
cans, hcnorum perpefpones ofiendit .■ denique orat ut fuorum mifertm
improhos contundaty Qp pios iiheret.
QUonam ufque cuftos gentis humanae tuos
In rebus arctis negliges ?
2. v^wnam aberis ufquc, dum pios tyrannide
Premit arroganter impius ?
O ii fceleitum vergat in caput fcelus,
Suifque pereat artibus.
Dum mentis explet per nefas libidinem,
Sic gloriatur lmpius,
Sic gaudet m fe, fempiternum ceu decus
Re&is pararit artibus.
4 iEqui atque iniqui negligit difcrimina
Infrenis arrogantia,
Su^que piaudit fuaviter prudentia?,
Nullum eife quod putet Deum.
2. Vergat incapuf] id efl, recidat, iit qucd fecjuitur /#/.,' pereai
artihus, juxta illud Salomonis : DoJus recidit in cor fabricanimm
hiaJum : In confiJiarios autem pacis Jztiiia. ER autem vergereAeni-
ter inclinare, demittere aut etiam fe extendere. Kinc vergere in
meridiem aut Septentrionem. Dies vergens in noctem. Invergere vero
idem <juod infundere ©ft, Virg. Frontique invergii vina facerdos. C.
Felicitatis
22 P S A L. X.
5 Felicitatis fomnio indulget fuse,
Oiiod cun&a cedant profpere :
Nec te ruturum cogitat vel judicem,
Vel perpetrati vindicem.
6 Hoftes minoris settimat nihilo fuos,
Sic ipfe fecum computans,
Incommodi expers ad fene&am ufque ukimam
Securus £vum tranfigam.
Non cura lsetis ulla fefe gaudiis,
Non segritudo interferet.
7 Os exfecranda defpuit convicia,
Spumatque probris & dolis :
Bonis labores continenter peftilens
Lingua & dolores parturit.
8 Circa viarum compita inlidias locat,
Ut innocentem clam invoiet :
Intentus oculis intuetur acribus
In tranfeuntes pauperes.
9 Qualis cruentus fubter alta delitet
Speisea conditus leo :
Sic e latebris corde trepido palpitans,
Infirmioribus imminet :
Et occupatos multinodis nexibus
Naifas involutos attrahit,
8. Compita ] Loca ubi plures viae feu itinera competunt; Ovid
ln iernas compitafeftavias. C.
9. SpeUa ] <f7r\)KtiLiQV Latinis antrum, Spelunca vel caverna
trade SpeUum ferarum, pro antro feris latibulum prasbente. Virg
Jn fyhiSy inter fpelaca ferarum. C.
9. Multinodis ] Penultima longa, a nexu multorum nedorum
I- Lucretius dixit Multangulus, Plin. Multicaulis Ovid. Multi
<. Varro, Multinumus, ad quorum fimilitudinem elegante
vc ~»bulum hoc conformavit. C:
Vfajfa ] Naffa proprie textum vimineum in quod efca impo
fi . ;fces alliciuntur, ita ut ingreflis non pateat exitus. Hic me
t irice accipitur pro dolis & machlnationibus fraudulentis. C
Malifqu
P S A U X.' 23
10 Malifque fubigit : & tenebris occulit
Crudelitatem callidus.
Ah, ftrags quanta tranfeuntes perculit,
Graifatus iilis artibus I
11 Sic deinde fecum colligitmale creHulus,
Hasc prorfus ignorat Deus :
Avertit ora rebus humanis fua,
Fandi 8c nefandi negligens.
12 Exfurge, Domine, tolie in altum dexteram,
Librata fige vulnera.
Ope deftitutos ne pios fllentio
Obliviofo defere.
13 Tene impiorum pervicax vefania
Sic audeat contemnere $
Secreta fecum corde tacito ut murmuret,
Humana non curat Deus.
14 Cernis profec~td cun&a, cernisj & tuam
Sceleftus in manum cadet,
Ut te labores & dolores pauperum
Non prasterire intelligat.
Tibi reli&us eft inops atque innocens :
Tu tutor orbos protegis.
15 Tu frange vires impii, violentiam
Tu mentis improbse doma :
11. Vandi & nefandi negligens ] Licitum & illicitum nifeil cu-
rans. J. Fandum & nefandmn idem quod fas & nefas, utrum-
que enim a.f ando dicitur, quia quod as^uum eft digne fari poffu-
mus, quod iniquum fari non poffumus. Virg. Atfperate Beos me~
moves fandi atque nefandi.
13. Tervicax] quafi per vim perfeverans nulli cedens.' C
13. Vefania ] Vecordia erudelis & furiofa; Ita Catullus vocat
ventum vefamentem. C.
24 P S A L. XI.
A ftirpe cxh donec impietas fimul.
Eliminetur & impius.
ic5 Tum firma Dominus fasculorum ia faecula
Sceptra obtinebis imperi,
Gentefque terrae finibus procul tuse
Exterminabis impias.
17 Hsc vota duris obruti laboribus,
Has fupplices fundunt preces :
Animofque flimulis incitati talibus,
Te lacrymantes poflulant ;
18 Pupillum & inopem ut vindices potentium,
Ab impotenti audacia :
Homo ut feroces fpiritus ponat, fuas
Infirmitads confcius.
1 5. Eliminetur ] Quafi extra limen ejiciatur efl: enim eViminare
extra limen efferre. Horat^, Ne fidos inter amicos: Sit qui dicta
foras eliminet. C.
16. Imperi ] Pro imperii, Apocope pOetis ufitata. Virg. 'Tuguri
congeftum cefpite culmen, Ita Pfal 13 dixit Auxili pro. auxilii. Pf-
55. Confili pro ccnfilii, 8t alibi Ingeni pro ingenii. C.
P s a l. XI. Carm. Gen, vi.
Vavid ah hofiihus contumeliis &* perfecuticnibus affeftus, graviter eos
reprehendit, irrita fore eorum co?ifilia pr&dicit : deumque Judicem
cognofcere, probare, & judicaturum effe fmgulos ex aquo & hon*
oftendit.
Q
Uum fpe falutis tion dubia fruar,
Deoque fidam, vos mihi dicitis,.
Faceffe rupes in remotas,
Antevolanspavidas volncrcs„<
2 Intcndii
PSAL XI, 2$
2 Intendit arcum (en afpicis) impitisy
Nervo fagittas admovet, ut petat
Incogkantes e latebris
Innocuos animique rectos.
3 At tu potenti, Rex bone, dextera
Domas rebelles, & facis irrita
Decreta vefani furoris
Contra humiles male nil merentes.
4 ^Eterna coeli templa colens Deus,
Et lucido aftrorum in folio fedens,
Humana per terras acutis
Fa&a oculis fpeculatur omnes.
5 Non juftus illum, non latet impius
Cuncla intuentem, fed ftudio ad nefas
2. Nervo fagittas admovet ] Quafi de afcu Scythico loquatur,
cujus nervo crena feu incifura fagittss immittitur a fagittario,
poftquam arcum tetendit. C.
3. At tupofenti Rex bone, &c. ] At tu, Rex benigne, manuforti
inimicos fubigis, vanaque reddis confiliahominum infane & vehe-
menter furentium, quae contra fimplices nihil commeritos cepe-
runt. J.
4. SpecuJatur ] Quafi e fpecula cceli intuetur: Eodera pene
verbo utitur Prudentius, in verfibus omnium piorum obferva:-
tione dignifiimis, Sc cum hoc quoque Pfalmi loco plane con-
gruentibus.
Specuiator adflat defupev,
Qufi nos diebus omnihus,
AHufque nojlros profpicit,
A Juce prima in Vefperum.
Hic tejiis, hic eji arbiter,
"Hic intueiur quidquid eji,
Humana quod mens ccncipit.
tinnc nemo faJJit Judicem. C*
5. Nenjujlus iJIum, &c. ] Vir bonus non eft illi ignotus, vit
malus non praeterit illum in omnia intuentem, fed aequus mundi
re&or, & judex, odium ingens habet in homines pravo animo ad
(celus proclives. J.
D Pronos
16 P S A L. XII.
Pronos maiigno juftus orbis
Ex animo moderator odit.
6 Super fceleftos retia depluet :
Ignes remifto fulphurc flammeos
Ad impios eliminandos
Fulmineae rapient procellsc.
7 Juftoique juftus juftitix parens
Amore fancto amplectitur unice,
Et fraudis ignaram ante vultus
Affidue videt squitatem.
6. Bemiflo] Pro, mifto. Compofitum pro fimplicf. Horat.de
arte Pcet. Sic veris faJfa remifcet pro mifcet. C
P S A L. X I I. C A R M. G E N. IX.
David anliccrum calumniis preffus, opem Dei impbrat, addu&apro*
mijfione Jidem fuam conjirmaty QrfaJutem petit,
AFferopem, fervatoropemfer°. pulfareceffit
Intemerata fides :
2 Nuda fides hominum fugit commercia : vana
Cum focio loquitur
Quifqus fuo, blanda exercensmendacialingua,
Corde (cclus meditans.
3 Ora Deus fraudum dulci medicata veneno
Conterat, & penitus
Grandiloquam ex ima linguam radice revellat,
4' Qtuque pudore carent,
Dicere nec metuunt ; Falfa ad perjuria linguas
Fortiterintrepi ii
Affuefcamus, & os age confirmemus ad omne
Flagitium : neque enim
Oris
P-S A L« ■ XIL 2?
Oris frena rnei, linguseve repaguia quenquarn
Me nifi habere puto.
5 At Bominusplan&usmiierorum, &duraferentum
Aure trahens gemitus,
Surgam, ait, atque inopem, tuta ut refpiret in arce,
lnfidiifque procul,
6 Securum ftatuam. Hxc Dominus : quod ab ore fideli
Cunque fluit Domtni
Auro purius eft, auro quod fufile fecit
Septima flamma coquens :
Dum fxx m fumos exploratore camino
Crafia abit & cineres.
7 Polliciti memor ergo malas mala toxica lingua*,
Sancie parens, inhibe :
Peftifera de gente hominum nos, optime cuftos^
Afiere perpetuo.
8 Nam Jate impietas graiTaturiibera, paflim
Omnia plena malis,
Quum penes injuftos jtiseft, & jufla malorom
Sunt metuenda bonis.
4. Repagula ] Rep/igulum j^roprie in circo illud quafi obftacu-
lum erat, quo demifio equi curfores ab excurrendi libertate co-
hibebantur, eodemcjiie fublato ad curfum emittebantur. Accipitur
etiam pro obice ;feu pefTulo quo fores muniuntur.* Utrumcjue
Plautus in Ciftel. cOnjunxit. Gcdudite ddes pejfulis^ repagulis.
Nonnullis etiam idem lignificat quod operculum. C.
5. VlanBus ] proprie ejulatus cum pecioris percuiiione. C*
5. Aure ivahens^ Poctice pro exaudiens. C.
7. 1'oxica'] ttxicum pro veneno accipitur, tefte Plinio, dictum
a taxo arbore venenata, vel quod roU to^qi^. id eft fagittis
illineretur. Alit a Tofgy», id eft, jaculor, deducunt, quod vene-
num in intimas corpons partes penetret. utuntur eo Plautus, Hora-
tius, Propertius, & aiii. vide Plin. lib. 16 cap. 10. C.
D a PSAL
s8 P s a u XIII.
C A R M. G E N. X.
Vavid de opis divint dilatione, infrmitate fua^ & inimicorum impor-
tunitate expojtulans, Veum orat pro falute fua} Ql9 hoftium confu-
fone> ad gloriam fui nominis,
QUoufque, re&or unice,
Me deftitutum negliges ?
A iempiterna me obrutum
Oblivione deferes ?
Quoufque vultum amabilem
Iratus abfcondes mihi ?
2 Quoufque-curs turbidse
Mentis quietem diftrahent ?
Quoufque cor cruciabitur
Moeroris seftu fluctuans ?
Quoufque, me proftrato, aget
Hoftis triumphos infolens ?
3 Regnator orbis adfpice ;
Opem fer, & lucem tuam
Infunde, ne mors lumina
Somno perenni fopiat ;
4 ISie jactet hoftis arrogans
Me viribus fra&um fuis,
Ne me perofi perfidi
Meo dolore gaudeant.
5 Tu me falutis recreas
Spe, largus auxili: tuum,
Salute parta, laudibus,
Rex magne, nomen efteram.
4. Meo dolore gaudeant ] Vitium proprium diabolo homini- \
buiqne prorfus malis. C.
5. T« me falutis recreas, &c: ] Tu me benigne juvans, inco-
lumitatis expe&atione munifice reficis, incokmitate potitus,tuas,
Rex potens, laudes in aftra tollam. J,
PSAL.
P S A L. XIV. t9
Carm. G e n. XI.
pavld Ifraelis impieiatem a Dei Qp confcientU ipfcrum ieftimcnio, &=>
vanitate ftudii illorum oftendit, & futuram hberationem & Utitiam
pr&dicat a fcla Dei mifericordia»
SEcum infania callide
Indulgens vitiis fic loquitur, Deum
Formido fibi credula
Commenta eft hominum, quum temerario
Cafu fors ferac omnia.
Ergo flagitiis fe penitus dedit
Secura impietas Pei :
Nec quifquam ex animo rec~ta fequi ftudet.
2 De templo asthereo Deus
Ad curas hominum lumina verterat,
Si quis non ftolide improbtis
Ad cuitum revocet pe&ora numinis •
3 Omnes in fcelera omnia
Conjurafleputes: foeda, nefaria,
Deteftandaque perpetrant :
Nec cuiquam eft ftudium recta capeflere.
4 Nam qui refta capeflerent ?
Quem fanis aditum confiliis darent,
Quorum nequitia 8c fcelus
Infecere animos? qui populum meum,
l. SecuminfaniacaUide^c.j Stulti flagitiis fuis faventes, fce-
leraque fua foventes, fic intra fe tacite & aftute co-itant ho
mines timidi nimium facile nbi credentes finxerunt Deum d£
fortunaa&onesomnesfine ulla ratione furfum ac deorfum v IZ
tat : ergo impn Deum non timentes, fefe ex toto animofcctoo
terMu^iMywer,a,t' nem°^ue laborat tota ~ "SS.
Ceu
jo Psa Ll XIV:
Ceu pra^dam fera, devorant ;
Nec rerum Dominum mente colunt Deum.
5 Aft illos gelido metu
Horror concutiet, juflitiae Deus
Cum patronus opem feret
Infonti : increpicans talibus impios,
6 Vobis ludibrio fuit
Infontum pietas : vos inopum pium
Rififtis ftudium, preces,
Spes lentas, trepidas follicitudines :
At, cui lidit inops, Deus
Spes & vota bonos ducet ad exitus.
7 O fi mittat opem fuis
ISperatam Deus e rupe Sionia.
Nam cum vincula ruperit,
Exfolvetque fuos, pe&ore libero
5. Afi lllos gelido metu, &c. ] Atqui aliquando erit, cum tremoi
hoftes, timore frigus inducente, commovebit, cum fcilicet fum-
me juihis, juftorumque defenfor, innocentes juvabit, talibus ver-
bis homines Dei negligentes redarguens. J.
5. Tatronus opem feret ] Vatronus eft, qui clientem habet cui
fe ut patrem prxftat. Nomen a Romulo inventum fuifle dicitur,
qui cum potentiores fecreviflet a plebe & plebeios illis tuendos
regendofjue commendaflet, illos Vatronos bos Clientes appellavit. \
Liberti etiam Dominos fuos a quibus manumifli erant Tatronos
vocabant. Eft etiam in genere Patronus, defenfor, idcirco om-i
nes qui accufatorum caufas agebant Patroni dicebantur, cum difM
crimine tamen ab Advocatis. Afconius in Divinat: Ciceron. Quj.
defendit alterum in judicio, aut PatiOnus dicitur, fi Oratcr ejl \ aut:
Advocatus, fi aut jus fuggerit, aut pr&fentiam fuarn commodat ami-
co ; aut Procurator, fi abfentis negotium fufcipit ; aut Cognitor, fi
prtfentis caufam novit & fic tuetur ut fuam.
Gaudebui
PSAL. XV. 31
Gaudebunt Abrahamidse,
Et jufta Ifacidse tetitia frement.
7. Gaudebunt Abrahamidat &c. ] Pofleri Abrahami animo qui~
eto lsetabuntur filiique Ifaaci merito gaudio geftient. J.
7. \*&titia frement ] Verbum Fremo frequenter ufurpatur in ar-
gumento indignationis. Vide Annotata ad Pfalm. 2. Virgilius
frequenter hac voce utitur, pro confenfus aut l^etitiae fono. Ita
jEneid. 1« CunBi fimul ore fremebant Dardanid*. id eft, Trojani
omnes murmure approbabant. 6c JEneid. 9. L&titia Judifqus via
plaufuque fremebant.
P s a l. XV. Carm.Gen.vi*.
David ofiendit vera ecclefit prdfentis & fempitern& membra ex inie-
gritate vit£, jufiitia, & veritate innotefcere.
SAn&ae Sionis templa quis incolet,
Rex magne3 tecum? quem (latues tuum
Sanctum fuper montem, ut malorum
Liber agat placidam quietem ?
2 Quem fraudis expers fimplicitas juvat,
Urgetque recfcum propofiti tenax :
Nec mente fsevus grata blandam
Edocuit fimulare linguam.
3 Nec ore mendax exitiabiles
Concinnat artes : nec mala proximis
Excogitat : nec dulcem amicum
Opprobriis maculat pudendis.
4 Qui faftuofum defpicit impium,
Dei timentem fufpicit & pium :
Tenaxque promiffi, fidemque
Indocilis temerare pa&anu
2. Nec menie f<evus grata, &c. ] Nec animo crudelis, linguam
adulatricem jucunda auditu fingere afluefecit. j.
4. Dei timentem fufpicit ] Qui religiofum Dei cultorem reve-
retur. J. Sufpicere eft admirari & venerari, afpicere cjuafi fupra
nos coilocatum Cic. lib. 2; Qffic: Ita%ue m viros fufpidunt maxi-
tnifque effermt laudibus*
5 Q"»
32 P S A L. XVI.
5 Qui non egenos fcenore perdidit,
Kon innocentes munere prodidit.
In monte fanc~to, hxc qui peregit,
Perpetua requie fruetur.
P s a l. XVI. Carm. Gen. xii.
DavidDeum orafyut fe ah omnl idoJoJatria purum confervet\ idoJoJatra
rum miferia, bonapiorum in Deo pradicantur : pr&fentia funty jufii-
tia C? fan&ificalwper Spiritum ; futura funty refurreftio Cbrijiiy Qp
per eum omniumpiorumy ac vita &terna.
ORerum fator, & falus
Humani generis certa, periculis,
Qui te refpicit unum, famulum inftantibus eripe.
2 Te fervus Dominum libens
Agnofco, & populis praedico: fed tibi
Omni ex parte beato officiis nil opus eft meis.
3 Ergo illuc animum appuli,
Ut gentem ftudio profequerer pio,
Quam tu ex omnibus unam populis forte receperas.
4 Aft illi immemores tui
Defecere : novos quifque fibi deos
Effinxere, colentes animi ludicra fomnia.
Horum fanguineas dapes
Non libabo, epulas refpuo, nomina
Teftis nunquam adhibebo, aut fidei fcedera fanciens.
5 At fortis populum mese
Defendet Domini perpetuus favor,
4. Llbahp] Sunt qui libare quafi labiare di&um putant, id eft,
primis labrisdeguftare ; alii melius a Grseca voce A«i|3<y, fundo
in facrifidis ; immo & Graeci aliquando \ifico fcribunt. Livius
lib. 9~dixitLibare Diis dapes: Et Ovid. 4 de Pont. h\. 8. 'Tura Dih
Jibare. Libare etiam fimpliciter fundere fignificat. Ovid. de Ponto.
Jure igitnr Jacrymas CeJfo Jibamus ademto.
Frequentiores tamen funt alias hujus vocis fignificationes.
Mercedemque
P s a L. XVI. 33
Mercedemque laborum cumulatam dabit affatim.
6 O pulchra agricolatio !
O prseclara mei fors patrimoniil
Ut florum undique ridens animum pafcit amcenitas l
7 Immortalis honor Deo
JEtemo, monitu cujus ago dies,
Arcanifque per umbram fiimulor pe&ora motibusJ
8 Quicquid molior, aut gero,
Prsefentem Dominum confpicor : is mihi
Semper dexter adhaeret, ftabili ne movear gradu.1
9 Pulfat pe&ora gaudio
Cor lseto trepidum : lingua tuas avet
Laudes promere : corpus tacite fpes bona recreat,
io Nam nec degere tartari
Permittes animam fub tenebris meam,
Aut ut putre cadaver refolutum in cineres fluat.
1 1 Tu vitse referas viam :
De vultu fluvii \xtkix tuo
Manant : tu tribuis munifica gaudia dextera.
5. Affatim ] Abundanter, Cic. Tuto me Dic&archo affatim fatis*
fecijfe. C.
6. AgricoJatio ] Pro agricultura, vox Collumellae. C;
7. Stimulor peBora ] Graecifmus, pro, pe&us mihi flimulatur.
Ita Horatius dixit : JPurgor bilem, id eft, bilis mihi expurgatur,
10. 'Tartavi ] pro inferno, Virgil:
'tum tartarus ipfe
Bis patet in pr&ceps tantum> tenditque fub umbras,
guantus ad &thereum cceJi fufpetJus oJympum,
E PSAL;
34 Psal XVII.
Carm. G e n. V.
David ab mmiicii preffusj jufiitiam cauf<e, vita innocentiam, &*Jim~
plicitatem fuam pvofAeiur ; itaque a Deo fervari, iwimicos contur-
Bdripetit, nt bonorum, quihus confdebant, infiabilitatem experi-
ventur, & ipfe ventatem Dei.
TjT^Quus exaudi, bone rector orbis,
/l*j iEqua pofcentem : tibi quas profundit
Lingua non mendax, cape non iniqua
Aure querelas.
2 Ad tuum ladus fugio tribunal,
Et fidem appello i mihi cognitorem
Te peto : oppreffos oculis benignis
Adfpice juftos.
3 Sxpe per folas tacitse tenebras
Noctis, arcanos mihi cogitatus
Cautus infpexti, trepidoque corda
Turbida motu.
S#pe, ceu flammis, animum probafti
Cafibus duris3 neque comperifti
Confcium fraudis fcelerumque, fonti
Sseva minantem.
4 Os fuit concors animo, fonufque
Senfui : legum monitis.tuarum
Pedtus innixnm fcelera impiofque
Horruit aufus.
5 Kac via greiTus rege per tuarum
Orbitam legum, dubio vacillent
2. Cognitorem Quis proprie dicatur Cognitor patet ex Comme»
iatione AfcOnii Vide annotata ad Pfal. 14 ver. 5.
3. Cogitatus arcanos ] Pro arcanis cogitationibus dixit. C.
5. Orbitam legum ] hlegans Metapliora. Orbita proprie eft vef
tigmm rotae in via decurrentis. Virg. 3 Georg. Juvat ire jugM,:
qua nulla priorum Cajialiam molti dcvertitur Orbita clivo, Und
verbumexoibitare. Utitur eadem voce Pfal, 21 C.
N
P s a L. XVIL 35
Ne pedes lapfu, inflabilefquc turbent
Lubrica piantas.
6 Te voco, duris ad opem periciis
Scepe tentatam fugio, precantis
Admove attenxam miferis benignus
Queftibus aurem.
7 Tu bonus fuici tibi qui falutem
Spemque committunt: tibi contumacis
Spiritus cordis tetricus refrena
Vindice dextra.
8 Me veiut pupillam oculi teneiiam
Providus muni : procul impiorum
Impetu, aiarum trepidum tuarum
Conde fub umbra.
9 Nam mex vitx manus impiorum
io Imminet : vailant opibus, fuperbis
Intonant Iinguis, maia dira faeva
Voce minantur.
ii Obftdent cunctos aditus viarum :
Commoda obfervant loca, deftinantque
Ad meam casdem, facinufque patrant
Mentibus abfens.
1 2 Quaiis in prasdam leo fertur ira
Fervidus, qualis catulus leonis
Lacte depulfus fpeculatur aito
Abditus antro.
1.3 Surge, conatus pater anteverte
Impios, ftratcque in humum tyranno,
Me tuo, quo nunc furit ilie faevus,
Eripe ferro.
5. Inftahilefaue iurhent, &c. ] Ne loca ad confiftendum diffici-
lia pedes inconftantes labare cogant. J.
-}: 1'etricus refrena ] Idemque feverus impetUS animi hoftilis ti-
bi repugnantis manu ultrice cohibe. J,
E 2 14 Neu
r56 P S A L. XVIII.
14 Neu fine ut me vi premat impotentum
Divitum faftus ; quibus una cura eft,
Dum licet, blandse illecebras caducas
Carpere vitas.
His opes terris penitus refoflis.
De penu fundis locuplete, ventri
Sufficis fruges, hiJarafque muka
Prole penates.
25 Puritas vitae mihi te tueri
Corporis vinclis tribuet foluto.
Illa lux vere faciet me ab omni
Parte beatum :
Lux voluptatum cumulata cun&is
Gaudiis, quum fe iine nube menti
Pura majeftas dabit intuendam
Lumine puro.
14. Impotentum ] Impotens hic non fignificat invalidum, fed
eum qui irae aut aliis fuis cupiditatibus moderari non poteft,
quales fere funt divites faftuoli: C.
14. Ventri Jufficis ] id eft, fuppeditas. C.
14. Hilaras ] Ab hilaro, quod eft exhilaro feu jucunditatem
affero. Ovid. Hos ubi facundo tua vox hilaraverit ore. Verbum a
Cicerone quoque ufurpatnm. C.
1 5. Turitas viU mihi te tueriy &c. ] At innocentia mea dabir
mihi libero impedimentis omnibus, quse a corpore ad animum
maiiant, te, mi Deus, coram videre. J. 'Tueri pro Intueri ficut
Ovidius. Os homini Jiiblime dedity coslumque tueri Jujftt. C.
P S A l. XVIII. Carm. Gen. i.
J)avid fub finem vitx Deurn Iaudaty recordatione beneficiorum jam ac-
ceptorumy & in pojterttm fe Veum laudaturum profitetur.
TE, Deus alrae, colam, te toto pectore amabo,
Sanfte parens:meavis,mea fola potentia,turris,
Prselidium, fpes, & rebus folamen in ar&is;
Tuclypeus, tu tela mihi, tu certa falutis
Anchora, tu ftatio tuti placidiffima portus.
3 Nam
P s A t. XVIII. 37
3 Nam fimulatque tuas fn laudes ora refolvo2
Te venerans, pacemque petens, inimica faceffunt
Arma.- falus, placidifque comes pax advolatalis.
4 Jam me lethiferis mors circumvolverat atra
CafTibus, obfeflum jam me torrentibus orcus
5 Impediebat aquis, ftygia jam eompede vin&us
Hsrebam, laqueoque pedem retinente trahebar :
5 Hic ego deprenfus, fupplexque humilifque vocavi
Voce Deum, &dubiisclamaviad fidera rebus.
Ille fuper folio refidens flammantis olympi
Audiit orantem : poliquam pervenit in altum
Clamor, & attentas advertit queflibusaures;
7 Protinus e vultu Domini conterrita teilus
Intremuit, montefque cava compage foluta
Nutarunt, penitufque imis fremuere cavernis.
3. Nam Jlmulatque tuas in laudes, &c. ] Nam ftatim ubi os
neum ad te laudandum aperio, te precibus profequens, roganf-
jue ut mihi fis favens & propitius, vis inimicorum recedit, in-
:olumitas animicjue trancjuillitas falutem comitans, leniterque
idvolans advenit. J:
4. 'Torrentibus aquis ] ^orrens alias fubftantive fluvium fignifi-
:at, non viva aqua, fed pluviis crefcentem. Hic tanquatn par-
icipio ufus eft ad imitationem Virgilii, cujus Eclog. 7. hi funt
erfus.
Hk tantum Bcreg curamus frigora ; quantum
Aut numerum lupus, aut torrentia fiumina ripas
Et Georg. 2
Nec non & torrentem undam levis innatat almis. C.
6. Olympi ] Olympus di£his eft, Theone, interprete Arati,
;fte, quafi "oKoKcifjLirb?, quol totns luceat, quamvis Cssfar Scali-
er putet dictum quafi qKvOvtcl votPcts. Ut effet montis nomen,
uem cum afcenderent, interrogati qub irent, dicebant, in cce-
im. Unde ceelo comrhunicata vox. C.
8 Fumeus
'3$
P s A Q XVIII.
2 Fumeus afflatu de naribus seftus anhelo
Undabat : rapidae contorto vertice flamrnx
Ore fluunt, vivaque animant attacta favilla.
2 Ucque fuum Dominum terras demittat in orbem,
Leniter inclinat juflum faftigia ccelum :
Succedunt pedibus fufca? caliginis umbrsc.
io Iile vehens curru volucri, cui flammeusales
Lora tenens levibus venterum adremigat alis.
ii Se circum furvo nebularum involvit amictu,
Praetenditque cavis piceas in nubibus undas.
12 Acribus ex oculis vibratas fpicula flammas
Difcutiunt triftes claro fulgore tenebras.
■ 8. Vumeus afflatu, &c. ] Spifitus velut fumus calidus, inftar-
que anhelitus, e narium Spiraculis prorumpebat, ignefque vehe-
mentes, fe velut aquje vortices circum agentes ex ore ejus ema-
nant, & quascunque tangunt motu animato tanquam carbon*
ignito agunt. J,
S, JD<? narihus ] eLv&puToffcL&uf. Cum enim Scriptura Dec
afcribit os, oculos, aures, manus pedes, & fimilia, non proptere
Deum corporeum debemus imaginari quodolim fecerunt Anthr
pomorphitae ; tales enim loquendi formae non tam exprimunt
qualis fit Deus, <]uam ejus notitiam incomprehenfibilem tenuitat
noftra? accommodant^ C
8. Favilla ] Cinis eft calidus fub quo ignis abftrufus latitat l
fovetur, de quo Horatius, Incedis per ignes fuppoftos cineri dolof
Saxones vocant Amer. C.
9. Fufc<c] Color fufcus fubniger eft ex rubro in nigrum deg<
nerans. C.
10. Adremigaf] Quid fit Remex & Remigium in re nautica n<
tum eft. Quia autem vnlantibus eundem ufum in aere praebei
al^, quem naviculariis in aqua remi : eleganti ikfetaphora id qut
de navigio proprie dicitur transfertur ad volatum. Ita Virgili
jRemigium alarum dixit. C.
11. Turvo~\ Color furvus eft idem cum atro, feu anthracin|;
id eft, carbonis inftar nigrO. C.
12. Ex cculis vibraUfpicula famm<c ] Talis enim eft vultji!
iratorum. Ita Virgilius de Turno irato
- Totoque ardentis ab ore
ScintilU abfiflunt : ecuYis micat acribus ignis, C* In<|
P S A L. XVIII. 19
Inde ruit crepitans lapidofse grandinis irnber,
Difcurfantque vagse iinuofa volumina flammae
[3 At vero ut fancto fermone filent-ia rupit,
Protinus horrifico tonitru coelum omne remugit,
Grandinis & crebra tellus crepitante procella
Pulfa fo.nat, ruptifque micant e nubibus ignes :
14 Flammiferasque voiant magnum per inane fagittae,
15 Fulguraque ingeminant; laticum concuffalacunas
Pandit hians tellus, & fontibus ora relaxat ;
Succutiturque pavens, Sc fundamenta revelat,
Et referat chaos. iEterni fic vox tonat oris,
Sic formidandas grave fpiritus infremit irae.
16 Ille falutiferam porrexit ab arthere dextram,
Et mede rapidis pereuntem fuftulit undis:
17 Hoflibus eripuit validis, & acerba potentum
11. Sinuofa"] Sinus in corpore humano, ea pars dicitur quse
jeft intra peftoris brachiorumqne complexum, ad ipfa prascordia
iTerent. Hiccine non gefiandus in fiinu efi 1 Hinc Sinus veftium ap-
ipellarunt plicas, feu, plicaturas valgo di&as Virg. Nuda genu,
\nodoque finus collefta fiuentes: Tzem finus maris, feu partes littor-
um, propter excurfus maris inCurovs qui fi majores fint, a nof-
ris nautis nominantur ein tvick, Grnecis ;c6;vto?. Hinc quicquid in-
curvum eft & multos finus habet, dicitur finuofum, ut mare, ve-
la, cauda ferpentis, veftes & alia. C.
14. Inane ] More Lucretii, pro vacuo, vel ipfo aere, <juod
Horatio eftyro furum : flerunque per purum tenantes Egit equos, vo~
Zucremcfiie currum. per purum, ,id eft aera. C.
15. Laticum] Latex Lucretio eft omnis humor aut liquor qui
an re aliqua ktet, ut kcex abfinthii, pro fucco de abfinthio ex-
preffo, Item Liquoris vitigeni laticem nominavit vinum, Gvid.
\>allad'tos latices, pro oleo. Hic fimpliciter accipitur pro aqua. C:
15; Hians tellus ] His & fequentibus terrss motus indicatur,
^uo terra aut egeritur, aut compknatur, aut in voragines de-
lifcit. C.
1 5. Chaos ] vox Graecis & Latinis poetis ufurpata, fignificat ru-
dem indigeftamque molem, feu confufionem & congeriem re-
lum omnium informem : ex quo mundum & reli<jua in mundo
^reata. effe poetse fabulantur, C.
18 In
4o P s a l. XVIIL
18 In me odia elufit. Ouum me ftudiofa nocendi.
Temporibus duris cseca fraus arte petebat,
ip Auxilium tulit, & rebus patefecit inarctis
Latum iter, ele&umque a morte reduxitamicum:
20 Scilicet immunem fceleris mentemque manumque
Adfpexit Deus, & merito dignatus iionore efl.
21 Quippe nec impietas, necpravicreduluserror
Avertere, meos recto de tramite greffus.
22 Ante oculos mihi lex Domini, mihi jufla verenda
23 Semper erant animo prscfentia : fimplice vero
Gaudebam, fraudifque illo fub tefte voluntas
Libera, flagitium, & fcelerum vitaverat artes.
24 Ergo mihi integrse fructum hunc decerpere vitse
Munificus dedit, & qui confpicit omniajuflus
Arbiterinnocuam curnulavit munere vitam.
25 Quifque fuis fibi te conformat moribus : erga
Innocuum innocuus: tefentitamicusamicum:
16 Inque bonosbonuses : malecautascautior artes
27 Artibuseludis : duroindikriminefervas
Res humilis populi aiHictas, oculique fuperbos
28 Dejicis eiati faftus. Tu plebisab imx
Coetibus ereptum celebri mein lucereponis :
Illuflrafque meas claro fplendore tenebras.
18. C&ca fraus arte~] Cascum eft occultum, clandefiinum, fire
ctopctTov, quod fub afpe&um non cadit, ita Pfal. 27 Fraus c&ca fit
formidini C.
2.8. Celebri me in luce ] Ita Cicero ad Q. Frat.
inquit, E)us virtutem non Jatere} fed in luce Afu^ in oculis clarifftmjt
provimU effe pofitam. C.
**T<
jps'a l. xviii: ,^
^ Te duce perrumpo florentes sere phalanges^
Altaque turrigeri fuperofafligiamuri.
30 Scilicet., ut iaiictus Deuseft, fuafignafecutis
Sancta falutifer*e pandit compendia vitar.
Ulius seterno quicunqueefHuxitab ore :
Sermo repurgato flammis fincerior auro efh
llle fuo clypeo fida fpc pedora fulta
Protegit, adverfifque vetatiuccumbererebus.
31 DicitCy qui coliiis pidi ludibria trunci,
Aut ebur in varias aut faxa excifa figuras :
Ecquis in asthereo rerum moderatur olympo
Frena alius Dominus ? quis terra? temperat orbem»
Alter, & invi&a quse vultfacit omnia dextra ?
2.9. Flomites dre phalanges ] Id eft, fplendentes. Arrna enim
exercitus, prasfertim, fole lucente, late micant, & e
longinquo confpicua funt. Respexit autem hic Paraphraftes
ad vetus illud, forentes dre caiervas. Poe'ts vero epici, Servio
etiam tefte, verbo fiorendi variis omnino in rebus paffim ufi fuht,
ut apud Lucretium funt fiorent alumina fiammis, id en\ fplen-
dentia & late 2ucentia. Kidem. Mave navihus, urhespueris florent»
;jM. Manilius quoque npmen^om elegantifiime ad ftellas tranf-
tulif. Sicuti Columeila non minus eleganter nomen ftellaruni
& fiderum ad ftores tranftulit terreftres. Quod enim in ccelo
funt ftellar, id rn terra funt flores, & e contrario. Verfws Ma-
nilii lib. Aftronom. hi funt psene m extremo.
*Tunc covferta Iicet cceli fulgeniia templa
Cernere feminihus denfls, iotifque mkare
TlorihuSj ui ficcA currunt per liiius arenz.
Sicdvdztv quoque ufurpant poetse Greci. Sic JEfchylus ti'/&ez
Homerus avripiJictTa. Trvpot dixit. Et Yirg^ Semina fiammg, alii
fiorem ignis dixere,' ut ad locum illum Manilii monet incompa-
rabili patri fimilis filius jofephus Scaliger. C„
Thalanges ] Thalanx proprie acies- Macedontim quadrata octo
peditum millibus conftans in qua pes pedi, clypeus clypeo, vir
viro confertus erat, qua nihil apud Macedones validius erat, ut
lib. 9* Q^ Curtius fcribit. C.
50. Suafignafecuiis, &c. ] Suam railitiam profeftis vitam rec-
tam & breviter ad iaUitem ferentem oftenit. J-.
■ F 32 Iile
43 P S A L. XVIII.
32 Ille Deus viva mihi vi corroborat artus
Oltenditque viam maculofa labe carentem;
23 Me pedibns fecit celeri contendere cervo>
Et procul a fasvis fubduxit in alta periclis :
24 Et tra&are manu duro in difciimine belli
Arma dedit facili ; folidoque ex aere rigentem
Fle&ere, & inflexum confringere viribus arcurrK
35 Ille falutiferi totummunimihefcuti
Me tegit, & dextra nutantem fulcit & auget
26 Lar^us opis: perque infidiis obfeila viarum
Pandlt iter tutum, prohibetque per invia plantas
37 Orfenfo titubare gradu. Te/psrfequor hoftes
Aufpice, disje&os comprendo; nec ante revertoi;
Qr;am cecide.re animi fracla virtuteminaces,
38 Arfuiique ca.dant pedibus, ne furgere poffint
Rurfus, & antiquasarmisreparareruinas.
3P Tu mihidiffuiidisvivumpermembra vigorern,
Et validos crudo diftendis robore nervos :
Tu bellare doces: tu mequicunquelacefiit
40 Sternis huroi, trepidofque fnga mihi disjicis hoiles :
41 Clamantesnemoexaudit. Domini prece pofcunt
Auxilium : averfam negac implorantibus aurem,-
36". Gbfeffa viarum ] Pro viis infidiose ob&ilis. Forma lcquendi
poetis & hiftoricis non infrequens, ut Ardua viarum, opaca J»corumt
*ingujia viarumy abdita locorum, cava faxcrum, devia fylvarum,
fumma-y vel itwia mcntiumy lata camporum, &c. Ita Pfal. 96 dixic
prefpera bellorum Cicuti Horatius, peracuta belli dixit. C
58. Affufique cadant pedibus ] Humique proftrati ad pedes meos
concidant. J,
3S. Armis reparare ruinas ] Hoc Grgecis eft dvoiueLyjjQdit quod
in extremis periculis propter defperationem faepe faluti fuit, cum
aut vincere aut mori pugnantibus eft propofitum. Ita autem
affefti maxime funt formidabiles. Huc referendum illud Virgi-
lianum.
Una falus viftis nullam fperare falutem: C.
42 Hos
P S.A L. XVIII. /3
42 Hos egOj ceu verfat boreas violentianubem
Piuveream, lmpello, &curbatisfervidus infto:
fc Et pedibus premo, ceucoenum deforme lutofis
43 Conteriturtriviis. Tu me fine nomine plebis
Contemtu ereptum populos frenare fuperbos
Imperiofacis, &famulas mihi tendere dextras
Per longinqua jubes ignotas oppida gentes,
44 Attonitasfama: novitate, & nomine tantum
Audito : & biandis verba aflentantia linguis
45 Fmgunt, nec tutis fatis audent credere muris.
45 Laus,honorjimperium Domino, qui robore cincxum
Me tegit, incolumemque rapit de morte propinqua:
47 Qui mihi perfidiamfceleratam ultricibusarmis
Frangere dat, populofque facit parere volentes :
Securumque vetat belli trepidare tumultus.
48 Qui mihi prsefldio eft, populi quum fscva rebellis
Ira furit, mentifque raak fcelerata retundit
$9 Confilia. Ergo feram late tua factaper urbes
Finitimas ; femperque meocelebrabere cantu,
42. Bore& viokntla ] Pro ipfo Bovea violetitd. ItaHorat. Virtus
Scipiada Qp mitis fapientia 'L&li. Pro ipfo Scipiqne . 6c Laslio.
Vide Pfal. 1, Impietas. C.
43 Sine nomine ] Apud Hebrasos viri celebres dicuntur viri no~
fflims, Virg. JEn. 2. Nos aliquod mmenque decufque Geffmus. i. e.
aliquid iamse & honork ; itaque Jine ncmine eft obfcuro loco
natus & nullius famae.
43. FamuJas mihi tendere dextrasy &c. ] Nationes incognitas per
nrbes procul diffitas mihi fnpplicare cogis. J. Famulus adjeQi-
vum idem <juod famularis Ovid. 1. Fafr. Iradiderat famuJas jam
tthl Rbenus aquas. Apud Lucanum lib. 4. X)e xtr* famuh i. e,
famulantes.
47« farere ■ vctentes ] Obedientia voluntaria Regibus maxime
optanda. Ut enim apud Saluftium loquitur Sylla. Tutius efi
wlentilus cpiam coaBis imperifare. Ita Virgilius de fuo Auguito
Jitra voJenti datpopujo. Invitis enim imperare> admodum grave
ft periculofnrrt $"ft. C,
fj 50 Sanclc
44 P s a l. XIX.
50 San&e parens, Regem qui dura per omnia tutum
Eflejubes, cumulaTqueopibus : pleneque favore
Ipfum, & perpecuum fobolem ample&eris in scvum.
P S A L. X LX. Carm. G e n. vi.
David expofitis ducumentis, qiu Deus in rebus creatis, QP verbo fuo
exhibet, Deum ovat, ut peccata ipfi condonet, deducat in fanffift-
cationem fpiritusy & ipfum acceptum habeat in Chrifto,
JNfanientis gens fapientiV
Addic~ta mencem erroribus impiis,
Tot luce flammarum corufcum
Cerne oculis animoque ccelum.1
Hinc diice, prudens quam fuit artifex
Qui templa olympi fornice flammeo
Sufpendit, & terr# capacem
Et pelagi finuavit arcum.
3 Dies tenebras, & tenebrae diem
Semper prementes perpetua vice,
Non fortuito res caducas
Ire monent per inane lapfu i
Sed tota concors fabrica perfonac
~Dd tuentis cunfta potentiam,
1. Injanientis fapientu ] Ita Horat. Qde 34 Lib." I: Vocat
Philofophiam Epicuri, fpeciem quidem Sapientias habentem, fed
quac penitus introfpe£fca mera eflet infania. Figura quam Rhe-
tores v©cant Acuti fatuum. Eft enim, ut Quintilianus ait, fen-
tentia ex periculo petita, feu itx affe&ate cP acute enuntiata, ut
primo intuitu fatua ijideatur ; fed tamen poflea pecuJiari cum
acumine conjunBa deprehendatur. Ita tCic. Si tacent fatis dicunt,
Item Concordia difcors. Fides perjura, Ebrietas fobria. C.
I. Fornice fiammeo ] Quid fornix in sedificiis fxt notum eft.
Kic accipitur pro concavitate cceli ftellis exornati & diflin£h". C.
1. Felagi arcum ] Indicat maris «juafi globum, mare enim cum
terra integrum giobum conftituit. C.
2 Ycrtuitd ] Penultima longa, ad imitationem illiusHoratiani.
Nec fortuitam fpemere cefpitcm lcgcs fincbant Ode 15. lib 2. Sic
etiam to Gvatuitttm 8c fimilia pronuntianda efle confirmat genere
& doclrina clariiTimus iile Janys Doufa lib. 11 Praecidan ad Pe-
Croniurn Arbitriun, C, * ' 3 Non
P s 1 t. XIX. ||
Non voce quse paucorum ad aures
Perveniat ftrepitu maligno.
Nam nec remotis barbara finibus
Gens ulla terras incolit ultimas,
Qux nefciat certa meantis
Lege poli ftabilem tenorem,?
Quis nocte clara lumine flammeo
Semper micantes non ftupeat globos r
Aut mane caftris prodeuntem
Oiium rutilo videt axe Solem ?
Sivc ille £ois flu&ibus exferit
.Vultus decoros, fponfus uti novus
Aurorefulgens, gemmeaque
Tempora confpicuus corona :
Seu quum fugacem prxcipitans diem
Curru citato tempora dividit,
Artufque virefque impetumque
Centimano fimiiis giganti.
Abufque Eoo Cardine ad ultimam
Metam occidentis fidera permeans
Obliqua, vitali calore
Cun&a creatque fovetque alitque^
Sed ordo rcrum & confpicuus decor
Non fic tuentum lumina detinent,
Divina ut arcanis habenis
Lex animos ad honefta fle&it,
Promiffa fraudis nefcia lubricse
Splendore veri peciora roborant.
Hac ple££itur culpa acquitate, ut
Pcena juvet recreetque damnunw
6. Sidera obJfyiia ] Intelligit duodecim figna Zodiaci qusc Sol
iotu proprio cjuotannis peragrat. C.
8. Jlac pJeBitur culpa aquitate, Peccatum non jufe fummo, fed
j.juris moderatione punitur, ut fupplicium dele&et & reficiat
imnum eis, guibus culpa damnum dedit : mandata Dei cogni-
3ne certa oculos aperiunt. J;
Puro
4<S Psai, XIX.
Puro recludunt lumine lumina
e Prsecepta : puro religio nitet
Verenda cultu, quam nec annis
Cun&a domans minuit vetuftas.
10 Decreta fas & confcia veritas
Aftans tabellis fervat aheneis,
Jucnndiora melle, & auro
Et nitidis potiora gemmis.
ii Signata clauflnspe&oris intimi
Servus tuetur jugiterbsec tuus :
Non infcius cuftodientem
Quam maneat numerofa merces.
12 Errata mentis quis meminit vagse ?
Qii# deprehendet vis fapientix ?
Ergo repurga quas refudit
Ckm maculas linuofus error :
13 Fac regna cordis ne /ibi vindicet
Yis impotentis dira fuperbiss :
Sic me malorum e maximorum
Compedibus facile explicabis.
14 Qii# lingua fundit verba, quod in finu
Secum voiutat mens tacito, accipe
Placatus, 6 noflras falutis
Arx, Dominus, Deus&Redemtor.
Ti. J-ugiter'] Juge eft quod perpetuum aut oontinuum e(
Horatius Fluvius perennis jugis aqu& et Serm. 2. Sat. 6. Te&o vicim
jugis aqu&fws. id eft, perenni fcaturigine fiuens. Hinc jugiter. I
12. Sinuofus error ] Simplex eft veritatis oratio, fed mendaci
perplexa 6c intricata cum fint multis involucris iiidigent. Ratic
nem Metaphorae vide Pf. 18. C.
£SAI
p s a l; XX. %f
Carm. Gen. ii.
clefta Davidi ctntra Ammonitas profcifcentiy hene preeafpir fuo &
regis fui wmine, Jiduciam fuam in Deum pr<zdicat} faufkocpiG
eventu prtnunciato, res fuas Chrijlo De» commendat.
f^lUncta licet ferro late populetut & igni
\^ Infana gentis barbarse crudelitas,
Tu ne cede malis3 fed contra audentior ito :
Moderator orbis audiet preces tuas.-
Utque bonus dubiis Jacobum ad fidera rebus
Cum voce palmas proferentem exaudiit ;
Annuet oranti, & te majeftate verendi
Nominis ab hofte fofpitem tuebitur.
Ex adyto facro arcanis tibi viribus artus
Firmabit, animum de Sione iulciet :
Vota fecundabit, memori tua munera mente
Scrvabit : omnis perlitabit vi&ima.
Protinus in cineres depafta holocaufta refolvet
In aftra volvens flamma lucem fplendidam.
. Ille aderit coeptis, cafufque m profpera vertet,
Eventa finget omnia ex fententia.
i. Adyto ] Intelligie partem templi intimam & fancHffimam
uam phrafi Hebrsa SanBum fanBorum apellabant, unde refponlk.
: oracula olim reddshantur. 2 iEneid. ifyue adytis h&c trifiia dic-
I reportat. A ^va/id eft, ingredior, hinc d^vrov locas inacceffns,
at, fi de templo Hierofolymitano loqnamur, nemini patens,
TXtenjuam fummo facerdoti. Hinc Lucretius per Metaphorarra
eganter dixit Adytum cordis. Et ipfe paraphraftes Pfal. 57 hanc
s5cem ad coelum, <juod adytotempli fignificabatur, tranftulit. C»
5. Omnis perJitabit vlclima ] Gmne facrificium tuum Deum pla-
.bit. J. Vide annotata ad Pfal. 4.
5. Trotinus in cineres, &c. ] Ignis lucem claram in cselum cir-
imflecStens, vi£Hmaf<ju© totas flamma corifumptas comburensa
) cinerem vertet, J.
5 Jam
48 P s a u xx:
5 Jam tibi plaudemus reduci, auctoremque falutis
Patrium canemus patrio ritu Deum.
Cunc"ta Deo grates fora, compita, templa fonabunt
Nomenque fandum profequentur laudibus.
Annuet ille pio qu^cunque rogabitur ore,
Lastumque precibus exitum juftis dabit.
5 Quin (fcio, necfallaxanimummihi decipitomen,}
Regem reducet fofpitem Dominus fuum.
Mittet opem, fanc~ti referans facraria cceli,
Et prarpotenti proteget te dextera.
7 Gloria fic Syrix, tnrmas numerare curules,
Axefque curvis afperare falcibus:
Fidat equis, lateque vagis dicurfet habenis^
Sonante Perfes awa findens ungnla :
Hi currus & cquos jactent: nosrebusinardtis
Dci potentis nomen invocabimus.
7. Ghriafa SyrW] Glorientur Syri fe magno numero equitun
b curru bellum gerentium ordines habere, lignaque inter rota
traje&a ferro inftar falcis incurvo teribilia efficere ; populus Per|
jficus fpem in equis ponat, rumpenfjue terrse folum equorun
tmgulis fonum edentibus, & nunc huc, nunc illuc fle&ens ha
benas, campos ipatiofos vagis difcurfibus impleat. jf.
7. Axes afperare falcibus ] Indicat currus falcates, cjuorum i
bellis veterum ufus erat. E curribus enim veteres pugnaife, ve
ex Homero notum eft. Iidem in libro joiugs nominantur c/or*
ferrei. *Lucretius voca.tfalciferosy Livius quadrigas fakatas : qi
etiam Decad. 4. lib. 7. in defcriptione pugnse qua Romani Ar
tiochum fuperarunt, qttadrigas i\\as ilc defcribit. Armatt, inqui
in hunc maxime modum erant, cufpides circa temonem ab jugo decei
cuhita extantes, velut cornua habebant, quibus quicquid obvium dan
tury transfigerent ; &> in extremis jugis bin& circa eminebant falce.
altera Aquata jugof altera inferior in terram- devexayillaf ut quicqu
ab latere objiceretury abfinderety h&cy ut prolapfos fubeuntefque coj
tingeret : item ab axibus rttantm utrinque bina eodem modo diverj
deligabantur fakes. Eorundem meminit Quintus Curtius in pugr
Alexa»dri et Darii. C.
3 Itti
4
P S A L. XXI. qg
8 Illis nec currus, nec vis praeftabit equorum
Ne fcindat uncis vulcur arcus unguibus :
Nos humilesfavor sechereus penicufque jacences
Tollec, fuoque fuftinebit numine.
p Tu fervacor opem fer : tu fi refpicis, arma
Nec iocia cupimus, nec cimemus hoftica.'
Refpiciet, populique fui Rex optimus omni
Vocatus hora facilis audiet preces.
8. Ne fcindat uncis, &c. ] Ne aves voraces unguibus curvis
torum membra difcerpant. J.
9. Hofiica ] Pro hoftilia, more Horatiano^ Illum ex moenibus
hofiicis. Item, Ctdes & rabiem tolkre civicam, pro civilem. C.
ExempJum precationis piorum fubjeHorum pro fui Magijlratus faJute
in fummis pr&fenim pericuJis, quaJe ifiud fuit, quod occafionem huic
TfaJmo tnbuijfe exifiimatur, defcriptum-. z Sara. 10. Ss
1 Chron. 19. Beza.
P S A L. XXI. Carm. Gen. iii.
VopuJus gratias agit Veo, enarrans viBoriam de hofiibus TDavidi da~
tamy quxque ipfe acceperat ad vitam, falutem, gJoriam prdfentem,
& fempiternam pertinenti* ; hofiium exitium pradicat, Deumqus
orat ut procuret porro gJoriam fuam.
QUod hofte vi&o Rex triumphat gaudioa
Curis folutusanxiis,
Tibi id facetur, Rex beate ccelitum,
Debere : cu laboribus
Vires ferendis, cu dedifti e pradio
Redire duro fofpitem.
I. Curis anxiis] Curis homlnes anxios reddentibus.." ^%«
I. Epr&Jio redire duro ] Quicquid affligit & premit atque per-
seHu afperum & calamitofum eft Durum vocatur* Ut imperium
iurumy mors} pcsna, fervitus dura.
G 2 Nullam
yo P S A U XXI.
2 Nuiiam repulfam, voce quum te fupplicc
Rogaret, unquam adhuc tulit.
Nil in iatebris pe&oris reconditis
Spe concupivit irrita.
3 Et vota fupra, & ante vota, hunc omnibus
Vkx beafti commodis.
Gemrnis coronam ferre & auro fplendidam
Sacro dediiii vertici.
4 Vitam popofcit : mortis ilii eft addita
Immunis immortalitas.
5 Tu ciaritatis au&or illi es, inclyta
Per te refulget gioria.
6 Feliciratis ei favor dedit tuus
Excmpiar ut fit pofteris :
Menfura voti ut matribus fit, quum benc
Blandis precantur liberis.
7 Tu nempe fpes & anchora es fiducise ;
Tu portus in rebus maiis.
Te fretus uno firmus omnem perferct
Sortis procellam turbidae.
8 Tu perduelles comprehendes, tu manu
Pcenas repofces vindice.
3. Et vota fupr/t & ante vota ] Et ultra petitionem & anteguam
peterer. J.
3. Sacro vertici] Capiti facro oleo confecrato. jf.
4. Vitampopofcit, &c. ] Petivit abs te ut vivus & incolumis ex
beilo evaderet vitaque mortis expers data eft petenti, J.
5. 'Tu claritatisy &c. ] Tu in lucem hominum illum protulifti,
te authore fama fingulari celebratur. %
6. Menfura voti ] Accipitur pro quadam impletione & fatieta-
tfe rei alicujus perfe£fca, qua majus aut melius optari nihii poflit. C.
8. l!u perduelles ] Quos nos hoftes vocamus, eos veteres per-
duelles vocabant, cujus exempla plurima funt in Plauti Comoe-
diis, poftea autem perduelles di£H funt <jui crimen ali<juod ad-
verfus Majeftatem Principis aut Reipubl. commimTent.
9 Cel?
p s a l; xxi. ji
9 Ceu flamma claufis asfiiiansfornacibiis
Antiqua filvse brachia
Vorat : furoris lic tui nefarios
AfRatus hoites hauriet.
io A ftirpe totam demetes propaginem
Semenque gentis impise.
ii Te namque contra moliuntur abditarri
Fraudem fcelufque perfidi :
Et mente prava vota verfant irrita,
£t fpes inanes concoquunt.
12 Te perfequente, pallidi in fugam ruent,
Inhoneita tergo vulnera
Ferent : in ora, fata dum vitant fuga
Rurfus fagittas diriges.
13 O qui potenti frena rerum dextera
Verfas perennis arbicer,
Exfurge,. vires fac tuas ut hoftium
Agnofcat infoientia :
Tum te piorum turba fefiis cantibus
Orbis parentem concinet,
yotis tuorum fupplicum, placabilem^
Malifquc formidabilem.
y. Syly* Brachia ] Ita vocat arfeomm ramos poeticc. C
10. Demetes ] a demeto demeiTui. C.
12. Inhenejla tergo, &c. ] Plagas turpes retro accipient. Tu
tela infaciem eorum refta conjicies, dum fugiendo mortem de-
clinant .* J. Inhonejka vulnera ] Inhonertatis enim feu turpitu-
dirris & fugs infamis fignum eft vulnus tergo aut poplitibus ac-
ceptum corpore fcilicet non adverfo fed averfo. Kinc apud Catul-
lum fic laudatur Achilles.
Uofiihm fowd Urgo fed fronte 6? $e$ore wttt$% C*
G % PSAL
- --
P P S A L. XXII.
C a r m. G e n. iii.
yfaJtes prlmum angujiias & perpojpones infinitas Chrifti explicat : in
quibus patrem invocansy ex fide exauditus ejl : deinde Prophe-
tiarn, Sacerdotium et Regnum illius fempiternum atque univerfaJef
ad EccJeJiam totam perventurum docet.
CUr me relinquis, 6 Deus ? Deus meus,
Cur me relinquis ? irrita
& Heu verba fundo : luce feu terras dies
Retegit, vocantem me dies
Fruflra intuetur ; five nox filentibus
Terram tenebris obruit,
Nox me vocantem nulla non audit, meo
Nox nulla queftu non fonat.
3 Tu fandus ille civitatis incola es
San&ae : lfaci nepotibus
4 Tu carmen es: tu fida fpes majoribus
Noftris : falutem qui fuam
Tibi credidere, a te falutis compotes
5 Abiere : falvi gratias
Egere, duris qui tuam m malis opem
Petiere : qui tuam in fidem
Se dedidere, non tulere dedecus,
Non hoftium ludibria.
6 At vermis ego fum, non homo : fum fabula
Vulgi, infimorum opprobrium.
7 Nam turba noftris obvia illudit malis :
Nutatque, ni&atque, & caput
3. Tu fanblus ille, &c. ] Tu ille es auguftus habitator Hiero-
folymae tibi dicatae. J,
7 Nic~iatc[ue~\ NiBare eft oculis fignum dare aut conniverePlaut.
Afmaria Nec illa ulli homini nutety nittet, amuat% NtHantia quoque
ftdtra dixit Maro, videntur enim connivere. C.
Motat:
J3
P s a u XXII.
Motat,* labella exporrigit : ludibria
Verbis acerbac afpens.
1 En ilc Domino carus, en fiducia
Securus ille numinis :
Nunc iervet illum, nunc periclis eruat,
Quem tanto amore ampkditur.
O Domine, tu me procinus fufceperas
Alvo parentis editum.
De te pependi fpe, parentis pendulus
Infans adhuc ad ubera.
o Abufque partu tu Deus meus : tuus
Ex matris alvo me favor
i Eft profecutus : ultimo in difcrimine * t
Jam ne recede longms.
Difcrimen inftat ulcimum : mortis metu
Ceffere amici territi.
2 Tauri efferati, tauri obefi me undique
3 Circumdedere : faucibus
Hiant, leonum more rugientium,
*■ p PvU0S incitat 'pes & fames.
Rivi cruoris corpus omne perluunt
Exfangue : laxat artuum
Compago nexus: pe&us intra liquitur,
ut fole cera, cor metu.
lui^LXr^ ?SP#W? feetimentestre:
14. Laxatart^m, &c.] Junaura folvit ligamenta membro-
^■LiVuH,r ] Id eft, li^uefcit, ad .mitationem Virgilii.
Vere ,iom canm gelidus cam montihss humor,
Lvmtm- & Ztihpoimns fe ghharefilv.t, C.
ij Exaruere
<j4 P s a t. XXII;
15 Exaruere teflae ad inftar coctilis
Defe&a membra viribus :
Rigens adhxfit lingua ficcis faucibus :
Jam fto fepulchri ad aggerem.
16 Me rabidi ab omni parte latratu canes
Urgenr, petuntque dentibus.
Mihi pemmorum iseva confpiratio
Manufque fodit & pedes :
17 Et offa numerant, oila tralucentia
Per corporis tenfi cutem.
Tormenta poftquam cun&a confumfit furor,
Animus adhuc ira tumens
Se pafcit, oculos fatiat, & fruitur meis
L#to in malis fpeftaculo.
18 Partiti amictus funt meos, tunic* mea?
Fecere fortes arbitras.
ip Tu Domine, faltem ne recede, ne mahs
In ultimis me dcfere.
Tu robur unus, tu mea es potentia :
Accurre, feftinus meae
Succurre vitae : deftitutum ab omnibus
20 Defende : fxvorum hoftium
Ferrum cruentum pelle : vim rabidam canum
21 Inhibe : leonum fpumeos
Compefce ri&us : cornua unicormum
Confringe : ferva fupplicem.
I< Vefettavirihus] Virbius deftituta Martialis.
DuJcia defeBa modulatur carmina Ungua
Cantatcr Cycnus funeris ipfe fut,
Hinc defeBusfacultaihus in jure ciyili ab Ulpunc > diatur ad egc
tatem redaaus, ut creditoribus fatisfacere non poffit. C.
17. Tralucentia ] Pellucida, a tranfluceo. U
*. Stvcrumhojwm, &c. ] Inimicorum crudelium arma cr
de«.PL«^^w, &c, ] Ora leonum iratorum co^b^u;
p s a l: xxii.
12 Tum morte vi&a fofpes auxilio tuo,
Narrabo fracribus tuum
Nomen, piorum prasdicabo ccetibus
Robur, fidem, conftantiam.
3 O mente pura qui Deum colitis, Deum
Laudate puris cantibus.
Semen Jacobi, magnitudinem Dei
Celebrate feftis laudibus :
Erga fideles numinis clementiam
Agnofce, proles Ifaci.
\ Non fprevit inopis ille folitudincm;
Non pauperum faftidio
Avertit ora : me vocantem exaudiit,
Vitseque dulci reddidit.
S Ergo per oras ultimas mundi tuas
Sonabo laudes : gentibus
Te prsdicabo : vota te timentium
Przfentefolvam Ecclefia.
Edet modefia turba fraudis nefcia
Vocata facras ad dapes ;
Epulifque fun&a, ac fatura dulci nefiarc:
Laudabit auctorem Deum :
Deum fonabit, qui vigore flammeo
In corda fe quzrentium
Se tantus infert, mortis ut procul metu
Percnne viva gaudeant.
ogjnti le fcr„ta„ti„m> „'t %rp etuum ,i~lcJTtZ
37 Ergo
55
5<5 Psa L. XXII;
27 Ergo excitata tam novo fpe&aculo
Tellus ab oris ultimis,
Quacunque colitur, colla fub Domini jugum
Submittet : illi fervient,
Pronxque Dominofupplicabunt omnium
Omnes familise gentium.
28 Nam fempiterno jure Domino competit
Regnum triformis machinae.
Ille univerfis imperabit gentibus.
2$ Rerum potentes illius,
Menfe accubabunt, & facri convivii
Dapibus referti fub jugum
Cedent volentes : fle&et illi poplitem
Pauper fepulchri in limine,
Qui membra feffis artubus languentia
Fugiente vita vix trahit.
30 Illumque longa pofteri propagine
Colent, fuifque pofteris
Per longa deinceps nunciabunt fxcula
In me favorem numinis.
Hoc femen illi ferviet, gens illius
In pofterum hxc cenfebitur.
27. Quacunque colitur ] Ubicunque homines habitant. J.
28. Nam fempternoy &c. ] Nam imperium mundani opifici
«juod ccelum, terram, 8c mare continet lege perpetua Domin
competit. jf.
P S A L. XXIII. Carm. Gen. xiii.
J^ropketa, Deum pajtorem fuum agnofcens, & fe viciffim illius cver.
docet quam magna & certa jit I>ei providentia erga fuos\ & def,
tttro animum fuum confirmat.
Q
Uid fruftra rabidi me petitis eanes ?
Livor propofkum cur premis improbum ?
Sic
P s a l. XXIII. 57
Sicut paftor ovem, me Dominus regit :
Nil deerit penitus mihi.
2 Per campi viridis mitia pabula,
Quse vensteneri pingit amcenitas,
Nuncpafcor placide, nunc faturum latus
FefTus molliter explico.
Purac rivus aqu* leniter aftrepens
3 Membris refhtuit robora languidis,
Et blando recreat fomite fpiritus
Solis fub face torrida.
Saltus quum peteret mens vaga devios,
Errorum tenerasillecebras fequens,
Retraxit miferans denuo me bonusj
Paftor juftitia? in viam.
4 Nec fi per trepidas ludifica manu ,
Intentet tenebras mors mihi vulnera,
Formidem duce te pergere : me pedo
Securum tacics tuo.
5 Tu menfas epulis accumulas, merum
Tu plenis patens fufficis, & caput
Unguento exhilaras : conficit xmu\oss
Dum fpectant, dolor anxius.
5 Me nunquam bonitas deftituet tua,
Profufufque bonis perpetuo favor,
Et non follicitar longa domi tux
Vitas tempora tranfigam.
$. Et blandoy &c. ] Vitalemque respirationem acre feu fotu ju-
:undo fub vehementi folis calore reficit. Jm
4. 'Trepidas tenebras [ Quac horrorem & trepidationem conci-
ane, Metalepfis. C.
4. Pedo ] Pedum propric eft baculus paftoritius incurvus. Virg.
it tujume pedum. C,
H PSAL.
5$ P s a v. XXIV.
C A R M. G E N. M}
fropheta regM "Dei univerfali in res creatas expoftoy fngulare ytg-
num in ecclefa {cuius noias apponit) explicat, & eam adhonorifi-
ce convenievterque excipendttm tegcrh Chrifum adhortatur.
TOta quidem Domini terraefl,& quicquid ubi-
Vel parca celat, vel benigna fufficit ( que
Quiquecolunt montefquc fcros, campofque feraces,
Urbcfque fanctis temperatas legibuS.
2 Ille fuper pelagus folidumconnexuit orbem,
Stabilis ut undas inter inftabiles foret,
Et toties rapidis pulfatus fluttibus, omnes
Compage -firma fuilineret impetus.
3 Cuncta igicur Domini mentofunc: fed tamen unam
Sedem fibi ille dedicavit propriam.
Ecquis eofcandet ? cufve hxc permitfapoteftas,
Loco ut beatum fiflat in fancto gradum l
4 Cui manus & mens eft infons, nec vana volutat
Animo, nec ulli xiamna perjurus dedit.
5 Huic Dominusdonabitopes ; hunc numine dextro
A vi procacique eruet calumnia.
6 Hxc vera eft pietas, hac itur ad aethera, veri
Sic intueri numinis vultum licct.
7 Eia aditus referate, fores age pandite, portae,
Porcas perennes fempiternas regiae ;
Clauftra revellite, liminapandite, magnus utintret
Rex ille, multa clarus ille gloria.
1. 'Totd qttidtmy &c. ] TJniverfus terrac orbis ad Dominum
fpe&at & quascunque res tellus vel avara. quovis loco abfcon-
dit, vel liberalis hominibus fuppeditat. j.
2. Ille fuper pelagus, &c. ] Deus firmum tefrae globuijri firmc
vinxit & pontum ipfum fupereminentem. J\
8 Quis
P S A t. A^v* 59
8 Quis novus Jiic fan&is fu.ccedic fedibus hofpes ?
Quis ifte muka eft inciytus Rex glona?
Ille pocens late Dominus dextraque^opibufque,
Bellaquenriu.lta nobilis vittqria.
o Eia aditus referate, fores age pandite, portse,
Portas perennes fempiterns regisj
Clauftra revellite, limina pabdite, magnns ut intret
'Rex ille, muka clarus ille. gl.oria?
fio Quis novus hic fanctis fuccedit fedibus hofpes .?
Quis ifte multa eft inclytus Rex gloria ?
Ille potens armis numerofoque agmine ductor,
Hic ille multa eft, inclytus Rex gioria. '
PS A L. XXV. Carm. Gbn. xiv.
T>avid ab adverfariis opprejfusy petit a Deo doceri ; peccata fua con-
donari.-. inhorum expectatione fe confirmat, fretus Dei bomtate &>
teflimonio fidei fu& : poftremo, Jlbi totique Ecclejia poflulzf Ubeyaii-
wem a metu. • ,
Hlcfidat armis, plebe fe clientium
Defendat alter, militumquecopiis :
A te, creator orbis, uno fpes mca
Pendet, raalifque in rebus unum refpicit.
2 Tu, fan&e genitor, effice infolentibus
Ne fpes inanes rifuifint hoftibus.
3 Sic me pudore liberabis : nec rubor
Confundet ora casteris, in te fua?.
Q_ui coilocaruut anclioram fiduci^. .
Fruftretur illosfpes, & irrit&fpei
Pudor dolorque torqueat, qui iordium
Amor.e fefe.fordihus contaminani:, .
Bonofque nulla provccati injuria
4 Vexare gaudent. Mihi per anfr;c~tus vagos
ynxy falebras inter & tenebras, iter
H 7 ?* • • Gftende
&> p s a l: xxv:
Oftende re&um, & crutum fcquacibus
5 Erroris undis praevio lucis tua:
Splendorc deduc veritatis in viam.
Te nempe ab uno pendco fpe ; te Deum
Unum&falutis columen agnofco mcx.
6,7 Si torta vitiis forte morum regula
Deflexit, crror (i fefellit lubricus,
Fracta illecebris (1 voluptatis malis
Incauta vitiis fe juventa polluit ;
Benignitatis tu tuse raemor tamen,
Et lenitatis, (qui parentes mollibus
Frenans habenis, ufque ab incunabulis
Orbis paterna es ufus indulgentia, )
Miferere : noitris quod negares moribus,
Tuae negare non potes clementix.
8 Nec denegabis : nec precantcs bona bonus
Vacuos repelles : nec viam pofcentibus
Re&am aberis unquam rctti 6f a?qui rcgula»
9 Tu mitis animi ample&eris modeitiam,
Docefque rec~ti & improbi difcrimina.
Tu dux comefque tuta per compendia
Ducis carentem fraude maniuetudinem :
io Peccata bonus & facilis oblivifceris :
Promifla folvis liberali dextera :
Minuitque pos.:as mitis indulgentia :
5. Sequacihus^Scc. ] Quu velur fla&us erroris me fequuntur. J-.
6. 7. Si torta vitiis, ikc. ] Si lex vit«E re&rix cafu aiiquo cur-
vata deli&is, a re£to aberravit : fi lapfus per ignorantiam facile
inducens ad cadendum me deceperat, (i ftulta juventus a re&o
deflexa malis vitae mollioris avocamentis {eCe peccatis contamina-
vit ) tu tamen liberalitatis & clementiae tuae memor, (qui majo-
res noftros leniter & moderate cohibens, a mundi creatione, eo
crga illos, quo patres erga liberos favore ufus es ) tu, inquam,
Jehova, parce nobis, quodque, nobis vitiofis non dares, non po-
les lenitati iemper fibi affuetx non concedere. 7. ' (
Fidef-
P s % l. XXV. 6i
Fidefque dictis ftabilis erga omnes adeft
Oui pacta iacn foedcris non negligunt.
ii Hanc ut nepotum fecla manfuetudinem
Nofcant, tuique nominis fe gloria
Late per omnes fundat orbis angulos;
Ignofce noftris mitis erratis parens,
Qtiae multa inuflit aegritudo, & impotens
Amor, regique contumax ira & dolor,
Errorque veri non acutus arbiter.
12 O ter beatum, mente qui pura Deum
Veneratur : illi, qualecunque ampk&itur
Vit* inititutum, dux adeft femper Deus,
Rectorque, & omnes actiones profperat,
ij Securus animus anxio procul metu
Cundtis fruetur affluenter copiis :
Stirpifque feries longa firmabit domum,
Genufque multa floridum propagine
Gpes paternas ad nepotes transferet.
[4 Quin & piorum mentibus myfteria,
Contemta pravis, impie fapientibus
Occulta, Dominus luce proferet fua ,*
Et facrofancti fcederis fcientiam
( Qu# fola vkx dux beatse & regula eft )
[5 Docebit. Ergo, Rex beate ccelitum,
Te mente folum quamo, nufquam iumina
II. Ham ut nepotum, &c. ] Ut pofterorum a;tas clementiam if-
am intelligat, fecundaque nominis tui fama fefe per omnes
nundi partes difpergat, da veniam, pater lenis, peccatis, quae
nulta animi anxietas, amor infrenis, indignatio rectu difricilis,
iceftitia lapfufque ex ignorantia malus veritatis judex, in animis
oftris impreffit. f.
14. MyJIeria ] Mvia id eft in facris inftituo & inftruo. Item
iua unde pyt ty eft in latibula fe abdere. Significat guoque os
omprimere feu mufiifare. Hinc myftcrium accipitur prore fa
fa & arcana & occultam fignificalionem habente. C.
Abs
6t P S A L. XXVI.
Abs te reflec~co: tu pedes folus meos
Hoftis dolofis erues e rctibus.
i5 O fancte cuftos hominum, amico lumine
In me intuere, & deftitutum ab omnibus
Inopemque fan&a me tuere dextera :
17 Curifque, mentem qu# perurunt plurimac,
Novifquc femper ditferunt dolonbus,
18 Exfolve : pce)is ufqne & ufque lmmanibus
Exercitato, & obrnto labonbus,
Ignofce : culpas mids oblivifcere.
19 Heu quanta \>is me factioms impi^
Perfequitur. armis ! quanta me crudelitas
Inexpiaco quscrit cuio pcrdere i
20 Tu me penclis ljbera : tu protege
Ejus filutcra ab ho/tj.uj# j^i.bno,
Omneni iaiutis qui ]o% avu fpem fuac
21 Inte, nec aliis iidit pp.ibus quam fuas
Integritatique & uix .cjenvntia:.
22 Gens qux.tuarum jufla legum amplectitur,
Fac undequaque tusta ilt fie vindice.
Ejccmflar quotijianarum pncum 'Efdefd i$P Jtttgitlis ftwcVs frthet l
Pfalmus : in qu» triapetunlur, & vuidem exfide inpatefaclas n
bis pyomijficties refpipiente, ac fcfe fuperieribus experienttis conf
mante. \fnumA peccaievum rem.ffio gratuit.r. Alter.um, ut a, Spji
tu fantlo, regamur cn relijuo vtU curfu. Tertium, defenfto adve
fushofliurn injurias.' t^UA irig refpondent precaticvis Dominic* vi
bis, qulbtts petimus remitti nobis peccata, ne inducamur in tentat
nem, & ut Uberemur a malo. Beza.
PSAL XXVI. Carm. Ge-n. xv.
David ab hofiibus preffus nd Dettm judtcem ccnfugit, fidem fuam
vitA ivnocentiam probat, ideoque Qp liberan ab anguftiis, & gra
fam confeaw expctit, ad gbrificendum Leum.
"& v| E vi tyrannus perfequitur palam,
Meclam malignafraudecalumnia
P s a u XXVI. 6i
Te, qui Iatebras psctoris infpicis,
Appello, rerum conditor optime.
Mens fraudis expers, <& marvus innocens3
A vique pura.& flagitio : in Deo
Spes rixa, iortis qui violentia
Me foEvientis non iinet opprimi.
Renefque flammis & penetralia
Scrutare cordis, cascaque fenfuum
Arcana, fufum ceu calidfs focis
Explorat aurura callidus artifex :
Mentem videbis munificentise
X^ux dona nunquam non meminit tuse;
A&seque leges puriter ad tuas
Vitae carentem flexibus orbitam.
Procui faceilat, nec focium fibf
Me vana fperet lingua : procul domo
Noflra recedat qui didicit ftios
Fucare fenfus pe&ore fubdolo.
Odi fceleftum concilia ■ impios
I Ccetus veneno pejus abominor:
Quorum refultant pe&ora gaudio,
| Quum perpetrarunt facta nefaria.
Sed mente pravi non Ghi confcia,
Lotufque puris fontibus, ad tuas
Aras adibo, laetus & ofireram
, Lastas chorea? dux tibi vi&imas.
, i. TenetraUa ] Penetrale proprie interior pars domus & apud
ftum Tenetrale facrifcium dicitur quod interiore parte facratil
nficitur.
4. FucarefenfuSy &c. ] Longe a familia mea abeat, , qui frau-
ilenta mente novit cogitationes fuas falfis coloribus velare. J*
7. ^Cympana ] Tympanum eft fuftis, quo aliquid percutitur0
>c etiam tvtt&vov a tuttw. 2. Inftrumentum teres, quod pla-
utrioque, fuperficie eft, & pulfari folet foni ciendi caufa. C,
Tc
(54 P s a l. XXVI.
7 Te noftra pangenc tympana, te lyra,
Te vox canoro confona tympano,
Lyra:que; coetuque in celebri tua
Miranda pandet fa&a neporibus.
8 Tectumque, nomen quo canitur tuum,
^Edemque, numen qua colitur tuum,
Mens ardet: abfentem retrahunt tuae
Qusc templa celant pignora gloriae.
5? Haec offa tellus ne line ut obruat
Inter cruentos barbara barbaros,
io Qui fraudulenta mente coquunt fcelus,
Captant avara munera dextera.
ii Ego inftitutum carpere tramitem
Pergam innocenter : tu propius meis
Aurem benignus queftibus admove,
Ac me periclis tnftibus aflere.
12 Per plana firmo quod gradior pede,
Quod reda fe&or, muneris eit tui :
Ergo falutis te columen mese
Ccetu in cekbri laudibus efferam.
6. Chore* ] %opitet eft faltatio cum cantu et yopztw locns ub
cum cantu faltatur.
8. <Tetfumque,lk;c.'] Animus ardentiamcre profequitur domum
illam, in qua laus tua cantatur, templumque, in quo tua raa
jeftas divina colitur ; facrarium autem illud, quod majeftatis tu;
monumentum continet, domum me revocat procul ab Hierofoly
ma degentem. J.
P S A L. XXVII. Carm. Gen. iii.
Vavid ab ecclefia afpeclabiji exuJ, fiduciam in Deum adverfus omni
pericuJa prmdicat ; fe eadem fide confolatur, Dei gratiam, opem dc
cumenta, duBum & Jiberationem petit, feque &> eccjejiam ad con
firmandos in Deo animos hortatur.
DEus in tenebris quum mihi prsduceat,
Vitamque muniat meam,
Qu
P S A L. XXVU. tfj
Qux vis aperta terreac me ? qu# mihi
Fraus caxa fit formidini ?
2 Adverfus unum quum fcelefta fa<5h'o
Cunctas parafTet copias,
Dolofa letho qu# tetenderant meo
Ipfi incidere in retia.
3 Si comminentur caftra, fi minacibus
Infefta telis agmina,
Securus animi fpe&o caftra, prselia
Timore liber intuor.
4 Unum expetivi, & ufque & ufque id cxpetam*
Curis ut exemtus malis,
Sim facrofanctse femper aedis incola,
Augufta mirer atria,
Deoque laudes perfonem, artus dum regit
Vitalis aurasfpiritus.
5 Tum me fub umbra conditum tentorii
Celabit, & periculis
Procul remotum, rupis abrupta? velut
In arce pofitum, muniet :
6" Ac ne relictum nunc quidem impise flnet
Vi fa&ionis opprimi.
Victorque folvam vota, nec vidorias
Auctor mihi tacebere.
3. Sicomminentur, &c. ] Si exercitus mihi periculum fntentef,
.1 acies adverfum me prooliens armis mortem mihi comminanti-
3Qs minas intonet, exeicitus ab%i3 metu fpefto acies quoque
ntrepide video. J. J
\ 3. Intuor ] Antique prolntueor. Plaut. Moftellaria Nullam cor-
Jucem intuor. In praeterito intutos vel intuitus fum, Infinitivo
jntui. C.
; 4. Augufia mirer, &c. ] Exterioremque partem ejus veneran-
lam, cum admiratione cernam, Deumque canam dum refpiratio
£use auras adinftar eft corpus hoc animans gubernat. J.
J 7 Audi
66 P s a l. XXVII.
7 Audi invocantem fupplicem, & fra&urn malis
Bonus favenfque lubleva.
8 Te mens anhelat, vultus ad vultum tuura
Intentus ufque refpicit :
o Ne conde vultiis lumen a me amabilis,
Neu me in tenebris defere.
Servum per iram ne fine opprimi tuum :
Vitamque, quam debec tibi,
Tucre ab hoile & e periclis eripe,
O fpes falutis unica.
io Me cari amici, me propinqui, me pater,
Me blanda mater liquerat :
At non reliquit, qui pios in afperis
Non deferit rebus, Deus.
ii Parens benigne, me vias doce tuas,
Re&aque deduc femita :
Ne vis metufque ab hofte me deterritum
De calle recti detrahat.
12 Ne me impiorum obnoxium libidini
Relinque. Teftes impii
Fingunt maligne falia de me crimina,
Armantque fe mendaciis.
13 Mens vicxa tantisjam fatifceret malis,
Ni fpes foveret me tuae
Benignitatis, poft labores anxios
9. Vitamque quam debet tibi ] Bella phrafis, qua uti poffumus,
cum alicujus erga nos benificentiam volumus agnofcere & cele-
brare, & omnia noftra illi accepta referre. Ita dicimus Salutenij
incojumitatom, dignitatem & felicitatem fuam alicui debere. C.
13. Fatifceret ] Fatifco quafi fatim vel aflfatim hifcO, id eft, at
perior, "Xttivcd Virg. JEn. 1. Accipiunt inimicum imbremy rimifqm
fatifcunt. id eft, valde aperiuntur. Alias idem quod deficere aut
laffefcere fignificat ut apud Lucretium Anima natura fatifcit Fejfa
4vp, Item Pfal. 104. Te mltam condente fatifcunt, C.
Mo?
P S A L. XXVIII. 6T
Mox affuturum gaudium.
Vivufque vivos inrer ipfe commoda
Vitx beata? prseflolor.
14 Irr rebus ergo turbidis ne concide,
Sed fortis ufque fufiine :
Te roborabit Dominus, & cor fulciet;
Tu fortis ufque fufhne.
13 Trxjlolor ] Prxftolor eft tjuafi praefto efle 8c apparere. A
praefto praeftolus, unde prajftolari. Hic fimpliciter pro exfpe&are
accipitur. C.
14. In rebus ergo turbidisy &c. ] Dum igitur res funt turbulentae
noli animum defpondere. J.
P S A L. XXVIII. Carm. Gen.xvi.
T)avid ab hoftibus prejjus, Deum oratpro falute fuay Qp illorum exifi9\
falute accepta, Deum celebrat} fm &> Ecclefia nomine^ totique Ec~
clefi£ bene precatur..
PRinceps ftelliferis altior orbibus,
Vitx prafidium & certa falus mea?,
Aurem fuppliciis da facilem meis,
Ne fiam iimiiis bufta petentibus.
2 Audi vota, parens, quse tibi profero
Supplex cumgemitu, brachia porrigens
1. Suppliciis ] Hac voce proprie utitur in fine verfus 4 hujus
Pfalmi. In hoc autem verfu, more Salluftiano, pro fupplicationi-
bus eam ufurpavit, fic enim Sallnftius cum fgspe alibi tum in Ca-
tilina. Non votis neque fuppliciis mulieribus deorum auxtiia paraniur ,
fed vigilandoy agendo, bene confulendo profpere omnia cedunt. Ubifo-
cordUte atque ignavia tradideris, nequidquam deos imphres, irati in~
feftique funt. Idem in Jugurtha Senaius oh ea feliciter gejla diis
immortalibus fupplicia decemere ,Ita, dixitPf. 102. Aures fupphciis nuhc
adhibemeis. Eodem modo, Qbftdium, pro obfidione% dixit, Cor.
Tacitus. G
h Ad
r6S P s a l. XXVIII.
Ad ccelum tremulis pervigil ignibus,
Coelum templa tuse confcia gloriae.
3 Ne me connumera ccetibus impiis,
Neu tanquam focium plecte nocentibus ;
Quorum blanditiis iilita mollibus
Lingua eft, mens gelido livida toxico»
4 Illis nequitix prania fint fuae,
Et merces itudiis sequa nefariis :
Pro femente legant femina, peflimis
Dignum coniiliis fupplicium luant.
5 Non his confilii provida vis tui
( Qui me confpicuis tollis honoribus )
Infe&afve manus a fcelere avoeat,
Aut infefta odiis pectora mitigat.
Ergo nec feries longa propaginis
Florebit, patrias nec foboles opes
Longaeva accipiet : fed celeri genus
Clades exitio proruet ac domum.
6 Laus rerum Domino, qui precibus meis
7 Se non difEcilem przbuit : hinc mese
Vires, hicclypeus rebus in afperis :
Hinc fpes, auxilium hinc non dubium in malis.
Hinc cor geftit ovans : carminibus tuas
8 Laudes ora fonant : qui populum tuum
In rebus trepidis protegis, & tuum
Regem ex iniidiis omnibus eripis.
i. Ccelumpervigi!] to pervigil in genere neutro pofuit. Et'de
ftellis, tanquam de cceli oculis, tota nofte excubias agentibus
eleganter Sc poetice fic locutus eft. C.
4. Vro femente legant femina ] Refpexiffe videtur Poeta hsec
fcribens ad Apothegma quoddam. M. Pinarii, recitatum a Cice-
rone in fecundo de Oratore his verbis : Ut olim Rufca cumferret
legem annalem, diffuafor M« Servilius, Vic mihi, inquit, M. Tinnare,
vum, fi contra tedixero, mihi malediHurus es, ut CAteris fecifli 1 Ut
fementem feceris, ita metes, inquit* C. ......
p Cuftodi
P s a u XXIX. 69
l Cuflodi populnm, Rex hominum, tuum :
Hebri fac foboles largiter omnibus
Vitas continuo fructibus afRuat,
Donec perpctuum fol referet diem.
9. Behri ] Heber pronepcs Semi fuit a quo pofteros omnes
ictos volunt Hebrxos, GeneC 1 1. Luc. 5 . vixit annos 464. Aliis
on ab Hebero certo aliquo viro di£U videntur Hebrasi, fed poti-
s ab Habrami nomine non proprio, fed cognomine, quod apud
^hananseos habebat, cum tranator vel tranfvectus eft di£tus, eo
uod, vocante Domino, e Babylone & Mefopotamia effet egre.ifus,
t fiuvium Euphratem tranfnffet, & perpetuo, ex uno loco in
lium commigraret. Ita Genef. 39. de Jofepho dicitur, Venit ad
te fervus Hehr&us ut 'dluderet mihi. Non quod jam tum eflet
.opulus aut natio tali nOmine infignis, (ed quod Jofephus inter
Egyptios & fervus & peregrinus eifet, quorum utrumque major
nodeftia deceret. Hebrxi, vero ipfo hoc nomine & conditionis
use in his terris & de meliori Sc certiori patria in ccelis ejusrenda
lonebantur. C.
P S A L. XXIX. Carm. Gen. xv.
'ropheta hortatur Trincipes ac potentes huius mundi ad pr&dkandas
T)ei laudeSy proptev documenta natur<e, ac nominatim tcnitruum)&*
propter documenta gratia9 quam cum ecclejia fua communicat vejr-
bo.
OEu dives auro es, Gve opibus potens,
i^| Seu marte parta clarus adorea ;
T, Adcre.a ] Vox ufurpata ab Horatio Ode 4. lib. 4. Qui pri-
nus aJma rijit adorea, quam vetus interpres laudem beillcam fig-
aficare ait, quss vi£tores faciat adorandcs. Feftus aurem Pom-
•eius de eadem voce hsc habet : Ador farris ger.us, hinc adoream
zudcm five gloriam dicebant ; quia gJorlofum eum putahaht ejfe, qui
arris oopia ahuyidayeU Adorea autem pro Jaude accipi ccepta eji, pofk-
li.vra pv&mium militihus frumenturn erat partct viBorU. Hinc Plin.
ib. 18. cap. 3. Qlonam inquit, ipfam a farris hohore adcream ap-
vJlahant. Et Plaut. Qui multa pr&da aique adcrea affecit p:puJares
•40s. Unde adoreofus idem «juod iPao^o;, Joieph Scaliger in
efium. C, Agnofce
yo P S A L. XXIX.
Agnofce numen gratus, & huc refer
Quaecunque ktum ducis ad exicum.
2 *" Huic pange laudes, & prece fupplice
Rerum parentem concilia : & Dei
Nutu regentis ftelliferam domum
Dignare juftisnomen honoribus.
2 Gujus liquentes vox gravida pluit
De nube rores, terrificos ciet
Coelo tumultus cum tonitru, maris
Turbata ventis concitat sequora :
4 Vox dignitatis plena, nec irritse
Unquam ad patrandum jufla potentiae;
5 Nudare cedris feu Libanum juvat,
Celfafque ventis flcrnere fraxinos :
6 Seu vincta faxis faxa revellere,
Notifque montes fedibus erutos
Verfare, taurum ut verna per avia
Vexat juventae Iseta protervitas.
7 Ad vocis ictum nubibus exfilit
8 Elifus ignis : tefqua Arabum tremunt :
p Ferx pavefcunt : ante diem fluunc
Partus acerbi : robora concidunt.
Qviascunque tempio ccelum habet aureo,
4. Ad patrandum~\ Patrare idem eft, quod perficere, aut 1
finem perducere, Graece JN/««rp*TTS/i'. Cic. z. de legib. Ope\
patrare. Epift. ad Artic. Tromiffa patrare. Saluft. Jugurtha, S
patrandi helli omnes afperitates vincere. C.
8. 'Tefaua ] Vox anticjua Sabinorum, fignificans loca defei
inculta & aditu difficilia Hor, Epift 14. Deferta & inhofpita tefof:
His cor.traria iunt Tempe. C.
9. Ante diemfiuunt, &c. ] Immaturi hominum 6c animaliu
fjetus abortum patiuntur, J:
9. Robora concidunt ] Robur fpecies qnercus duriflimsee
Hor. llh rohur & &s triplex, &c. C.
Quaeeunqi:
fP s a tl XXX. 7?
Quascunque tellus dxdala fuftinet,
Quas celat undis sequor in abdicis
Dei fatentur cuncta potentiam.
o A voce vindex pontus inhorruit^
Undifque montes obruit, arbiter
^Eterne rerum, quum libuit tibi
Delere gentes flu&ibus impias.
i Te dante vires, non opibus feros
Horremus hoftes, non numero graves :
Te dante pacem, progeniem Ifaci
Cornu beabit divite copia.
9. 'Tellus Dxdala ] Quicquid varium & artificiofum eft, id
oetas vocant Daedalum, Lucret. 1 Itibi fuaves Dtdala telhts fub-
ittit fioreSy Qpc. De hac voce Feftus : D<x.dalam a varietate rerum
rtificicrumque diBam ejfe apud Lucretium terramy apud Ennium
iinervamy apud Virgilium Circeny facile efi intelllgerey cum Gr&ce
Ai^itKKnv fignificat variare. Ita Vfal. 102. dicit : Mundi D&dala
achina. Hinc ^cttJ^ctK(/.ctTet opera funt artificiofa, Pindaro. C.
10. A voce vindexy &c. ] Mare hominum fcelera puniens, a
)ce tua, judex omnium, commotum eft, aquifjue altiffima quas-
xe terras occuluit, cum vifum eft tibi homines fceleratos aquis
:tinguere; f.
P S A L. XXX. Carm. Gen. vi.
avid laudat Domrnum cjuod fe a morte per hofies intentata libera-
rit ; pios ad eius laudes-celebrandas hortatur : calamitates &> in~
fiaurationem fui a Deo factam parrat, eique votum laudis exhibeU
TE noftra femper carmina, te lyra
Sonabit, orbis conditor optime :
De faucibus lethi imminentis
Incolumis tibi vota reddam,
Per t€ fuperbus nec lacrymis meis
Infultat hoftis, nec fruitur malis :
i Tc
72 P S A L. XXX.
2 Te rebus, incertus falutis,
Auxilium in dubiis popofci.
Per te receptis viribus haurio
Vitalis aurae lumen amabile :
3 Nec inferum fub nocte longa
Et tenebris jaceo fepulchri.
4 C turba puris dedita ritibus
Sacrifque caftis, tollite laudibus
Placabilem votis parentem,
Et memori cekbrate ple&ro*
5 Vanefcit ixx vindicis impetus
Bullac fugacis more : Dei favor
Bonis manu vitam benigna
Triftitisc vacuam rependit. .
Si forte fero vefpere fletibus
Vultus rigamur, mox redit aurea
Cum luce rifufque, & jacentes
Exhilarans animos voluptas.
6 Pacis beatae cum fruerer bonis,
Mecum loquebar : De ftabili gradu
Felicitatis nulla fortis
Me dubix quatiet procella.
7 Te dante vires, divitias, decus,
Te montis inftar moenibus sneis
Firmante regnum, vanum alebat
Credulitas mihi blanda faftum :
Tu, me relido, ftultitise meae,
4. Tlecir»] Vox origine Gr?eca, fignificat enim wXMKTpov acu
leum vel calcar. Signiftcat etiam vox eadem radiolum, calamum
aut paxillum, quo fides feu chordae citharx pulfantur. Poftea e
tiam nomen plettrum datum eft arculo illi fetis equinis tenfo, qi
refina illitus, & chordis fufque deque afFricatur, eas fonoras facit
Accipitur & pro ipfa lingua, (\ux i.n formanda voce articulata
cjuafi ple£iri ofricio fungitur. C.
Dextrar
P s a l; XXX; 73
Dextram retraxti : retro abiit, domum
Repente turbatam relinquens>
Sors levibus malefida pennis.
O praefes orbis, pe&ore fupplice
Mox te vocavi, te lacrymis madens
Opem popofci : Quid profufus
Profuerit tibi fangufs? inquam.1
Qurs mortis ufus noftrae erit ? An tuas
Laudes fonabunt, fa&aque pofleris
Miranda muti praedieabunt
Sub gelido cineres fepulchro ?
Placatus aurem da facilem meis
Votis, ieveros neu querimoniis
Averte vultus : pelle membris
Peftiferi mala dura morbi.
Tu fupplicanti protinus admoves
Aurem benignus : pro lacrymis mihi
Rifum reducis, pro dolore
Lastitiamque alacremque plaufumr
Te femper ergo carmina, te lyrs
Noftras fonabunt : vox tibi ferviet
Dicata, prasbebitque noftris
Materiam tua laus camcenrs.
rohahile efi Davldem hunc Ffalmum edidijfe, quum Abfahmo &*
Sdba interfeBis, in urbem regrejfus ( ut narratur 2. 5am. 20. )
domum fuam incefiu filii Qp aliis fcelerihus pcllutam vellet repur-
gare, et Deo quafi de integro confecrare, uii nofatuv in infcripiio-
ne Hebr. qua in re fuijfe ritum aliquem ufurpatum apparet ex mce-
nium urbis confecr atione in Nehemix hifioriay qucd etiam mdetur
colligi utcunque pojfe exDenZ. 20. 5. Agit igitur Deo ingentes gra-
tias, cuius unius celementia hanc rejiitutionem ufque adeo fubitam
ac pene momentaneam acveptam referty fimulque fua unius fiulta
fecuritate faBum confitetur, ut Deus pacis publicd ac c&Urorum be~
neficiorum tenorem abrumperet. Beza.
K PSA£
74 P s a l. XXXt.
Carm. Gen. X.
David gravifjlma calamitate pvejfusy Deum ovat profalute fuay fde%\
habet mifericordia Dei j miferiam fuam explicans hojiibus exitiun
imprecatur, liberatione quafi parta Deum laudat ob publica & pri\
vata benefciay pios hortans ad diligendttm & coltndnm Detrni,
IN te lccavi fpem meam,
Rerum creator optime ;
At tu benignus profpice,
Ne fpei pudefcat irrita?.
O jufte vindex, fraudibus
Ab hoftium me vindica :
2 Audi benignus fupplicem :
Da promtus abje&o manum.'
Me rupe ferva ut invia
Claufum, vel arce ahenea :
3 Tu rupis es mihi inviae
Munimen, arx ahenea.
Ergo ut timori mentibus
Nomen tuum fit impiis,
4 Prsei viam mihi; abditis
Me libera de cafHbus.
j Tu robur es meum, tuae
Commendo vitam dexteras :
Me libera pacti Deus
Tenax, memorque fcederum;
6 Qui vana ftulti fomnia
Se&antur, odi peffime.
Tu certa fpes mihi es, mea?
vTu portus es fiduciae.
$. Ahenea ] Pro aenea, ficut Horatius. ffic mtifUS aheneus e\i
TXil confcin fibi nulla pallefcere culpa. C.
7 Intc
P s I t. XXXL 7f
Inter Iabores afperos
Lumen tuse Clementise
Fulgens3 repente turbidum
Perfudit animum gaudio.
Quum me tyrannis impotens
Urgeret hoitis impii,
Jamjam imminentis pallidis
Lethi explicafti faucibus.
Miferere fracu tot malis,
Tot obruti doloribus.
Caligat oculus, mens ftupet :
Moerore corpus tabuit :
o Caduca vita elabitur
Moerore fra&a & lu&ibus :
Interque clades aridis
Fluxere vires oflibus.
i Me ridet hoftis, & meis
Infultat infolens malis :
Horrent propinqui, cseteri
Vitant metu periculi.
2 E proximorum mentibus
Oblitcror, ceu mortuus.-
Concemtior fum civibus
Quam lamna tefta; fic~tilis.
3 Ale multitudo opprobriis
Coram laceffit afperis :
io. Caduca vita elabitur &c. ] Vita incerta 6c fragllis aegrimo-
ia & mceftitia debilitata, paulatim perit, dumque in magnis ma-
is verfor, coftis humore defe&is robur evanuit. J-.
12. Ohliteror ] Obliterare eft literas tabulae cereas infcriptas in~
iucere, vel chattse Infcriptas eradere & quafi e monimentis de-
ere, item obfcuras facere & in oblivionern dueere Catullus,
H&c vigeant mandata nec ulla ebliferet &ias. ' C.
12.. Lamna ] Lamna contrafte pro lamifia KetyLva in ^uibus-
p GbiTar. Grgsc. Lat, eft Larnella tenuis «t fquama.
K 2 Vim
76 p s a t. xxxi;
Vim machinatur in meam
Jurata mortem fa&io.
14 Ego interim fiducia
Opis tuse, dolos, minas,
Injurias, Sc hoftium
Contemno contumelias.
15 Tu fila vitac temperas
Meae, regifque tempora :
Tu me impiorum libera
Ab hoftium tyrannide.
16 Oftende vultum amabilem
Servo bonus tuo & favens :
Et me tuere, qua foles
Semper tuos, clementia.
\j Ne fit pudori quod tuam
Imploro opem : pudor malos
Confundat, & filentium
Longum fepulchris fopiat.
iS Aifueta vox mendacio
Sit muta, vox procaciter
Solita bonos laceffere,
Et arroganter fpernere.
J9 O quanta te colentibus
Et quot redundant commoda J
Quot tefle mundo profperis
Auges tuos fuccefTibus !
20 Hos protegis reconditos
Procul a minis potentium,
1 3. V'im machinatur ] coetus ad me interimendum conjuratui
violentiam alicjuam comminifcitur. y.
1 5. ^ufila vit£ ] Tu meum vivendi curfum moderaris, vitae-
que meae ipatia, qu<c tefolumpenes funt, gubernas. jf. Fila vit& \
Thrafls ad colum Parcarum accommodata, fignificat autem
totum fuae vitsg curfum five- tenorem divina providentia guber-
naru C.
Juaquc
P s a l. xxxn; 77
Tuaque munis m domo
Linguas veneno ab impist
21 Tibi perennis gratia
Sit, re&or orbis, qui veiut
Munita in arce me procul
Periculis fubmoveras.
22 Exfpes, inops, vitam fuga
Quum vix tuerer anxiam,
Mecum ipfe dixi ; Jam truci
Reliquit hofti me Deus.
At tu nec in periculis
Oblitus extremis mei,
Aurem benignam fupplici
Ac invocanti admoveras.
23 Ergo patrem rerum optimum
Amate candidi & pii,
Qui faftuofos deprimit,
Et obfequcntes erigit.
24 Qui fpem locatis in Deoa
Conitanter illi fidite,
Nec robur animi concidat
Sortis procella turbidse.
22. Exfpes ] Qui eft fine fpe. Hor. de Art. Poet. Si fraftis
natas exfpes Navibus.
P S A L. XXXII. Carm. Gen. xv.
^faltes fellcltatem picrum in peccatcrum remiffione ponit, & experien*
tiafua confirmat : fideles informat infide, invocatione &> obedien-
tia, propoftaque admimjhatione Dei in bonos Qp mdl&s, illos horta-
tur ad gaudium in fpiritu.
OTer beatum cui patris optimi
Noxas remifit lethiferas favor,
Cui fceda morum flagitia obruit
Oblivibfa
7S P s a l. XXXII:1
Obliviof* te£ta fllentio !
2 O terl>eatum cui bonus arbiter
Non imputavit lubrica deviae
Errata vitx, nec reperit dolum
Cxco in receffu pectoris abditum I
3 Donec fovebam fub tacito finu
Morbum, folutis languidus ombus
Artus trahebam, luctifkus dolor
Queftum ciebat non patiens tegi.
4 Tu me premebas prsevalida manu
Infeftus, atris feu tenebris diem
Nox condidiffet, feu rofea dies
Orbem recurrens lucc retexerat.
Sic decolorem tabificus cutem
Mceror coqucbat : fic macie dolor
Siccabat artus, meflis ut Africae
Cancri per seftum mitius areat
j Tum mente verfa vulnera protuli,
Tibi renudavi vitium meum,
Fraudem retexi : ac tu mihi protinus
Noxa foluto conciliatus es.
6 Qui mentis ergo pura facraria
Servare quaerit, te prece fupplice
Placet : nec, orbem pontus ut obruat,
Formidet sefius lethiferi minas.
c. Fevelam morlum fub taclto pnu ] Congruunt cum his verfu.
Sedulii,
Magna ejl medicina, fateri
O J 7 J -•"
Quod nocet ahfcondi, quoniam fua vulnera nutrit
Qui tegit, & plagam trepidat nudare medenti;
C.
4. Cancri per &pum ] Sole ingrediente Cancrum dies eft lon-
giflimus, atque adeo folftitium aeftivum quO maximi fere caloreJ
fentiuntur. C. Meffis ut Ajrict ] Ut frumentum Africapmenfe Jr
fiio, dominante Cancro, minus ficcetur. y,
7 Tu
p s a r. xxxin. 7^
7 Tu me periclis eripis afperis
Tutela praefens : tu mihi gaudia
Toto refundis corpore, vt hoftium
Qui vincla fracto carcere depulit.
8 rJec fat : Tenebras pe&oris auferam^
Inquis : beatas qua ferat orbita
Monftrabo vitse, nec procul a tuis
Unquam reflectam lumina grefiibus»
p Mulis equifque ne fimilis modo
Sis, bruta quorum pe&ora gratiam - -
Non mutuam novere, fed afperis
Fra&i lupatis fervitium ferunt.
10 Multa obftinatam nequitiam manent
Tormenta : pur£ qui Dominum fide
Orabitj huic pacem & veniam dabita
Non durus unquam parcere fupplici.
ti Re&i tenaces fimplicis, & quibus
Eft grata fraudum nefcia veritas,
Favcnte Ixti numine geftibus
Et vocc veftrum pandite gaudfum.
9. Lupatis ] Lupatum eft frenum afperrimum, a dentibus lu-
)inis qui insquales funt, di£tum Virg. z Georg. FreJJique nega-
ant Verhera durapati & duris parere lupatis. Ovidius de e<juo do-
nito dixit. Et placido duros accipit ore lupos. C.
P S A L. XXXIII. Carm. Gen.
xvn.
faltes Uudat Veum a mirifcis operihus ehis ex ordine, vel extra or-
dinem natur<e fa&isy contra infidelesy & erga fidelesy erga quos
pr&dicaiur fwguUris Dei providentia : pojiremo ecclejia £duciam
fuam in Deum profeJfay fihi henignitatem illius exoptaU
VOs quibus puras eft amor sequitatis,
Lasti pangite carmine
Orbis auctorem Dominum : asqukatis
Hoc
S6 P s a l. XXXIII.
Hoc carmen decet annulos.
2 Tinniat biando chelys hunc fufurro,
Hunc vocalia nablia :
Docta bis quinis refonare nervis
Hic arcem manus approbet.
2 Huic novos cancus meditemur : uni
Laeti clangite buccina :
4 Nam fides di&is rata veritafque eft,
Et facxis comes sequitas :
5 Quippi <\ul Ju^i e& & amator xquiy &
Veri fallere nefcii.
Perque terrarum fola vafta notae
Cundis munificentiae.
6 Is fuo verbo finuavit orbem
Lucentcm nitidi setheris :
Quicquid & puris radiis rcnidet
Campis astheris igneis.
2. Chelys ] Pro cithara feu teftudine. Primam enim citharam
e teftudine fa&am volunt. Alii fic dici volunt alTerem perfo-
ratum, qui in teftudine ponticulum fuftinet, 6c fonos reperculTu
reddit, vulgo Rofa. C.
2. Nablia] Nablium & Naulium, ab Ebraeo Nebel deducunr.
<jua voce inftrumentum muficum feu Pfalterium fignificatur, ad
quod Propheta regius hymnos fuos decantabat, Meminit ejuf
dem Ovid. Difce etiam duplici genialia vertere palma.
Nablia ; cenveniunt dulctbus illa modis,
Pfal. 71. dicit, *Te cithara canam Nabloque Vide Nomenelat. Had
Junii. C.
2. Bisejuinis nervis ] Tndicat. fsx.aXopfov. Inftrumentum mu
ficum a decem chordis feu nervis fic di£tum. C.
6. Sinuavit crbem ] In formam videlicet circular^m. C.
6. Renidet ] Id eft, fulget. Horatius, Non ebur neque aureuni
rnea renidet in domo lacunar. Apud Catullum eft ore aperto, &
dentibus oftentis fubridere. C.
6. Campis *tberis i?neis~\ Id eft, in ipfo coelo, ftellis, & fide
ribuslucenti, Poetice. Ita Lucretius campos natantes ; & Virgiliu
campos liquentes dixerunt pro mari: Sic etiam tquor campi^ dici
tuf de planitie terr» fpatiofa. C, 7 LittUi
Psai; xxxim Sfi
Littus ar&avit maris inquieti, r*t> *& 1
Compreflitque lkentiam :
Et penu claufas finuavit undas;
Unde in tempore promeret.
Hunc & occafus metuant & ortus i
Hunc unum Dominum colat
Quifquis extremos ubicunque fines
^Terrse aut ^quoris accolit :
Cujus a nutu viget interitque
Quodcunque interit aut vige; l
Cujus immotis tremefacta parenc
Cuncta obnoxia legibus.
> Qui malas artes populi profani
Ludit callidior fuis :
Et fuo injuflae fcelerata turba?
Fraudat confilia exitu.
: At quod arcana fibi mente reruni
Au&or propofuit femel,
Dum dks & nox referent fe in orbem^
Ufquc immobile permanet.
. O quater, plufquam quater 6 beatosji
Patronus quibus cft Deus ! :
Quos fibi excepit, propriamque fortens
Quos dici voluit fuam I
5 Defpicit mundi pater e beata
Cceli ftelliferi domo,
4 Eque tranquillis adytis labores
Et curas hominum videt : .J
> Quippe qui csecos animi receffus ,
Humani fabricaverit :
9. Cujus a mtu viget interitque Quodcunque infent aM viget ]
xemplum Anadiplofeos quale illud Ciceronis., Audes in horum
'ffpeBum venire proditor patru, proditor% inquam^ P*tri* venire au-
s in borum confpeftum ? C. " ~
h Nec
g* P s a E XXXIIL
Nec quod arcano latet in receffu
Claufum pe&oris hunc latet;
\6 Sperat incaflum numero tyrannus
Se tutum fore militum :
Sperat incafium validis lacertis
Se miles fore fofpitem :
17 Sarpe fpem fallit praeeuntis Euros
Bellatoris equi fuga :
18 At Deus juflos oculo irretorto
Semper refpicit & pios :
19 Mortis ut vertat jacula imminentiS^
Diram & famtiam famis.
20 Una fpes nobis opis hinc, ab uno
Certum praefidium in malis.
2,1 Ille perfundet fibi dedicata
Dulci pe&ora gaudio :
22 Ille fidentum fibi fpes precefque
Laetum ducet ad exitum.
16, Incaffum ] Di&um vult Servius, quafi fine caffibus fim
quibus venatio inanis eft. Turne tot incaffum fufos patiere Jabores
Item de igne, Incaffum furit. Alias caffum dicitur inane & vacu
um & quafi re aliqua carens aut vacans. Lucret. Anima caffun
corpus pro cadavere. Virg. NuJlum cum viBis certamen ; & dther
?*Jfis. C.
18. Irretorto ] Qui nun<juam fcilicet alio convertitur aut rd
Sorcjuetur. Ita Horat. Ode. 2 Lib. 2.
Quisquis ingentes otuJo iryetorto fpeBat acervos. C.
P S A L. XXXIV. Carm. Gen. iii.
T>avid ah Acbis rege Geth Jiberatus, fe &> eccJeflam ad Deum cele>
hrandum excitat, doBrinam de officio nojho attexensy Dei providen-
tiamy veritatem & conftaniiam in nobis fervandis a maJot redime»
difcjuc expJkat.
SEu lzta fors me foverit^ feu triflior
Vexarit, omni tempore
Lauda
u
P S A l. XXXIV. r S3
Laudabo Dominum, femper illius meum
Os perionabic laudibus.
IMihi hxc voluptas, hoc erit fclatium,
Mihi hoc levamen in malis :
I Meoque turba triitis exemplo fuas
Solabitur moleftias.
Una, agite, cundi profequamur laudibus
Nomenque numenque illius.
Ule in peridis me vocantem exaudiit,
Statimque reppulit metum.
Qui cuncta ad illum coniilia referunt fua,
Lxio his nitentes gaudio
Vultus renident, nec repulfe infamia
Rubore confundet genas.
En, pauper ifle quum vocaret, omnibus
Hunc eruit periculis.
Dominum timentum caflra munit Angelus
Demiffus ad cuftodiam :
Et imminejites arcct hoftes, & pios
A vi tuecur impia.
Facite periclum, jam fcietis quarn Dci
Immenfa fit benignitas : ^
Quam fint beati, fpes in illo qui fuas
Omnes opefque collocant.
Gens fan&a Dominum eolite : nil deerit Deuin
Fideliter colentibus.
> Violenta feritas fentiet famem : bonis
Cunfta afRuenter fuppetent.
i Adefle filii, audite, vobis numinis
Verum timorem ut indicem.
i Quicunque curis liberam & longam cupis
Vitam beatus ducerej
j Linguas refrena viras, os nefaria
A fraude purum contine :
Ls £4 Capefic
84 P s a l; xxxiv:
14 Capeffe rccta, curva vita, diligc
Tranquilla pacis ocia.
i 5 Deus mnocentes adfpicitque, & commodat
Accencus aures ad preces :
16 Torvo fceleftos incuecur lumine,
Ec nomen eciam oblicerac.
17 Juftum invocancem Dominus audir, omnibus
Eum expedit periculis.
18 Quum fpes labores deferic mortalium,
Affli&a quum molefliis
Succumbit oneri mcns, Deus prxfens adeft,
Malafque curas diluir.
ig Juftis labores fuggerit femper piis
Iniqua fors conatibus :
Sed, qui bonorum femper eft cuftos, Deus
Sortis retundit fpicula ;
20, 21 Et ofla fervat ne terantur. Impios
Uicifckur fcelus fuum :
Et quifquis hollis eft piorum, cum domo
A ftirpe csefus interit.
22 Animas tuecur fe colentium Deus^
Nec rem domumqiic deferit.
f>falmus ifle a Davide confcriptus ut ofiendit infcript'19 Jieb. de infgt
liberatione qua ex Achis Regis mambust ftmulata infania% evJfa
ut fcribitur 1 Sam. 21. Bcza.
P S A L. XXXV. Carm. Gen. xi.
"pavid imphrat Dei opem adhojiium eyitium & faiutem fuamy inju
rias ab eis acceptai&> iftorUm hypocrijin explicat, fervari a Deo pe
tit, centra eorum conatus, tefem & Judicem appellavs Deum im
probitatis illorum & innocentU fua% ad gleriam ipfius^ & publhu)
Ecclefi*, bonum; .
RErum fan&c opifex ades,
Et pattQcinio protege rne tug •
v. * J " - i - "r ' : F
Psal xxxv: |f
Et retro refer in meos
Hcftes perniciem quam mihi comparant,
Scutum cum jaculis cape :
Enfem ftringe : meis hoftibus obviam
Prodi: dic anims mear,
Secura auxilio nil metuas meo.
Iti vultus pudor hoftium
Et turpis fubeat dedecoris rubor i
Fcedam corripiant fugam,
Cascas infidias qui mihi prasparant.'
Ut fasvus Boreas levem s-3
Raptat prafcipiti turbine pulverem i j
Sic illos trepida fuga
Vindex praecipites urgeat Angelus.
Sit cceno via lubrica,
Et ccelum tcnebris lurida nox tegat \
Et formidine pallida
Vindex prarcipites comprimat Angelus^
Nam me fraude mala fuis
Conati immeritum prendere caflibus2
Et carcam innocuo fcrobem
8 Effodere : fuis caflibus hsereant,
Et fadam exitium in meum
Cxci & prarcipites in foveam ruant»
f Perfufa interea mihi
Dulci lastitia pe&ora geftient : . -
Mens fecura periculi -^
Au&orem Dominum Ixthix colet s
io Et fenfus animi indices
Qamabunt, Domino quis fimilis DeQ i *
Qui faftus gravis improba
Defendit tenues a violentia/
Vexantemque opis indigos
frangit fevitiam vyidice dexterl "~~~
11 Conjuipta
U P s a r. xxxv;
ii Conjurata calumnia
In me cnmimbus fsevit atrocibus :
Ignoturn fcelus in meam
12 Fingunt perniciem: quse bene feceram,
Compenfant odiis malis,
Et vitas invigilant exitio me#.
13 Illos tabificac luis
iEgris vifcenbus quum dolor ureret,
Squalens vefte ego lugubri,
Jejunaque fame pallidus & iiti,
Et proftratus humi, Deum
Lenibam lacrymis & prece fuppiice^
14 Sic fincerus amici amor
Sub cari interitum luget amiculi :
Sic fratrem gemit unicum
Frater : fic pietas anxu filii
Matcrnum ad tumulum dolet.
15 Me fortuna gravi fl tetigit manu,
Concurfant, mala gaudia
Inter fe celebrant : faex populi coit ]
Incauto invidiam creant :
\6 Profcinduntque avida me petulantia
Scurrse cum balatronibus :
Dentem dente acuunt, & rabiem vomunt.
£7 Quem finem patientia:
Tam lentas ftatues, 6 pater optime ?
Arce hoc ludibrium, neque
14. AmicuVi\ Diminutivum ah amico. Horat. Difce docendus adhtit
quod cenfet amiculus. Amiculum alias, genus veftis eft. C.
1 5. F&x fopuli coit ] Metaph. pro infima plebe «juarn Cic. Senti-
tiam urbis nominar. C
16. Balatronibus ] Balatro vaniloquum & futilem fignificat. C.
16, Lcntem denteacuunt] Id eft, dentibus frendent, <juod iig"
num eft iratorum & vindictam expetentium. C.
Defcercuir
p s a u xxxv: S7
Defertum rabidis trade leonibus :
Acceptum ut referam tibi
Quod vivo, & video lumen amabile;
Et ccetu in celebri canam
Te, pronum auxilium ferre vocantibus»
Fac ne fpes alat improbas
Serriper turba meis teta molefliis :
Neu nutu ac oculis notet,
Exfultetque meis hoftis acrox malis :
Qui fermonibus afperis
Infultat, trucibufque infidiis petit
Pacatum male callidus,
Incautum ut tacitis illaqueet dolisJ
Non diducere definunt
Rictum rifu : Oculis (euge) oeulis dicfat
Lastum vidimus, inquiunt.
O qui luminibus cuncta tuentibus
Terras refpicis, hasc vidcs ?
Ergo fepofita protege me mora :
Jam tandeih evigila, & manu
Ultrice indomitam frange fuperbiam j
Jufto & fupplicio preme
Vindex jufle malos : neu fine de meo
Lu&u lcEtitiam ferant :
5 Neu fecum tacito pectore murmurent;
Evax, recre habet : cmnia
Supra vota cadunt : vicimus, en jacet,
6 Fceda ignominia luant
Stultam tetitiam : dedecoris comes
21. Non diducere Sefinunt, &c. ] Non ceffant ©s ad ridendura
jlvere^ bene res habet, aiunt, diem jucundum afpeximus. J.
25. avax ] Euge, Interjeftio exfuitantis, a Plauto ^uogue ufiuS
H.ta» C'#
Infarnis
»8 p s a t. xxxvi:
Infamis pudor eluat
Importuna mcis gaudia dc malis.
27 At cordi quibus aequitas
Eft noftra, ac animus nil fibi confcius,
Vitam triftitia procul
Lsetam femper agant : ac Dominum ferant
Caeli ad fidcra laudibus,
Qui curis famulos liberat anxiis.
28 Semper juititiam mea,
Cuftos fancte hominum, lingua canet tuam,
Et prxconia, dum mihi
Impellet calidus pcdora fpiritus.
26*. Infamis pudor eluat ] Gatidium hoc fine ratione acceptum
turpi dedecore folvant ; & verecundia ignominiofa dedecori ad-
Iiaerens laetitiam ex malis meis alieno tempore perceptam abfter-
gat. C.
P S A L. XXXVI. C a * m. G e n. xviii:
Qavid regnum aditurust Deum celebrat, a diuturna patientia & le-
nefcentia eius erga impios Qp contumaces, erga res omnes creatast
& erga Ecclefiam fuam, erans Deum pro falute & porfperitate po~
puliDei&fua.
UT exta flammis raille facrificis cremes,
Ofcula des faxis, ingeminefque preces,
Arafque donis largus accumules tuis,
Non facies tamen ut te rear efle pium :
Scelera reclamant, & negant te credere,
Confilio mundum qui regat, effe Deum,
a Utcunque coram blandiare, non tamen
Impieras tacito pectore claufa latet :
Erumpit ignis inftar, ac tui trahit
Sccum odium, atque odii perniciem comiteml
g Quodcwnquc loqueris fraude tin&um eft : refpuis
Murcef;
P s a t. XXX VL1 8§
.Auribus ingratis qui potidra rrionen£
Scelus nefandum no&e tota cogitas :
Re&a fugis : femper deteriora foves,1
O magne re&or orbis, indulgentias
Munera, terra, fretum fentit, & aflra, iuxl
Quascunque ccelum ample&itur, parentia
Legibus orta vigent, lapfa caduntque tuisJ
Modus asquitacis & tuat fapientise,
Cun&aque quar fecit, eun&aque facta regitj
Longe nivofis montiura faftigiis
Altior efl, vafti gurgitibufque freti i
Humana gens hinc haurit auram & fpiritum ?
Nec pecudes curam prasteriere tuam.
Hinc cunfta vicas fuppetunt nobis bona^
Dum mens corporeo carcere vincta latet^
Fcetus fub alis volucris ut tegit {ms,i
Pradidii fugimus fpe mala cun&a tui.
At exul animus morte liber patrium
Quum repetet limen fidereamque domuroj
Illine egeftas & dolores exulant :
Nemo feret votis non potiofa fuis*
Paffim voluptas, pura paffim gaudia s
Delicias largo flumine rivus agit,
Illic perenni vita fonte profluit,
Vita, gravis fati rion refecanda manw-
Ulinc fatifcent mentium caligines^
6. Nhojis montiiim fafiigiis ] Vertices enim altorwm moxitium
tiam media seftate nivibus albent. C.
9. Vit* fonte ] Deus enim fons vltae vocatnr ; quafi dicas Pleni-
udinem inexhauftam, & pereimem fcaturiginem vitse & omniura
lonorum, «juibus totum genus humanum perfunditur. Sic Je-
em. 2. Duo mala feat populus meus ; me dereliquerunt fcaturigine&s
qusrum viventium, ut effcderent fibi cijisrnas jraftas %u« yw cafe
mt aqttaj* C»
56 P s a e XXXVII.
Qu# modo fub tenebris peSora noftra picmunt
Vukuque radius purus cffuftis tuo,
Lurame nos puras cognitionis alet.
xo Benignitatis inrerim tnse bonis,
Qiii te cognofcunt & tua facta, fove :
Qui mente pura veritatem diligunt,
"" Juftitiac facias commoda ferre tux.
rn Me nec feroci calcet arrogans pede,
Exigat aut tectis impia turba meis.
12 Qui fcelere gaudent, fcelere fic ruant fuo,'
Perpetuo ut lapfos jufta ruina premat.
II. 'Exigat te&is~\ Id eft expellat, ejiciat. Ita dicimus, exige
re aliquem foras. Aliud eft, exigere ttatem} pecuniamy mercedem
pxnam, opus> &c. C.
PSAL. XXXVII. Carm.Gen.x:
J)avid hortatur pios ne urantur impiorum rehus profperis, fed "Deo f
dant ; borum infaujiam vitam & mortemt illorum vero felicem ejj
cfien^ens etiam in mediis calamitatibus : Itaque pios hortatur a
fugiendum malum, colendum honum^ & ampU^endas fde promij
fiones de ipforum honof Qp improborum exitio.
i T^TE livorurat aemulus
JL^I Te, fi beatos videris
Pravos, nec Euris iis opes
Fugaciores invide.
£ Nam fic faceffit illico
Vmbratilis felicitas,
Marcent comis arentibnS
Vt falce fe&a gramina,
3 At tu Dei fiducia
Incumbe re&is artibus i
Diiique terram utincolas
DQiiabit, ac te rmtrict.
»1
Psal: xxxvft; §1
I In hoc fit oblectatio,
lln hoc voluptas unica :
Is te fovebic iugiter,
j Vonque reddet compotem.
I Committe vitam, rem, decug
llllius uni arbitrio :
'Animitibi ex fententia.
jConfe&a reddet omnia.
Uiuitrisaurorse ut jubar
Tua hcitt ut iit gqukas :
i'Ut luce virtus fit tua
fiMeridiana clarior.
Perfer modefte quod tulit
|Fortunaianra neu tumens
llra impioriim profperas
|Rescerne torvo lumine.
Compefce biiem, noxia
I FaceiTat indignatio :
l Ne fors nefanum ad fcelus
llmpellat asmulatio.
Eiiminantur impij
I Fumo levi velocius :
i Terras modeftus incolet,
: Serifque linquet pofteris.
) Morare pauium, & impium
Nufquam videbis: adfpice
jEdes, fuperbi vix heri
| Agnoveris veftigium :
Modefta bonitas otio
Laetam fenedam tranfiget,
| Et incolenda hzredibus
j 1 1. Moiefia lonitas otio\ 8cc. ] Viri modefli 6c boni fenium ]u-
mdum in vitse tranquiilitate traducent, agrof^ue. a parentibus
,:ceptos pofteris habitandos relinquent. J±
M 2 Patcrn*
> P s a t. xxxvn; 9
Paterna linquet prsdia.
•12 Clam rete ne&it impius3
Bonifque concinnat dolos :
Ec dente frendens livido,
Dolore & ira ringitur.
13 Hxc cernit ex alto Deus^
Minafque ridet irritas:
Quippe imminentem vertici
Cladem fceleilo profpicit.
14 Enfemque iiringet improbuss
Arcumque tendet, pauperes
Vt perdat, ac innoxios
Figat fagittis impiis:
•*j Diftn&us enfis in fui
Domini redibit vifcera:
Frangetur arcus lethifec
Et fruftra acutafpicula.
jl6 Prxitat fupellex fobria^ •
Rec~teque parta recula,
Quam rapta per vim divit
Faftidiofa copia.
17 Male parra juftus arbkes
Difperget, & potentiam
Franget fcelcfli : dexter^
Juflum fua tuebitur.
18 Innoxios fovetDeu$V
Ac rem tuetur : providet
Longaeva ut ufque in f«ecula
Sitlempiterna hasreditas,
15:. b-a ringitur ] Id eft, ftomachatur & indignatur. Q.
12. Ringi ] proprium cft canum, cum funt latraturi. C.
16. Recula ] Diminutivum a re. C.
itf. Faftidiofa copia] Qu* parit faftidium. Ex copia enim
nbundantia nafcitur fatietas : cx fatietate naufca 6c faftidium.
19 Se
j Seu peftis atra, ieu furor
Turbabit orbem belhcus,
Nil deerit ufque innoxio.
Famem nec aegrana fentiet*
> Sic hoftis impius Dei
Perit repente funditus?
Adeps opimx ut vi&imas
Vanefcit in fumos leves.
' Nil donat, ufque 8t fceaerat
Injuftusj atjufto fua
De forte fuperat paupere
Quod donet indigeneibus^
i Juftorum amici prasdia
Linquentfuas propaginij
At hoftium radicitus
Semen peribit erutum.
] Amatquejuftum, &dirigit
EjusDeus veftigia-
\ Dextra ruentem fufHner,
Lapfumque dextrafublevat^
$ Fuerfui, nuncfumfenex,
Ope deftituturo nec pium
Videre memini, necftipem
Ejuspetentes liberos;
5 Jultus mifertus pauperum
Dat ufque &ufque mutuumj;
Serctamen propagini
Non larga deeft opulentia,
j Vitafcelusnefarium,
Se&are recl;a • dum diem
Solfundet aureum, tui
Terrasnepotes incolent,
21. Icenerat ] Ufuris fuis alios deglubit & exfugit, qtiod divi*
tnm epulonum proprium e£h C,
s8 Deus
P4 psa r. xxxvii;
28 Deus sequitatem diligit,
Bonos nec unquam deferit s
At interibit funditus
A ftirpe femen impii.
ty Juftus beata jugera
Agri tenebit, & colet
Cum prole, donec ultimus
Inftabit orbi terminus.
30 Sermo fapiens & aequitas
In ore femper eft bonis :
31 In corde fcripta lex Dei,
Ne pes labet, greffum regirj
32 Obfervat impius pium,
33 Ut perdat: aft lllum Deus
Cuftodit, ante judicem
Tuetur a calumnia.
34 Spem colloca in Deo, Dei
Sectare leges 1 & dabit
Dives potenfque ut hoflium
Cernas fuperftes exitum.
35 Vidi potentes impios,
Gravique faftu turgidos,
Virefcere inftar laurese
Amcena propter flumina.
36 Specto repente, en lubricx
Imago nufquam gloriae :
Nufquam manent veftigia
Cun&is gravis potentix.
37 Jufti intuere & integri
Vitas ftatumque & ordinem;
35. Lauye£~\ Pro lauro. Virg. Se?npev fa<t Uuvea ^h&ho. &
36. SpeBo vepente, &c. ] Statim contemplor, & ecce glori»f
eorum fiuxae nullibi veftigium eft, nullibi opulentias omnibus mo-i
ieftse indicia reftant. ^.
Videbis
p s a r. xxxviii? g$
Videbis alto in otio
Lsetam fene&am degere.
8 At promta femper lasderc
Prorfum interibit fa&io :
Vitamque claudet terminus
Di^nus patratis nequiter.
;p -Juftus falutis collocat
Omnem in Deo fiduciam 1
Qia fulcit squos robore,
Adverfa cum fors intonat.
co Dominus petenti fert opem^
Et in periclis liberat
Ab impiis, qui fe & fuani
Illi falucem credidit.
^8. At promta femper, &c. ] Homines veto fa£tiofi, aliisnoee-
e femper parati, omnino peribunt, exitufque miferrimus raalefi-
iis eorum debitus vitae finem faciet. J.
P S A L. XXXVIII. C arm. Gen. iii.
)avid morlo graviffimo laherans, peccatafua confitetur, de injirmita.-
te animi & corporis fui, defolatione ab amicisy Qp h»fiium impro-
hitate conqueritur ; tandem ad Veum feconvertit? opem eius impfa
rat, ac faluiem petit,
NE me furoris seftuanteincendio
Servator orbis argue :
Neu promerentem quam libet poenas grave|
Pergas per iram plec~tere.
H^rent medullis penitusinftxse raeis
Tuae fagitt* dexterae.
I 2. Htrent meduHis, 8tc. 3 Tela enima te potiffimumin me mlffa3
(litimis meis penetralibus valde impafta hserent : Iracundiae tuds
V^agnitudo jure eptimo accenfae, me timentem ab una parte, ^b
' Lter» vero parte coaicienti» ftim^lug & kbss ita afHixir. J.
3 ItZ
$t p s a l; xxxviij.
3 Ir« tua: hinc me, & inde mentis confci-e
Sic vis paventem perculit,
Vt nulla plagis faucii parscorporis
Non iang,eat lethalibus;
Oflaut folutisartuum compagibus
Sceleris venenum attraxerint ;
4 Sceleris, profundo .quod meum ceu gurgite
Caput reforbens obruit j
Quod in alta rurfus me renitentem, velut
Immane faxum degravat.
5 Vetens cicatrix vulnerisrecruduit,
Vomitque tabem luridam.
6 AfRi&us, humilis ultimis premor malis,
Luctu fituque fqualidus.
7 Claufumque c#cis fervet in praecordiis
Ulcus ; nec ulla corporis
3 Expers doloris parsvacat. Sicdebilis
Et fractus u(que& ufquefum j
MaJis ut impar voce lamentabili
Cor ejuletque & rugiat
o Dominator orbis, vota nec animi mei,
Nec te latent fufpiria,
io Pavens rremenfque turbidum corpalpitats
Defecta membra viribus
Torpore marcent languido j no<5tem trahens
5. Vt nalla plagisy &c. ] Ut nullus corporis locus vulneribu
mortiferis fauciati, non llt aeger, offaque ipfa jun&uris membro
rum laxatis, virofam & noxiam peccati virn imbiberint. J.
5. Luridam ] Color luridus eft, <jualem in vibicibus videmu:
a fimilitudine coloris lurae, id eit, utris coriacei, ut Junius pj
tat. C.
6. Situ^ue fqualidus"] Eft enim fitus ctv^juof ille feu fqualoi
qui capite, vultu, veftitu & lugentium habitu confpicitur. Virji
fceda Jitu macies : alias proprie lanugo eftj ex rebusputridis in k
cis foie carenubus enatafr Cf A
Calig;
psai; xxxviil %i
Caligat aeies luminum.
t Vicini, amici, & fanguinis communio
Quos propior admorat mihi,
Procul abftitere, fceditatem vulnerum
Vix fuftinentes cernere.
I At promta femper in meum exitium manusj
Molita vim nefariam,
Dolofa tendit continenter retia,
Fraudefque verfat impias.
; 14 Ceu mutirs ore, furdus aure, ego interim
Obtorpui filentio,
Elinguis inftar& ftupentis, crimina
Qui nefciat refellere.
; In te repofita eft fpes mea ; 6 rerum potcns
Rector benignus annue.
J Ne rifus hofti (im fuperbo, qui meis
Infultatinfolens malis,-
Qui, fi vacillent lubrico lapfu pedes,
Lseto triumphat gaudio.
J Ad perferenda fum paratus vcrbera^
Vibice femper area
Cruenta turget exarati corporis
Sulcis flagrorum grandibus.
13, 14. Ceti mitttts ore~\ Ego interea ftupefa£tus faij & me con-
hui, ceu loquendi facultate privatus, quafique fenfu audiendi
irens nihil ijiorum audirem, velut mutus, &: artonitus, <jui cri-
iinationes obje£tas refutare nefciret. J.
17. Ad perferenda fum &c.] Nonrecufo plagas perfefre, eortf *4#r
utis corpons plagis concifi fanguine pertufa, verberum veftigiis,
C magnis flageilorum cicatricibus intumefcit. ^.
17. Vibice] Vibex, vibicis penultima longa, veftigium vefhe-
s aut plagac eft, in carne remanens, C. 1 7. Aria cruenti
brporis exarati ] Metaphora poetica audncior, <juam tamen epi-*
heta mitigant, ficuti enim fubje&um vomeris eft area aliqua ;
. fubje&um flagelli eft corpus homiriis, & ficuti per aration«m
nt fulci, ita poft flagra remanejit vibicestC. 17. Stticis fagroritm]
XiQv proi vibkibus. C, N *§ Merui
98 P s a l. XXXIX.
18 Mcrui fceleftus, fateor, heumerui; nocens
Dojurepcenas debitas ;
ip Sed invalefcit hoftis atrox interim,
Virefque fumit fa&io.
Vivunt vigentcjue, & immerentem injuria
Me profequntur ,• pro bono
20 Malum repencuint : jugiter caluranias,
Quia rec~ta fector, ingerunt
21 Tu ne recede longius, neu deferas
Periculis in ultimis.
22 Accurre, dextram dafalutarcm, meae
Salutis au&or unice.
19. Vivunt ] Vivere hic eft non tantum vita fruf, fed etian
fuaviter & genialiter vivere & voluptati indulgere. Catul. VI
vamus med Lesbia. Cic. Sed quando vivemus ? Quafi in labori
bm 8c moleftiis ^uotidianis, 0 0j'o* homini dfrtaTos C.
PSAL XXXIX. C A R M. G E N. iii:
Taieiur "Davidfe cum patienter vitam tranjtgere eogitaret, repente tp
prejfum, ab infiituto aberrajfe, 6° •bmurmuraffe Veoy itaque d$
precatur peccata & fuppJicia fua, & mifericordiam inpr&fenti c*
lamitate fibi exbiberi pojiulat.
1 /~\ Uum faivus hoftis me meo hetus malo
V^ Lacefleret conviciis.
Mecum ipfe verbis abftinere ab afperis
Etjurgiis decrevatam.
3. Linguaeobferavi clauftra freno, pcrtinax
Obmutui (ilentio.
Ac temerc ne quid os mali profunderet*
Verbis bonis claufi exitum.
3 At ignis inftar, vetitus egredi dolor,
Exarfit intus acriiis.
Tandem obftinata: frena pertinacias
Perfrcgil
P s a l. XXXIX: 99
Perfregit ira, ac talibus
Dominum rogavi : Mihi meae vita: roodum
Qui fit futurus indica ,•
Quando evolabo liber hoc moleftiae'
Faftidiofo e carcere.
Tu claufa nullo fsecla degis termino,
In te beatus ac potens ;
At nos quod aevi vivimus pene eft nihil :
Ac pene brevius quam nihil ;
Umbrae fugacis inftar, atque imaginis
Quam reddit aequor vitreum :
Idque ipfum inani vanitate atque anxiis
/Egrefcit in laboribus.
Animum libido torquet, inflat gaudium,
Spes tollit, ac timor premit.
Tumulcuamurtemere : congerimus bona
Incognitis harredibus.
Quo me ergovertam? quis laboranti fere$
Opem ? quis eximet malis ?
Spes omnis in te : miferias fontem mea:
Peccata tolle noxia.
Neve efle ftultis me ilnas & improbis
Defpe&ui & ludibrio.
Hoftis procervi lingua mc quum turpibus
Profcinderet conviciis ;
Obmutui, itx vindices poenas tu«
Has effe gnarus fcilicet.
0 Re&or parenfque gentis humanse, tua
8. Teccata fontem met miferU J Elegans Metaphora. Peccatx
lim vere funt initium & caufa & quafi fcaturigo omninm noft-
Lrum miferiarum. Sicuti alius quifpiam ftomachum quotjue cor-
oris morborum fontem effe dixit. C.
10. ReBor parenfque, &c. ] Flagella tua, hominum guberna-
!>r & pater, brevi a me amoveto : namque me & vires deficiunt,
^vufcjue ad veibera nova patienda non fufficio. f*
N z Paulifper
£00 P S A U XtJ
Paulifper aufer vcrbcra.
LVirefquc linquunt, yita ncc fcmper novig
Piagis ferendis fufficit.
e i Te pcrfequente fcelera pcenis, illico
Vigor decorque defluit,
Tineis pcrcfx more ycRis. O homo
Caduca res & futilis !
Jz Parens benigne precibus aurem da meis i
Neu yerba fpernc fupplicis :
Neu lacrymanti avcrte vultus hofpiti :
Namque hofpes hanc terram colo :
Ncc ego, parcntes nec mei certum locum
Habemus hic : fcd in diem
Solliciti & horas, turbidas tranfcgimus
Vitas brevis moleftias.
%l Igitur fcvcram paululum abftine manum,
Feflum ut refumam fpiritum :
Mortis priufquam, reditus unde non patet,
Tranuniferit mc ;anua.
12. Sed in diemt &c ] Scd fingulis diebus & horis curis ob«
sioxii, moleftum vitse exiguae tempus viximus. J.
: 13. Igitur feveram, &c. ] Ergo ad breve temporis fpacium a rru
pcenas graves auferto, ut a laboribus paulifper conquiefcam ante-
quam porta mortis ( a gua nemo reverti ppteft ) tranfire m<
fermiferit. J.
P S A L. XL. Carm. Gen. xvi.
T)Avid ab anlea&a experientia privata & puhlica, a gratuito fecden
Deiy ab cbfequio fuo fgipfum in fide confirmans, gratiam &* libera-i
tionem a T)eo petit, improborum ruinamt & bonorum confolationem
sd gloriam Dei.
Uum circumfremerent mc timor & mina:,
Intentanfque avidam mors iera dexteram,
Spe.
p s a i. xl: iil
Spes cceleftis opis, fera licet, tameft
Lenibat trepidam follicitudinem.
2 Advertit Dominus, meque voragine
Coenofi implicitum gurgitis extulit :
Ac faxi folidis impofito jugis
Monftravit facilem qua graderer viairu
j Afflavitgue novo pe&ora fpiritu,
Suffecitque fuac materiam novam
Laudis, quam canerem dulce loquacibus
Nervis, ac numeris lene fonantibus,
Hsec cernant rapidse qui violentise
Fatx vcl dubiis calibus imputant
Eventa ; ac trcpidi fc Domini in fidem
Dent, qui ftellifero regnat in sethere.
| Felix qui ftabili fpe Dominum ac fide
Spectat, quem tumidae pompa fuperbise
Non ad fe illecebris ducit inanibus,
Fallacique boni ludit imagine.
f In nos, fanftc parens, quot vigilanti»
Et quam mira tuse pignora fuppetunt9j
Quje nec mens acie cernere languida
Poflit, nec numcro lingua rctexere I
I Aurem mi tacite vellis, & admones
Quod labem fcelcris nec pretium levet,
i. Letiibaf} Pro leniebat. Terent. Phorm. Scibam pro fciebara.
nfanibat, pro infaniebat. C.
2. Voragine ] Vorago a vorando, eft hiatus feu barathrum prac-
eps & omnia abforbens. C.
3. VuJce Joquacibus ] ro dulce more Graeco. Ita Horatius. Dulce
dentem LaJagen amabof dulce Jof[uentem. C.
6. Aurem veJJis ] Qlim gentili quadam fuperftitione fingulaecor-
; ons humani partes tutelae Dei, feu potius Deaftri alicujus pecu-
aris confecratae credebantur. Ita Caput facrum erat Jovi, Nep~
imo Pectus, cinftura Marti, frons Genio, fupercilia Junoni, ocul»
linervac, aures Memoriae, dextra Fidei, genua Mifericordiae- pe~
es Mercuno, &c, Cum vero aures inftrumenta finr au-
Nec
toi P s a l." XL;
ditus & ipfum audirft fignum fit obedientix, qui aliquem mo
nere, eumque obedientiam praeftare volebant, aurem ipfi vellc
bant, quafi aures eum expeditas habere, & attendere juberent ;
Eademque ex caufa mOrem caput apericndo originem haberc cre •
dibile eft. Sicut enim, qui aures involvit & obtegit, eo geft I
indicat, fe nolle audire : lta qui auribus velum demit, eo ipf
innuit, fe praefto & ad audiendum obfeqnendumque promptur |
effe. Virg. Ecl. 6. Cum canerem reges & pr<tli*y Cynthius aureA
vellit & admonuit. Immo' Efaias quoque cap. ^OyDominus, irjj
quit, aurem mihi vellicavit diluculo. C.
Nec fanguis pecudis nil meritae eluat,
Nec confumta focis cxpict hoftia.
7 Tum dixiy Venio : quod libet impera :
Adfum, fan&c parens, juffa capeffere
Promtus: ceu tabulis fcripta fidclibus
Edunt perpctui fata voluminis.
S Huc mcns, huc ftudium tcndit, uti tuis
Conformem monitis qux gero, quac loquor,
Quse mecum tacitus cogito : nam tua
Incifa eft animo lex penitus meo.
o Famam juftitise per populos tua:
Late praeco fero : nec labiis meis
Nec linguce requies, omnibus uttua
Terris (ipfe vidcs) nota fit aequitas.
10 Nec juftum tacui te mala plectere,
Promiffique tenacem, & mtferis opis
Largum : me bonitas indice gentibus
Cunctis fa&a palam eft, & tua veritas.
ii Defendant igitur mc bonitas tua,
Promiflique fides fallerc nefcia :
Obfeifumquc malis innumeris tua
Me, rerum genitor, protege dextcra.
12 Me pcense, capitis quae fuperent pilos,
Omni ex parte premunt, quasneque luminis
In promtu eft acienoffe,- animusftupet,
Curaruq
P S A L. XLI. £oJ
Curarum innumeris obrutus asftibus\
3 At tu mundi opifex fancte, falutifer
Adfis; auxilium fer cito, &ultimis^
OpprefTum penitusfubtrahe memalis,
Ut pravi pudeatconfiliiimprobos.
[4 Turpem ignominise triflitiam ferant,
Tendunt exitio qui laqueos meo :
Infamem referant confilii exitum,
Noftris qui capiunt laetitiam e malis.
ij Hunc fru&um fceleris percipiant fui,
In fraudem ut recidant quam mihi ftruxerant;
Fruftratus doleatque & rubeat, meas
Qui ridet lacrymas, & fruitur malis.
\6 Qui credunt fidei fc pcnitus tuac,
Illos auxilii fpes recreet tui :
Ac femper Domini nomcn amabilc
Certent tergeminis tollere honoribus.
17 Exfpes, pauper, inops fim licet, at mihi
Cuftosrerum opifex pervigil excubat.
Vitse 6 praefidium & certa falus mear,
Adfis, neu trepida me crucia mora.
16. Tergeminis honoribus ] Verfus Horatii Ode 1. Lib I. intel-
igit autem plaufus tergeminatos. Quod Romae in theatris fieri
alitum, patet ex illo Virg. Georg.
Hunc plaufus hiantem
Ver cuneos (geminatur enim) plehifque patrttmque
Corripuit, &c. . C.
P S A L. XLI. Carm. G e n. iii.
)avid dgritudine animi potius quam corporis affeftus, eos beatosprs*
.; dicaty qui miferkordiam de affliftis capiunt. fe in affli&ione queri->
\ tur a multis inique tractatumy liberationem a Deo petit, pro defun-
I genda adminiftratione fuat confrmanda fde. QP celehrando Deo.
BEatus ille qui mifertus pauperis,
Fert rebusinduris opcms
Nec
£o4 P s a t* XLI;
Nec arroganti defpicit faflidio
Proftratum & oppreitum malis.
Quem rere fra&um, & penitus abje&um, Dcus
Attollet, & folabitur.
2 Cura fideli Dominus illum muniet,
Et e periclis eruct :
Interque vivos fofpiti dabit frui
Vitar beata: commodis.
j Artus cubili quum dolor proftraverit,
Opem feretque, & le&ulum
Verfabit : omnem prorfus zgritudinem
In dulce vertet gaudium.
4 Quum me doloris vis acerbi affligeret,
Opem popofci te, Deus.
Animae medere fauciae (dixi) fui
Sceleris pudendovulnere.
5 Dira imprecatur hoilis, ac me devovet,
Lxtus meis incommodis.
Quando interibit, (inquit) & cum corporc
Nox una nomen obruet ?
6 Si forte^ quis me vifit horum, corporis
Animique morbis anxium,
Vultu dolorem fingit, ac fufpiria
Laeto trahit de pe&ore :
Foras profe&us conditum in pr#cordiis
Repente virus evomit.
7 In me fufurrat clanculum atque obmurmurat
Scelcfta confpiratio.
Clam mschtnantur f*va, in exitium meum
Confilia cun&a conferunt :
3. Le&ulum verfahit ] Verfare eft crcbro vertere & evolver<
Huraffus,
■ Voi exetnplaria Gr*ca
Noftvrna vtrfats mam verfaH dittrta, C.
8 Secumqu
Psn; xli.1 ssj
l Sccumque ja&ant ; Miffa certe ccelitus
Nunc dira vis mali hunc ligat :
Proftratus hscret : le&ulo affixus jacec;
No&em trahens noviffimam.
} Quin & fodalis, & mihi menfa, & domo
Conjun&us, & cui maxime
~Fidebam, ad hoftes confcrens fefe meos^
In me ferox recalcitrat.
io At tu falutis au&or & cuftos meae,
Benignus in me refpice :
Manum jacenti da falutarem, hoftibus
Parem ut rependam gratiam,
ti Tui favoris pignus id certiflimum
Erit mihi, & conftantis
In me tuendo, quod malis lastus meis
Hoftis ferox non geftiat.
12 Vires recepit corpus, innocentiam
Servavit animus, dexteram
Te porrigente, qui receperas tuam
Semper tuendum me in fidem.
£3 Agnokat orbis, unicum&colat Deum,
Quem gens honorac Ifaci :
Unumquc laudet, temporum donec vices
Luces & umbraj dividerit.
9. Recalcitrat ] Metaph a bobus contfa frimulum calcitfahti-
?us, aut X pullis equarum lafte faturatis. Horatius de Caef. Aug.
Gui male Ji pajpere recalcitraty undique tutus. €.
12. Vires recepit corpus, &c. ] Corpus robur priffinurri rece-
sit, animus quoque puritatem a fcelere cuftodivit, te me juvan-
te, «jui perpetuam mei curam gefferas^ meique tutelam & te fuf-
:eptam, femper adrniniftfahas; J.
o psaL- :
fio£ P S A L. XLII.
PSALMORUM
Liber Secundus.
P S A L. XLIL C a r m G e n. xiii.
David exuJans a popujo Deiy fludium fuum cbfervandi cultus Dei h
Ecclejia exflicaty feipfum fpe cwfolans, de perturbationibus aiiimi.
de gravibus miferiisfuisy &P adverfariorum blafphemiis conqueritur.
animumque fuum ad fpem &> fdem in Deum excitat.
t TV^On eervus fluvios Cic avct algidos,
.1^ (Cervus turba canum quem premit) ut tui
Cor defiderio carpitur anxio,
Rerum conditor optimc.
2 Huc me raptat amor dulcis, & impotens
Ardor ferre moras. O niveum diem
Qui tcmplo rcducem mc ftatuet tuo ?
O lucis jubar aureum !
3 Jejunus lacrymis pro dape fc dolor
Pafcit, turba mcis obvia dum malis
Uludcns rogat, Heus, iile tuus Deu$
Cur nunc deferit cxulem ?
4 At rurfus bonitas quum fubiit tua,
Et menti auxiiii certa fides tui
i. Reducem ] Redux is dicitur, qui ex peregrinatione, exfilie
vel captivitate in patriam rcvertitur. Terent. Heaut. ^ununcfola
reducem me in patrUm facis. C.
3« Jejunus Iachrymist &c. ] Jejunus & dolens, cibi loco, fletu
me atfidue nutrio, quando multitudo mihi occurrens, & mala,
<ju# perpetior, ridens, me infclenter interrogat ; Heus, nobis ilk
igrtotus Deus, 'juem tu prajdicas, cur te modo e patria extermi-
natum relinquit 1 J> 4. At rurfus, &c. ] At contra, cum mife-
dcordia tua mihi in mentem venit, firmacq^uc opjs tuse fpes ani-
mo folicito «juafi lumen pmulitj &V. J,
liluxk,
P s a l. XLIL I07
Illuxit trepidje, tempons iilius
Mc confolor imagine :
Feftis quum populus me rcducero choris^
Fauftifque excipkt vocibus, & Dci%
Pompa cum ceiebri, me»comitabituE
Augufta ad penetralia?
j Cur me follicitis tequc doloribus
Mens «gra exanimas? ponc metun-, ac Beo
Te da : quo patricE vindice redditus,
Gratcs fofpes adhuc agam.
> Hxc mentem recreat fpes, licet zviis
Jordanis latcam faltibus, Hermonis
£xui dura iicet faxa perambulem^
Solis hofpita beiluis.
7 Ouamvis agminibus me mala denfius
Gmni ex parts premanr, quam fuper horridos
Montes grando fonat, quam marc verberac
Raucis iittora fluctibus :
5 Tu me (i placido lumine videris,
Cedent triftitise nubila : tetricas
Moeroris tenebras difcutiet mihi
Lucis dulce jubar tu#.
) Laudcs interea non mihi nox tuas*
Non curas impedient : O columen meunij
(Dicam) & certa falus, ludibrium feris
Cur mc deferis hoftibus t
o Dirumpor, tacitis «ftuat ignibus
6. Jordanis ] Fluvius Paleftinx, baptifmo Chrifti & aliis mi-
andis operibus nobliflimus, Nomen habens a duobus fontibus
br 6c Dan, e quibus ad radices Libani erumpentibus, poftea
peuntibus, ipfe Jordan profluit s Sicuti ex Alpibus noftris Rhe-
ms. C.
8. Tu mejlplactfol Sic Horaf. lib. 4. Ode guem tq MctyWM
>twl vaffcMem jtlacifo Inmms videru. Cf
" O a Pecius.
[iroS P s a i. XLIII.
Pe&us, turba meis impia dum malis
Infultans rogat, Heus, ifte tuus Deus
Cur nunc deferit exulem >
1 1 Cur me follicitis teque dolonbus
Mens argra exanimas ? ponc metum, ac Deg
tTe da : quo patrias vindice redditus,
Grates l*tus adhuc agarn.
PSAL. XLIII. Carm.Gen.xi*:
"Bavid advtrfariorum vi &* fraude prejfus, a Beo Jiberaliottem peih
tx fcedere ad ghrificandum eum, £P in fpe confrmat ammm
fuum.
T Tlndcx. efto mihi Deus,
\ y Lt patrocinio protege me tuo2
Oppreffum fcelcre impio :
Et fraudum laqueos frange ncfarios.
3 Vitae 6 prarfidium mear,
Cur me prarfidio deftituis tuo ?
Cur lu&u vagor obfitus,
Dum (xvx furias vito tyrannidis ?
3 Profer lumcn opis tuae :
Momcm pande viam quas ferat ad tuum ;
Montem, quam propiie domum
Majeftate tui numinis incolis.
4 Atquc aramadveniam ad tuam,
Ac tc, lastitisc materiam mea: :
Et grata cithara tibi
Grates lxtus agam, conditor optime.
5 Cur maeres animc anxic, ^-
3. Trcfer lumen, &c. ] Laetam adjumenti tui confolationen*
©ftende, viamque monftra, <ju» me ad templum tuum in mont<
Sione fitum deducat, monte, inquam, domo tua, quam tibi fol
dicatam cum indicio amplitudinis divinitatis tuae habitas ; J.
M
Fsal, XLIV. Jeg
Ac me follicito peftore maceras ?
Omnem pone metum, ac Deo
Curam crede tui, quem fuper acthcra
Cantu fofpes adhuc feram,
Quuiri falvus patriae reddar amabilL
P S A L. XLIV. Carm. Gen. ili.
orhmemoratis Dei heneficiis erga patres, conqueritur EccJefia Deum
Jibi non adejfe, ut 'adfuerat olim : integritate animi & vita fuA
fretaprobat fe caiamit&tes perpeti pro nomine ~Deiy epem ejus im-
plorans pvo faJute fua,
VEtufta ad aures fama noftras attulit,
Serifque patres pofteris
Stupenda fa&a tradidere a te Deus
Patrata prifcis fsculis :
Eliminatis quum prophanis gentibus,
Et incolis prioribus,
Horum labore fru&ibufque pcrfrui
Noftris dedifti patribus.
Certe nec armis hicidis, nec viribus
Debemus has viftorias :
Sed nos favoris aura mollis & tua
Protexit indulgeana.
Ergo, falutis au&or unice o Dcus?
Ades piis fafutifer.
Te dante vires, hoftium fcrociam
Tam facile profligabimus,
Taurus minaci quatn jacit cornu pilas,
5. *Te dante vrses, &c. ] Tufirobuf dederis, tam ievi momej2»
inimicos feros & fuperbos profternemus, quarn facile taurus
nnos purpureos inftar pilse convolutos, cornu minabundo, irse
fius indice, aut aridi ftramenti fafciculos, verfat : reges etiam
luofos ip terram deje&os &pulvcmlenros psdibas conteremus. J.
Stipulsvc
$8 p s a l; xliv.
Stipulsvc fafccs arida?.
Superba regum colla craifo jn pulvcrc
Proftrata conculcabjmus.
6 Non arcus iftam lcchifcr fiduciam,
Non mucro iaevus ingerit:
7 Tu nos ab hofte fubtrahe$, fternes fclo
Infenfa nobis agmina.
S Non ergo fcmpcr jurc tc cantabimus
Noftrae falutis vindicem ?
Ac donec orbis aftra volvet ignea,
Te profcquemur laudibus i
9 At nuri; relictos objicis fcrocium
Injurise nos hoftium,
Nec prodis antc noftra du&or agmina
Qualis folcbas antea.
io Hoiti imminenti terga cogis vertere,
Prsedjeque das prementibus.
ii Pccus ut macello deftmata, exponimur
Cxdentium libidini.
Omnefquc tcrras barbararum gentium
Errore complemus vago.
i 2 Vamum dedifti nos palam, ncc audio
Te ditiorem reddidit.
13 Vicina noftris oppida infultant malis,
14 Cladefquc rident, fabula
Sumus prophanjs nationrbus, caput
12. V&num dedijli ] Id eft, vaenum expofuifti tanquam rende
dos. Ita dicimus pejfum dare, tjuafi pedibus fubjicere : Vide I
9. C. 12. Nec au&io te ditiorem reddidit] q. d. adeo viles i
miis, ut vxnum expofiti emptorem non inveniremus. Eft eni
Autlio venditio publica, cjuas fub hafta ad vocem praeconis merc
figillatim } roclamantis fiebat, in qua is qui pretium rei vende
<ds maxime auxiffet, hoc eft qui prae aliis maxime care eam efp
re voluiflet, merces auferebat. Hinc auBionariy au&ionem facet
hajtx fubjicere) in propatuh verideref & iimilia idem fignificant.
Motaa
Ps A £. XLIV. gxf
Motant, labclla cxporrigunt s
* Oculis oberrat ufque eontumeliaj;
Pudorque vuitus inficit:
6 Dum voce acerba injurias exafperatj
Minafque torvas adjicit
7 Hoftis protervus. Obruti tot cladibus^
Tot undcquaque inftantibus :
Tamen nec unquam eft animus oblitus tui^
Ttcumquc pacHi fcedcris.
S Sefe nec ullis territus periculis
Avertit aut flexit via
) Recta pes : Etfi penitus abje&i interir®
Abs te : Licet draconibus
Immitk ris gentis addi&i jugo,
Feramus umbram ergaftuli:
Et fervituterh lugcamus, & neccro
Vicae precemur taedio.
0 Iniqua meritis fl tuis oblivia
OrTuderint fe rnentibus
Noftris, manufvc fupplices protcndimus
Diis impiarum gentiura,
1 Id te laterct, abditas qui pe&oris
Prorfus latebras infpicis ?
19. Rifta pes : &c. ] Quamvis interea omnfno abs te contemp*
jfumus, deditique libidini gentis ferpentibus crudelioris, tene-
iascarceris toleremus, fervilemque conditionem doleamus, vitas-
«ie faftidio mortem oremus; J-,
19. Umbram ergafiuh ] Ergaftulum propric locuserat, ubi er-
%/ittli, id eft, fervi conclufi in vinculis & compedibus, opus fa-
jbant, ficuti jam ii faciunt, qui ad triremes funt condemnati,
ade vox e& esiam pf o carcere & cuftodia ufurpatur, cujus fqua-
: & tenebrafc, nomine umbrse, hoc loco indicantur, Hinc Colu-
<dlse ergajiularius eft qui prxeft ergaftulis. C
20. Iniqua meritis, &c. ] Si ulk oblivio bencficu tua malc ex-
adens, mentes aoftras ceperit, ©V* J*
%% Ts
l
P S A L. XLV. 112
22 Te propter, odio carteris populis fumus,
Et inftar ovium cxdimur.
In tc favoris pendimus poenas : tui
Amoris odia nos prcmunt.
23 Exfurge, fimilem fomnolentise moram
Salutis auclor corripc.
24 Car ora condis, immcmorque ncgligis
Tuos malis in ultimis ?
a? AfRi&us animus, & malis praefentibus
Laflus, futuris anxius,
Succumbit oncri : ftrata tabefcunt humi
Dcfe&a membra viribus.
n6 Exfurgc genitor, & vigorc corporis
Animiquc caffos fubleva :
Clemens boniifque nos ab hoflis impii
Immanitate libcra.
11, In te fawrUy &c. ] Amoris umus in te causa punimur, &
quia tc amore ample&imur, malevolentia hcftium ncs infeftat. J
P S A L. XLV. Cahm. Gen. i.
Laudaiur rex Saloman a dignitate forma, gratia efoquentU, ftrtitudU
ne, potentiay fpUndorey &* magnificentiay tum in fe, tum in conju*
gey Chriftum fponfum & Ecdefiam adumbrantibus,
COr micat, exfultant trcpidis prscordia fibris, I
Eructantque novum gravido de pe&ore carmeni
Certat lingua animum fando, manus semuia linguanj
Scribendo exsequare, meo nova carmina Regi*
I. Cer micat ] Micare eft fubito & quafi per brevia intervalla
refplendere aut exfiiire, aut fubito aliquid extendere. Hinc eft
digitis micare, lufionis genus, quo digitis utrinque extentis, alter
alterius numerum divinatione affecjui ftodet. Vifg. de eguo ge-
»erofo : fylicat auribus, &> tremit artus0 Ovid. 3, Faft,
^erreor admmtis^ corque timor? mkat, C.
% Bum
psal: xlv. kj
a Dum cano: Regi, hominum cui nemo c femine cretus
Audeat eximia; contendere munerc formac :
Quem decorat lepor, & rofeis aflfufa labellis
Gratia : cui rerum coeli indulgentia fpondct
Hunc fore perpetuum longacva in fxcla tenorcffi
3 Ergo, armis invi&e heros, age, fortibus apta
Enfem humeris ; cnfem, pcr quem te gloria coelo
iEquat; & advcrfum fidens fer pe&usin hoftem.
4 Frena tibi currus verummoderetur & sequum,
Et quas praecipitem clcmentia tcmperat iram.
His ducibus tibi furget honos, tua dcxtcrafa&is
Clara per ignotas fundet miraeula terras :
% Cordaque Vulnificis figensinimicafagittis,
Sponte tibi coges validasprocumbcrc gentcs.
6 Nec maris aut terrx fpatium, nec terminus xvi
Finietimpcrium, fceptri moderamine jufti
7 Quod regis, & leges mollis clcmenter acerbas.
Te fupersequsevosomnes regnator olympi
Diligit, & Izto vukum exhilaravit olivo :
8 Unde tui mulccnt populi nova gaudia mentesV
Pallia quum loculis tibi depromuntur eburnis,'
Etmyrrhae paffim lacrymse, fladarque fiiavis
4. Frena tibi currUs, &c. ] Veritas & juftitia cum lenitate ira-
Cundiam vehementem moderante ccnjun&a, te omni ex parte gu-
bernent, horurri enim dudtu & authoritate laus bonorum omnium
tibi accrefcet, tuque ipfe rebus geftis infignis mira aud-itu per re*
giones longinquas effundes. J.
7. Leges mollis ] a mollio mollire. C.
8. Fallia quum loculis, &c.] cum veftes tibi de arcis eburheisexi-
muntur, 'cum^ue myrrha gummi ex arbore fudans, dulcifque ftac-
&3e fpiritus, & jucundi herb?e Cafise odores tibi fpargnntur. J.
8. Loculis elournis •] Pro ciftis eburneis. C. 8, Myrrht lacrym*]
Myrrhaproprienomen arbufcula* Arabicaeeft e qua amarus licjuor
myrrhagj inftar lacryma» diftillat, ad prohibendas putrefa£tioues
oiirri tantopere expetitus, C. 8. Statlxque ] st&kth ut volunt, cft
fios, feu fuccusj five oleums e cinnamomo ve! mvrrha mcifa fu-
dansv C,
E Et
^4 P s a u XLV.
Halitus, & raolles cafla: fundunturodores.
9 Ancillx apparentgenus alto e fanguinc Regum
Inter honoracas promtae ad tua jufia miniiiras.
At Regma thoriconfors tibidcxtera adhaeret,
A;;ro pictafinus, auroradiata capillos,
Mifit ab Eois Ophyre quod flavacammis.
10 Tuqueadeo Regina audi, &rem pectore conder
Nec mea didta nega placidas dcmittere in aures :
Jam nunc & patriam & patrem oWivifcen ,jam nur.c
Ex animo caros penitns deponc propmq,.os:
Unum oculis fpetta, unum animo complcctere Re-
1 1 Regem oculis animoque,tuo qui pendct ab orc (gem
Unius & pulchris dcfixus vultibus haerct.
H nc dominum agnofce,& fupplex venerare: nec illc
12 OfEcio ftudioque tibi concedet: &illa
Undarum regina Tyrus te murice & auro
Accumulans colet : & vicina per oppida late
g. Caft* cdore ] Quae aliis eft canella. C.
o. AncilLt apparent, &c. ] Miniftrse tuae foboles ex fublimi re-
gum ftirpe prognatpe praefto fiint, inter famulas nobiles mandatis
tuis accipiendis paratae : at reginauxor adextra honoratiore parte
tibi afiidet, veftibus acu pictis & fiiisaureis variatis ornata, eque
coma decora velut radios aureos fundens, aurum illud quidem
obrizum eft, quod Ophyres infulss eo abundantis coloni a forna-
cibus orientalibus ad temittendnm curaverunt. J.
9. Ophyre ] Infula navigationibus & auro Salomonis celebrata*
Sic di£ra, ut volunt ab Ophir nepote Heberi, cujus mentio fic
Gen. 10. Hanc jofephus in India ponit, 8c fua aetate terram aure-
am vocatam confirmat. Ab hac dictum volunt aurum obrifum,
quafi dicat ophyrifum. C.
12. Vndarum RecinaTTyrus ] Tyrus primo colonia Sidonis, pof-
tea Metropolis Phcenicise, talis fere olim fltu, opibus & potentia
in mari Syriaco qualis noftro tempore eft urbs Veneta in aeftuariis
finus Adriatici. Qulm autem fplendidae & opulentae fuerint hae
urbes patet ex 27. 6c al. cap. Ezechielis. C. 12. Murke] Murex
rtomen pifcis marini, ex genere concharum, ex quo color purpti-
reus conficiebatur. Unde fere murex pro ipfa purpura accipitur.
ffal. 103. Floris <T)'rh comantis Muvice* C.
Procurabcnt
Psal, XLV. i;i|
Prorymbcnt tibi fupplicitcr gazifque potentcs^
Aut opibusclari: mentumqut fereus honorem
*3 fiudc populk- Pnani proles generofatyranni
Tocu deccns, totacft gemniiiqueinfignis&auro :
Et fjcics cukum illulirat, facieque decora
14 Puiehnoreil animus. Tioi, Rex, en ducitur uxora
Divesopim, dives pictki yeftis .& auri,
15 Virg nibus comitau iois, ae iiirpe propinqua;
Virgmibus, quas*pomparlrequens clamorefccundo
InLquitur, plaufuque fremcns iactaeque choreae
Cantibus auguftam tecai deducet au aulam.
16 Neu dciideno nimium cangarc tuorum,
Virgo, tioi dulcem patnlq.e & matfis amorem
Leniet adnafcens fobol;s generofa propago :
Quosrsgereimpeno terras^ totumqueperorbem
12. Gazifqtie potentes ] Gaza vocabulum origine Perficum 8c
Germanico fchafz cognatum. Sicut mter ipfas haiuni duarum gen-
'tium linguas magnam cognationem effe perhibcnt. De voce Ga-
2,a fic fcnbit Pomponius Mela. lib. 1. in defcriptione Syrive. Q&te-
fum in Palejlina efi inzens &* mumta admodum avitas Gaza ( jic
Tterfa trarium vocant) &> inde nomen eft^ quod cum AEgyptum Cam-?
hyfes armis peteret, huc belli & opes &J pecuniam intulerat. Unde ad
~kuc thefauros maanos & regios gazas duimus. Q. Currius iib. 3.
Ante folis ortum pecuniam regtam, quam Gazam Perfd vocanty
cum pretiofifpmis rerum efferi jubet. Lxtat vox eadem in facris
literis, Efth. c. 3. 9. In Gazam regis, id eft, ln fifcum five sra^
riiim. C.
' 14. Yi&ai } Dialyfis dipthongi, pro pi£bc. Ut Virgil. Ticlai vef-
iis £? Auri. Aulai in medio^ QPc. tt eft hoc crebenimum apud Lu-
cretium, apud Virgilium non item. Lucretius . "Terrai frugiferaiy
pro terrae frugiferae, ob quod, a Chreftillo quodam, antiquitatis
admiratore prsepoftero, recitatum, ridet alicubi Martialis. C.
13. fharii proles generofa, &c. ] Nobilis regis iEgypti filia tota
'lapillis pretiofis decora, & fpe&abilis eft, formaque mundum
muliebrem gratiorcm facit ; mens cjuo^ue pulch-ra ejus ipfius facie
formcficx eft. J.
P % Adfpicics
jjfjj . P s a u XLVL
Adfpicies populos fceptris frenarc fuperbos."
17 Nec tu carmimbus, Rex magne, tacebere noftris t
Qpaque patet tellus liquido circumfona ponto,
Pofteritas te fera canet : dumque aurea volvet
Aftra polus, memori femper celebrabere fama.
17. Dumque auveay &c. ] Dum coelum ftellas inftar auri fplen-
dentes circumaget. J.
PSAL XLVI. Carm. Gen. vi,
¥faltes Dei beneficium erga pios, piorumque in rebus advcrjis fidem \n
Deum pr&dicat ex pr&fentia &> operibus Dei : gentejque provocans
*d cognofcendum ex tperibus Deum, fducu fu&predkatione con-
cJudii Pfalmum.
aUum muniat nos prsefidio fuo,
Virtute firmet, cum gravis intonat
Frocella, fortunac periclis
Eripiat dominator orbis/
'12, Nullam cxpavemus vim : quatiadicet
Orbcm tumukus, terraquc fedibus
Convulfa, montium ruinis
Arctet aquas pelagi frementis:
3 Infana quamvis sequora feviant,
Et vorticofo gurgte torqueant
Spumamque limumque, & proccllis
Ternficis fcopulos flagellent.
4 Nam civitatem, cui Deus unice
Indulger, ads & propriam fuis
Dicavit, algenti percrrans
Lympha fugax hilarat liquorc^
5 Occulta ne vis aut timor hofticus
Urbis quictem follicitet, Deus,
Gentis fux intentus faluti,
Prasvenit auxiJiis pericU»
Gentes
P s a l. XLVL frjr
6 Gentes tnmultus concitet impias,
Et regna belli concutiat furor,
Fiammis fremat coelum corufcis,
Terrificet labefacta tellus :
7 Hac & duclli, pacis & arbitcr
Stat, pradiorum qui regit cxitus,
Munimen, &.:noftrae falutis
Prsiidium, Deus Abrahami.
8 Venite, adefte, & cernite non prius
Audita, mira, incognita, qua: Deu$
9 Patravit in terns ab ortu
Solis ad Hefperium cubile.
Funefta beili incendia fuftulit :
$. LabefaBa tellus ] Labefacere efl: quafi Iabare facere, enerva-
se> frangere, debilitare. Lucretius dixit Membr a voluptatisvi la~
lefaHa & Casfar iib. 2. Cap 2 2. ~De)e8a turri, labefafta parte murim
7. Vuelli ] Duellum Hodie nonnifi duorum concertatio feu di-
micatio, id eft, pugna unius cum uno, vulgo, non fine barbarif-
imo, appellatur, cum revera nihil aliud, quam bellum in genere
fignifioat. Nam ficut antiquiffimi non bonus, fed duonus, ita
non bellum fed duellum dicebant. Cicero in Oratore ad Brutum
cap. XLV. complura in Latina Lingua fuavitatis & aurium
caufsa immutata a ratione veteri tradit ; Qufid veroy inquit licentius,
quam quod hominum etiam nomina contrahant ; quo ejfent aptiora 1
Nam ut duellum bellum , QP duis bis ; jic Duellium eum, qui
^oenos claffe devicit Bellium nominarunt, cum fuperiores femper ap-
pellati effent DVELLII. Vide & Quintilianum lib. 1. cap, IV.
Itemque Scalig. lib. III. Poet. cap. LXXXIX. & Barth. ad
Bnton. Aremor. pag. 674, Plaut. Epid. a£t. III. fc. IV. 5. 14.
Apud reges armist arte duellica divitias magnas indeptus. Horat.
lib. I. Epift. II. -
Gr<ecia Barbar'u Jento cemmijfa duello,
Loquitur de Trojano bello, quo Grascia Phrygiaque, quam
Barbariam vocat, cujufque pars Trojanum regnum fuir, com-
imffa fuit. Idem ad Auguftum lib. II. 254.
Terrarumque fitus, & fumina dicere, &> arces
Montibus impoftas, fip babars regna, tuifyue
Aufpicih totnm confeBa duellaper orim,
Fregit
jxig P s a t: XLVIt
Fregit cruentx fpicula lancez :
Contrivit arcus, & volucres
In cinerem minuit quadrigas.
10 Sedate motus mentis, ait Deus,
Meafque vires nofcite, qucm colet
Quocunque fub ccelo repoftas
Gens hominum colit orbis oras,
|i Hac & duelli, pacis & arbiter
Stat, pradiorum qui regit exitus,
Munimen, & noftrae falutis
Prseiidium, Deus Abrahami.
io. Repoflas ] Syncope, pro repofitas. Virg. Manet alta inenie
repofium. Vlacida compofius pace quiefcit pro compofiius. C.
FSAL. XLVII. Carm. Gen. x.
Jud&i hortantur gentes ad gratulandum Chrifio, & prtdican lum eum
a communi ipfarum vocattone ad Evangelium, & a pctcntijjimareg-
ni Chrifii adminifirattone Q? gJoria,
TElluris omnes incolac
Deo canoros edite
Plaufus, canoris pangite
Lseti Deum prarconiis :
2 Deum verendum & arduum^
Malifque formidabilem,
Qui regna faitu turgida
Frenat potenti dextera :
3 Qui bellicofa compuiit
Parere nobis oppida :
Noftrumque gentes inclytas
Armis coegit fub jugum :
4 Hsreditatem qui fuam
Nobis colendam credidit j;
Unde Ifaci nepotibus
«Eterna
P s a i. XLVIK
JEterna fulget gloria.
En templa fcandu prsevio
Laetum cancnte claflico :
En fcandit auctor omnium
Vulgi tecundis plaufibus.
Cantate lasta carmina
Deo, canora carmina
Cantate : Regi pfallitc
Jucunda veftro carmina.
Oui fceptra rerum tempera^.
Ac regna terrae divicjit :
Do&i modorum dulcibus
Hunc ferte in aftra cantibus 3
Qui ditigit mortalium
Res3 & falubri vinculo
Legum coercct,. lucido
E fiderum pmorio.
Ad hunc potentes gentium
Se contulere principes :
Ultroque colla fub jugum
Rcrum dedere prasfides.
Noftrum Deum diis c*eteris
Sublimiorem agnofcite,
mu
5. Clajfico ] Ckflicum accipitur pro tuba, aut buccina Claffis eft
iuultitudo hominum ordine certo adunata ut in exercitu. Ejus
tuba vel buccina vocabatur Chjficum^uo fignum prslii dabaturs
id qm inflabat, Varroni eft Clafficen. Servius etiam Tullius in
|qumque claffes diftribuit Pop. Rom. pro modo cenfus, feu ut
puiigue dtves eflet,ut fic,qui ejufdem cenfus feu TifAtiu&Toe effent,
feadem quoque onera ferrent. Unde «juint* claflis homines pro
[inhmis oc pauperrimis hpbebantur. C.
7. VoZH m&dorum ] Pro periti modorum. Ita Cic. i. Offic. U-
terarum Gr&carum J»&usa C.
1. Z.frttoriumMermnl Metaphora, 5ua ceelum ceu coli reg»
aut palatium indtcatur, fo
Ccelnm5
jj2o Psal; xlviil
Coelum, folumque, & fidera
Suo regentem numine.
P S A L. XLVIII. Carm. GiN.iii.
Waltes Veum ceJebratygratias agit de fahite in Jud<zosy pericula pr£» i
cedentia expJicaty fidem piorum confirmaty EccJefiam htrtatttr ad '
rec9°nofcendam veritatem promiffomtm Dei.
RE&or beate ccelitum, cui nil viget
Simile aut fecundum, coelitum
Beate rector, fancta jure te Sion
In aflra tollit laudibus:
a Sion opacam verfa ad Arclon, regi*
Formofa Regis optimi :
Sion voluptas gentium, uberis foli
Arvis beatis accubans.
3 Senfere Domini vindicis potcntiam
Solymas fupcrba mcenia :
4 Senfcre numen, quum feroces viribus
Coiere Reges, copiis
Cailrifque jundis, fervitutem civibus
Tuis minati & vincula.
5 Perftrinxit oculos intuentium flupor,
Et horror artus perculit:
6 Quales trcmores querulus cxcitat dolor
Vcxante partu fceminas :
7 Pavorque trepida fparfit attonitcs fuga,t!
1. Sion ] Mc-ns urbis Hicfofolyms arduus & prasrupftis arctf
Davidis & fepultura regum nobilitatus. C.
2. Ad ArBon ] «tp;tTo<,- urfa eft. Quia autem in plaga Septen-
trionali circa polum urfa major & minor confpiciuntur, a cjuibus
etiam polus & circulus ar&icus nomen habent, inde fit ut eo ip-
fo nomine plaga Borealis a poetis indicetur. Sunt autem qui fcri-
bunt, non in feptentrionall, fed potius in meridionali parte Hie-'
rofolymae, montcm lftum ci<£ue impofaam arccm fitam fuiffe. C.
Euri
PsAt; XLVHE ga|
Euri procella ut arquora
Excita ab imis pcnitus evertcns vadis^
Trepidas carinas diflipat.
8 Hsec fa&a prifcis retulerc feculis
Parvis parentes liberis :
Hxc nos in urbe vidimus Dei, ratis
Qui frenat orbem legibus ;
Hsec urbe in illa vidimus, cui pervigil
Deus ipfe cuftos excubat.
9 O fanc"te rerum genitor, in rebus mali*
Tuam advocamus dexteram :
Tuas ad aras fupplices advolvimur.
10 O re&or orbis optime,
Tua laus per oras uitimas mundi, & tu&
Imago fulget gloriac
1 1 Et sequitatis. Te fceleftos verbere
Pledente jufto, gefticnt
Colles Sionis : nec ferct tacitum fuum
Judac propago gaudium.
12 Ite, & Sionem obambulate, mcenia
Spe&ate, turres arduas
13 Numerate. foflam & aggerem intucminij
Molefque cclfas sedium.
Narrace natis, pofterorum ut audiant
Et obftupefcant fecula :
14 Solumque nofcant & colant noftrum Dcum/
Ortiifque finifque infcium 1
7. Eurl procella, &c. ] Ut tempeftas ab eufo orientali Vtoto co-
orta, aquas mannas a fundo ufcjue excitans, timidas naves con-
quaffatas difpergit. J,
1 1. ite fceleftcs, &c. ] Te flagellis malos puniente, Hierofoly-
mitani pras gaudio exilient, nec Judsi in Isetitiam fyluti cam ta-
cebunt. ,7.
k QW
ias P s a U XLIX.
Qui fempiternus fempiterna nos ope
A fraude vique proteget.
P S A L. XLIX. Carm. Gen. xv:
Walteshortatar omnes ad doBrinam audiendam quam propeftturus efty
fiduciamfuam in Veum pr<edicans, &* fecuritatem de refurretticne
carnis & vita «ternx : vanitatem eorum qui^aliis rebus confidunt,
explicatf piofque mn ad illorum fed fui imitaticnem vocat.
AUdite gentes, ortus & occidens
Advertite aures, & medio dies
Qiios torret axe, & qui vitreum folum
Ponti nivali finditis orbita.
2 Audite, five ignotus, & infima
De plebe pauper, live opibus potens,
Multaque fulges plebe clientium,
Aurique gazis ditibus incubas.
3 Fontes recludam jam fapienti* ;
Plenoque promam pe&oris e penu
4 Prudentiam : jam lingua recondita
Oracla geitit carmine pandere.
5 Cur congerendis mc cruciem bonis,1
Famemque & acrem paupcriem timens,
Ut vita curis anxia triftibus
Me triftiorem trudat ad exitum ?
6 Gemmis & auro & murice divites
I. Qu$s dies torret medio axe ] Periphrafis plagae meridionalis,
in <jua, Sole in meridiano exiftente, diesoronium funt calidiffimi.
C. i. Qui finditis folum vitreum ponti orbita nivali ] Circumlocutio
plagas leptcntrionalis, feu frigidae, ubi fclum vitreum ponti, id
cft, maris glacies, faepe ejus craflitiei eft, ut plauftra & rotas fibi
imprefl?s pcflit fuftinere. C.
i. Gazis ivcubas ] Quod proprium efi: avari, poflidere fcilicet,
fed tamen non uti ; feu Krntrti fine Xf«0"gf. TJnde de eodem
Virg. Defejfoque wvkat avr», C,
Superbientes
p s a l. xlix.; §s|
Superbicntes adfpice, qui fibi ^
Gaudent beato plaudere fomnio,
Tutofque fluxis credere fe bonis.
7 Germanus auro non redimet fuum
De morte fratrem : nec pretio Deum
Donifve flectet fata retexere,
Ut membra liquit frigida fpiritus.
8 p Scd nec perennes interitus mcras
Dhes pacifci, nec potiscft putres
Ne folvat artus tempus edax: vetat
Id lege dura fixa neceffitas.
10 Mors arqua ftultis & fapientibus
Intentat arcum: par manet exitus
Vita: hos & illos : occupat improbis
Ignotus haeres parta laboribus.
ii Villas fuperbs delicias brcves,
Luxuque ftru&as regifico domos
Linquunt : fepulchrique irremeabilis
Tenebricofis fub latebris jacent.
Qiiid fama duris parta laboribus
Prodelt ? inanis quid tituli decus ?
Quid aura blandas Iaudis, & ambitus
lSomen futuris prodere feculis ?
12 Quum vani honoris ver breve floruit
Lethale fpirans mortis hiems, viros
7. FleBet retexere ] Id eft movebir, ut retexat aut immutet. C,
7. Germanus auroy &c. ] Frater fratrem fuum pecunia ab inte-
ritu non eximet, nec Deum prsemiis aut muneribus ad revocandum
decreta fua moveb^t, ut poftciuam anima corpus frigidum defer-
uit, defunct.um vitae reftituat. J-.
8, 9. Sed nec perennes, &c. ] Mors enim Jeque omnibus fine ul-
]o difcrimine, fatuis & prudentibus favens, telum intentat, fimi-
lifjue vitae finis ftultis 6c fapientibus futurus eft, fucceffor<jue in-
cognitus bona magno iabore parata repente invadit. C
.0.2 |!
524 p s A t: XLIX*
Et bruta raptans interitu pari,
Oblivionis nube pari prcmit.j
13 Hac ftulti ierunt : hanc male providos
Ducet nepotes crror in orbitam :
14 Quos mors fepulchri fub fcrobe conditos
Dcpafcct, imbelles ut oves lupus.
^Ecerna cceli temperies pios
Manes fovebit lucis in aurese
* Splendore : qualis mane fluit nitor
Per prata vernis picta coloribus
Stultis fenedus robora deteret,
Pro fumtuofis buftum erit asdibus :
15 At me benignus de barathri cavo
Specu remiffum fufcipict Deus.
'$6 Nec te cupido fauciet semula,
Stuporvc, fi quem videris impia
De plebc fluxis confpicuum bonisa
^Clarumquc multa fulgcre gloria.
14. Quos mors fepulchri, &c. ] Quosquidem ftultos fub tumuli
fofla ablbonditos, mors ut lupus oves meticulofas vorabit : contra
wrOy quamvis reffum iter ingreffis moriendum quoque Jity mode-
jrata tamen, & bona cocli tempeftas, perpetuo durans, eos in
voluptatibus coeleftibus, & lumine jucundo degentes leniter con-
tinebit ; qualis fplendor mane per campos floribus vere crefcen-
tibus variatos difcurrit : Imprudentibus vero temporis fpacium
vires comminuet, erifque illis fepulchrum loco aedium magnifice
(tru&arum. J,
15. Barathri ] Barathrum eft locus praeceps & profundus unde
emergi non poteft ; aut hiatus naves, aut etiam flumina abfor-
bens. Idem fere quod vorago. Hic pro fepulcro accipitur. C.
16. Fulgere ] Penultima brevi per Syftolem, more antiquo quafi
a fulgo fulgis. Tum enim multa fecundae conjugationis verba in
tertia ufurpabant. Virg. 4. Georg. Stridere apes utero &P ruptis ef-
fervere cojlis. Ita Horatius alicubi dixit lavere penult. brevi, pro
lavare Ita Pfalmo «juog^ue 84. %u das confpicua fuJgere gJoria. C
17 Quuni
p s a r. l: ^2j
17 Quum dexteram mors illacrymabilis
Injecit, ex tam divite copia
Secum fub umbras nil feret : & comes
Infida buftum gloria deferet.
18 Dum commeantis pe&ora fpiritus
. Hauftu calefcunt, perfruitur bonis,
Sefeque curat molliter, & monet
Omnes eundem pergere tramitem.
19 At quum parentes cefferit ad fuos^
Longum dolebit ftultitiam brevem,
Ad regna traftus lucis egentia,
Quae femper horror nubilus obiidet.
10 " Rcctrix honoris ni fapientia
Accefferit, brutis homo beftiis
Nil intereft : quos vita facit pares,
Exfpe<5tat aeque inglorius exitus.
17. Moys illacvymabilis ] Qiiae nec Iacrymat, nec lacrymis mo-
yetur. C.
P S A L. L. Carm. Gen. vi.
fffaltes Deum Sione habitantem, a natura, majeflate, gIoriay operi-
husy & verho commendans, Eccleftam docet vationem colendi enm
foris ceremoniis & intus fpiritu :. improbos improbitatis evincens pa-
lam arguit : eos minis & promiffionibus ad bonam frngem revccans,
QUi frenat aequis legibus arbiter
Supcrba Regum colla minacium,
Vocabit in jus orbem ab ortu
Solis ad Hefpcrium cubile.
2 Vultu vcrendo tum facer ardua
Pulchrse Sionis de fpecula loquens,
Ad gentis humanse coactum
Concilium Dcus ora jTolvet.
3 No&
126 P s a l; L.
$ Non fa&a fcmper non finet impia
Impune graffari, venict Deus ;
Flamma: vorax illum antecedet
Vis rapidis agitata ventis.
4 Tefles vocabit, cum populo fuo
Acturus, ignes, lumine confcio
Qiii cuncu defpectant ab alto, &
Omniparsc fola vafta terrx.
5 Adcfte primum gens mihi propria,
Gens fandta, (dicet, cui fupcr hofliis
Legem dedi rite crTerendis,
Perpetuum pepigique fcedus.
5 Hic #quitatem judicis igneus
Miratus aether, juftiiiam Dei
Annunciabic : nam fedebit
(Ne dubita) Deus ipfe judex.
7 Audi Abrahami progenies boni,
Peculians gens m:hi : te voco,
Teflem benignitatis in te
Perpetua?, & foliti favoris.
8 Non argium te, quod mihi vi&imx
Cruore raro altana fparferis,
Aut parcus armenti cremaris
Rara facris holocaufta flammis.
p Non taurum egens te de ftabulis peto,
Hircumve caulis : omne pecus meum eft,
4. Ignes lumhe confcio, 6cc. 3 Intelligit Solem, Lunam & re-
liouas ftellas, cjuas alibi nominat pervigiles. C. 4. Omnipar* Urr&\
Id eft, omnia parientis, vel parantis. Ovid. vocavit omniferam : &
apud Virg. eft, lW<e cmmpotentis alumnus. C.
8. Non arguam, &c. Non ego te reprehendam, quod hoftiis ra-
ris aram mtam imbueris, aut pecorum tenax, facrificia pauca lg-
jiibus fm er altare accenfis combutferis. J.
8. Bdocaujla 1 Vox Graeca, %nincans vi&imam, quae tota ac-
cenfa igne conlumebatur. C.
& io Qpoq
p s a t; Ei J27
io Qpod montium anfra&us pererrat;
Quod nemorum tegitur latebris
11 Necme volucris rupis in edito
Ufquam recefTu nidificans latet ;
Non ulla pi&urato ami&u
Ruris avis genialis hofpes.
12 Quod li efurirem, fcilicet ut petara
A te necefie eft, arbiter «theris,
Terras, fretique, & quicquid ingens
Orbis habet gremio capaci ?
15 Taurine vefcor carnibus, aut bibo
14 Hirci cruorem ? pe£tore candido
Grates age, & quovis litabis
Rite Deo (ine caede voto.
15 Tum deprehenfus rebus in afperis
Securus implora : auxilium feram,
Grates ut accepta falute
Lastus, agas, Dominumque laudes?
\6 At impium fic alioquitur Deus ;
Qua fronte leges tu recitas meas?
Et ore fan&um impurus audes
Sacrilego memorare fcedus ?
17 Tu legum habenis impatiens regi,
Et inititutis, moribus & bonis
11. GeniaUs ] Jucundus Sc voluptatem genio congruentem af-
ferens. C.
14. TeBore candidof &c. ] Imb potius munera meaanimo fince-
ro & grato recognofce, Deoque quacunque vclis vcf orum obla-
tione fine animalium internecione, legitimc facrificabis. J-.
16. guafronte] Integrane-an perfri£ta ? Sicut Terentius dixit,
Quo ore ad eam accedam ? Os enim Sc frons in Latina lingua pro
judore aut etiam pro impudentia non nunquam accipiuntur. Unde
homo frontis intcgr&y pro eo, cujus pudor & verecundia illasfa
eft accipitur, cui contrarius eft homo frontis perfri§*9 qui frontena
perfricuit, feu impudeas tjk* C,
Juratus
jSraS P s a t. L;
Juratus hoftis, vocc laudas,
Tecum animo mea vcrba rides,
18 Cum fure furti confilium cois,
Moechis adulter tc focium applicas :
jp . Ad probra projectus, dolosa
Perniciem meditare lingua.
20 Cum fratrc jun&i vincula fanguinis
Oris procacis non rabiem premunt :
Infamia germanum codem
Dedccoras utero creatum.
21 Et arbitraris me fimilcm tui,
Quod pcrpetrata h#c diffimulaverim \
Ne crede : tecum expoftulabo,
Ante oculos tua facta ponam.
22 Confiderace hsec vos, quibus excidit
De mentc caeca mentio numinis :
Ne, quum prehendam, nemo fit qui
De manibus mihi prenfa tollat:
23 Si victimam vis magnificam mihi
Ma&are, laudes canta, age gratias :
Hac itur ad certam falutem,
Hxc fuperos via pandit axes.
20. Cum fratre, &c. ] Propinquitas generis cum germano oris
petulantis, eumque calumniis profcindentis maledicentiam non
cohibet, ignominia afficis fratrem ex eadem etiam matre geni-^
tum, tantum abefl ut ab ignotis Udendis abfiineas. - J.
23. Si vittimam vis magnifeamy &c. ] Si vishoftiamcondignam
mihi facrificare, beneficia mea prsedica, eaque grata memoria re-
$>ete;hac enim ratione homines ad vitam asternam eunt, hacc eti-
am ratio eft, quac ccelum Dei ipfius domicilium aperit. J.
JPfalmus ifie tunc * Davide fcriptus , Jicut Hebrta infcriptio declarat,
quum a Nathane propheta gravijjtme ejfet increpatus de teterrimo illo
adulterio Jimul & homicidioy Jicut fcribitur 2 Sam. 12. infignis efi
inter omnes DavidhoS) twfmm illufir* refpifcentU exemplum.
Beza.
PSAL.
- ^l
P S A L. tXi ii$
Carm. Gb N. V<
Vavid attdita comminatione Dei per Nathanem, gratiam> ptccamum
remiJJionem> & fui injiau/ationem pettt> ut duce fpintu> fu* ftnc-
tificationi> aliorum inptutioni '& Vei glorU pvffit incumbtr^ wat
pro falute popuh> omnefque boni votum Veo ttiwiyant de Jeipp iJe^
confecrandis, QP grattas agendis*
OSalus rerum, lacrymis precanturri
Mollibus fledi facilis, rogantwG»
Lenis exaudi fcelerumque tetras
Ablue fordes.
i Ufque peccati lave & ufque labem;
Dum repurgatum maculis pudendis
Punus corpus niteat reco&o
Ignibus auro.
3 Nam meam agnofco ( pudet heu pigetque )
Ah mifcr labem ; vitiique fceda
Mentis obverfans oculis imago
Semper oberrat.
4 Unus arcarii es mihi teftis i unus
Arbiter verax, temerario aufu
Improbas linguas tua judicantum
Fa&a refutas.
? QinPPc Jam Primo fcelus ufque ab ortrf
Hseret, infectas vitians medullas :
Deque conceptu genitricis haufi
Scmina labis.
6 At tibi cordi eft fine frai.de verl
2. Lave ] Veteri infle&fofie. Lavefe enirh aniioui dicebsntpen-
ultima correpta. Hnrat. Lib. 3. Ode 12. Nqtt dulci mala njim
lavere. Vide Pfal. 49. 2. Ufque Qp ufcue ] id eft, fontinue &
quafi abfigue intermiffione. Ter. Qui hodie ufjue os prtbui. C. 1»
Niteat reeoftO) &c, ] Clariws auro flammis fbpe fufo fplendefc
tat, 7.
R Simplicig
Ao
PSA L. LI.
Simplicis candor, fideique ccrtx
Puritas, nullo labefa&a duri
Turbinis i&u.
Hanc facis tanti, vitiis ut atris
Oblito, legum fapientiaequc
Tu mihi arcanae facilis beatum im
dulferi? haultum.
7 Ergo me hyfibpi, fator alme, luflra
Frondis adfpcrfu : macularquc cedent3
Membra candorem tibi loca vinccnt
Pura nivalcm.
8 Si bonus lartum placidufque mittas
Nuntium, triftem mihi rccreabis
Gaudie mentem : iiupidos recurret
Robur in artus.
9 Nc *neos lapfus oculis acutis
Semper obferva, numeravc labes :
. Sed malac culpae nimium tcnaces
Ablue fordes.
io Cor mihi rcctum, fcelerifquc purum^
O potens rcrum gcnitor, refinge :
Spiritum firmum renova novata
Cordis inaula.
ii Neu mlhi avcrtas facicm, tuoque
Arceas vultu procul, aufcrafque
Spiritum fan&um, calida incitatus
Rurfus ab ira.
li Rcddc, fperata: iolido ut falutis
6. Yideique cerU, 8cc. ] Stabilifque perfuafioms finceritas, nulla
yerum adverfarum vi commota tibi unice placet ; tanti autem fi-
dem firmam asftimas, ut mihi turpibus fcelerum maculis afperio
felicem mandatorum & fapientia? occultac guftum dederis. J*
io. Spivitum firmum, &c. ] Spiritum^ue invi&um in penetrali a-
sii mi expurgato refice. J<
Gaudio
p s a l; li; £jx*i
Gaudio pcr te fruar, inquicti
Spiritu motus animi rebelles
Frincipe firma.
13 Tum meo excmplo moniti fcelefti,
Quos via flexit maiefuadus error>
Dcnuo legum duce me tuarura
Jufla capeflent.
14 Expia noxa mihi fofpitator
Caedis infandx caput o.bligatum, ut
Te canam juftum, pariterque lapfis
Parcere largum.
15 Tu viam vocis mihi pande • mutum
Tu Deus lingua: moderare plectrurn :
Tum fcram late tua magna gentes
Fa&a per omnes.
16 ViSimae fi te caperent, dediffem
Vi&imam : fed te neque fanguis hirci
Fufus, aut facris holocaufta placarit
Addica flammis.
17 Poenitens rraudum fceierumque peflus,
Spiritus fracti, maia cor perofum,
Hsec Deum placant : adhibe haec, & abfque
Thurc litabis.
18 Gentis humanse bone dux, Sioncm
Quo foles vultu facilis tuere :
Pace florcntes Solyma: beatas
Protege turres.
12. Inquieti fpiritu, &c. ] Animique turbati commotiones legl-
bus tuis repugnantes infpiratione tua valde efficaci contirma. Jk
14. Sofpitator ] Servator. Nam fofpitare eft fervare incolumem,
CCdTup. Utituf Apuleius in Apologia. C. 1 5. Viam Vocis, &c. ]
Mihi denuo os aperi quod prius ob fcelus meum occlufum cb-
mutuit. J. 17. Ahfque 'Thure litahis ] Eumgue abfc^ue externo
uilo facrificio tibi placabis. J.
R * ip Tum
^r^2
ffi Psa Z: LIIL
x<? Tum tibi votis bona mens pudicis
Sacra perfolvet: iaccr hircus ignes
Pafcet, & languis vituli calentem
Imbuet aram.
P S A L. LIL Carm. Gen. x;
$)avid Voegum accufatorem reprehendit fcelerati facinorist animU Pf-
rnendaciorum nomine : Dei judicia denunciat, EccUfix gratulatiwem
pradicat : Qp Jide gloriatur fe ali^uando in Ecdefia fdei ojficia prt,-
fiiturum,
QUid gloriaris impie
Tyranne pravis artibus t
lunoxiis clementia
Divma femper cxcubat:
£ Tua lingua femper fraudibus
Incenta commimfcitur
Ncfjs, nitebtc totibus
Acutior novacula
te, 4 Te prava rectis plus juvant^
Plus falfa veris recreant :
Doiifque peililenubus
Liben.cr aurem commodaSa
| Ergo Deus.te conteret,
Hominumqne contubernio
Eliminabit, ac domum
Evertct omnem funditus.
jS Juflus vidcbit, $c gravem
Dei pavebit dexteram :
.Vanaque dignos exitus
1. Nitente eotibus, 8tc. ] Magis acute fcindens, <juam cultor
tcnfonus a faxo fplendens cujus atrritu acuitur. j. 6. Vanaque
dignoSy&c.~\ Fincmque impiorum, animi ipforum furore nihil
fpfis psofuturo dignum, lastus jiccipietj ludo%ue faciens dicet. J.
' Ridebit
Psal; Lllfc ?3 J
Ridebit impotentia. ^_
En llle gazis ( inquiet )
Malifque fidens artibus,
Securus ilie nurainis,
Divina: opis nil indigens.
Ego, ceu virens olivula,
Domini in agello confita3
Florebo, fpe fretus bona
Cceleftis indulgentiae.
Te femper in ccetu pio
Fraudis fceleftas vindiccm
Canam, & tuae ckmentiac
Spc dura cuncta perfcram,
PSAL LIIL Carm. Gen. i$
Eodem efi argumentue cum Ffalme 14,
OPinionum fceda mentem texico,
Corpufque fcelerum for^ibus
Contaminata turba, vela dum cupit
Suo furori obtendere,
Ferri ac refcrri fortis arbitrio omnia
Humana comminifcitur.
Ergo exfoluta numinis formidine^
Dat frena turpitudini :
Sceleila, fceda, abominanda excogitatj
Excogitata pcrpctrat.
Ex arce celia fiderum deflexerat
Dominus in orbem lumina,
Si quem videret forte non penitus malis
Corruptum opinionibus,
Qui mentis oculis omnium jfideliter
Kerum parentem qusereret,
g Errorif
rf j4 P s a l: LIV.
3 Erroris omnes nubili fallacibus
Fraus illigarat caflibus :
Se cuncti eifdem polluere fordibus,
Nec rec~ta cuiquam curae crant.
4. Ergo ille mitis, munificus parens,
Ira incitatus afpera,
Gens (inquir) iila plena fcelerum ac fordium,
Crudelis animo, & impia,
Qux panis iniiar devorat plebem meam,
Ecquando cognofcet Deum ?
Ecquando mentis lumine in periculis
Agnofcet orbis arbitrum ?
5 Certe timebit non timenda, & confcius
Vexabit horror pectora.
Nam Dominus ofla conteretque, & hoftium
Aufus retundet impios.
Vultum pudoris turpibus fparget notis ;
Turbabit animum infamia.
En unquam Eoo lucifer falutifer
Ab axe promet hunc diem ?
Ab arce Dominus quum Sionis ardua
Speratam opem feret fuis,
Patrixque vinclis liberos hoitilibus
Reddet nepotes Ifaci :
Electa laudes iliius gens ut canat
Perfufa vero gaudio.
PSAL. LIV. Carm. Gen. x;
t)txvid a Ziphtis proditus, Deum orat pro falute fua &> hojliumexiti»,
pvomittens fe, accepto hoc bcnejzcioy amplius cultttrum & predicatu*
rum Veum,
R
Erum parens mc protcge,
jStome
Et fsevo ab hoftc libera,
'
PSAL. LVj fj|
Nomen boni ut colant tuum,
Et vim pavefcant impii
2 Audi benignus fupplicems
Nec durus aurem queftibus
3 Occlude : vitae nam mes
Crudelis hoftis imminet.
Infcftus hoftis imminet
Vitse meas i nec vindicem
Dei potcntis dexteram
Sibi imminentcm refpicit.
4 Rerum fed asquus arbitet
Opem feret; periculis
Mc liberatum fulcict,
Et fofpitem tucbitur.
5 Suis peribit artibus
Scelefta fraus, & incident "
In ipfa czci retia,
Quae clam mihi tetenderant.1
6 Liber periclo, vi&imis
Te munerabor : te canam
Patrem,«bonis placabiiem,
Malifque formidabilem :
Qui libero moleftiis
Mihi dedifti gaudia
Haurire laeto lumine
De clade gentis perfidar.
6. Qm Jihero moJefiiis, &c. ] Qui mihi anxietatibus Iibera to
donafti. lsetitiam capere hifce oculis exitio hominum fraudulen^
torum gaudentibus. J.
^PSA L. LV. Carm. Gen. y.
r,
T>aiM orta Ahfchahmi confpiratione, "Deurn orat pro faJute fua &*
hofiium ruina, feipfumque de utriufque eventu confirmat a fide
. fua, & experientia beneficiorum Vei, & ab aliorum impietate &
inhumanitate. Eofiremofe &> omnes fuo exemplo ccnfirmat.
" Cceiituia
£$6 P s a t. LV.
COEIitum re<5tor bone, mitis aurem
Admove in rcbus trepidis vocanci,
Neu meos vultu tetuco feverus
Defpice queftus.
2 Adfpice attentus m:hi quo tumultu
wEltuet pectus: gemitu dolorcs
a Qso fremant, dum vis mihi fraufquc fxvj
Imminet hoftis.
Imminet fsevus capiti tyrannus,
Et mca: famae meditatur atrox
Crimen, & fccum tum impotenti
Turbidus ira.
j Cor micat, nervis trepidant folutis
Oflium nexus, animus labafcit,
Semper & pallens oculis oberrat
Mortis imago,
6 Ergo fic mccum loquor : O quis altos
Nubium in tractus celeri columbx
Me levet penna, nemorum & remotis
Siftat in antris i
7,8 Ut procul cura trepida mctuquc •
Montium folos habitem receffus,
Ocyor vcntis ferar & corufci
Fulminis alis.
p O Deus linguas male perde pravas,
Illitas linguas gelido veneno :
Qiis dolis, probris, rabidifque vexanE
Licibus urbcm,
io Sivc lux fundat radios micantes,
Sivc nox fundat tenebras opacas,
Excubant muris malcdicta, vicis
Omnibus crrant.
ii Vis, furor, fraudes, fcelerum libido
Obfidcc cunaos adicus viarum;
Psai; LVj ^j
Et fames auri miferam trucidan$
Faenore plebem.
12 Si palam faevos inimicus enfcs
Stringeret, fi clam laqueos pararet;
Dente fi famam peteret maligno,
Mquiov effcm :
13, 14 Tu mihi infultas comes & iodalis^
Teftis arcani taciturni, & au&or
Confiii, facrse totiefque jun&us
Foederc menfe.
1$ Gentis humanae moderator, orbem
Qui falutari regis aequitate,
Fraudis au&ores fcelerumque vivos
Obrue terra.
16 , 17, 18 At mihi attentam dabissequus auremj
Sive lux promat radios ab undis,
Sive lux condat radios fub undis
Vefpere fero.
Inter hoftiles dabis ut tumultus
Tutus evadam : mihi nam fuperbi^
Viribus fretus numeroque farvus
Imminet hoftis.
*Q O potens rerum, fine fine pcenis
Tu premes juftis fcelus impiorum^
Arrogans pe<5tus quibus obftinata
Intumet ira.
20 Pace qui fi&a fimulant amicae
Mentis affe&us, animoque virus
Occulunt, prifco neque fafta curanf
Foedcra ritu :
14. ConfU-] Vide Annot. ad $*rs> 16. Pfal. 10. C. 10, tnimnei^
Vxo intumefcit quod frequentius. C. 20. Frifco neque &c. ] Pa-
cem^iae moie aati^uo conftitutam isoa magoi faciunt. J.
§ jj La&eus
fi38 Psa l; LVI.
21 Lacteus blando fluit orc rivus j
Beila cor fpirat fera, fuaviorque
Balfamo fermo fecac inftar enfis
Vuinere casco.
22 Tu tui curam Domino relinque,
ls tuos greflus reget, is dolores
Leniet, juftumque ope fublevabk
Rebus m ar£tis.
23 Impio, faliaci, avidoquc caedis
Fila mors rumpet viridi in juventa :
Me tui, re&or bone, fpes favoris
Certa fovebit.
21. Balfamo ] Nomen arbufcul*, 6c ex ea emanantis unguente
nobiliflimi, uni Judasae olim conceffi, de quo multa Plinius, lib»
12, rap. 25. Et Corn. Tacitus lib. 21. Irem Juftinus iib. 36. C»
P S A L. LVI. Carm. Gen. vi.
Vaijid a Schaulis perfecutionibus, veviens in 1?eUfcht<z»rum manus,
Denm ovat pr» falute Jua, fidei&> innocentiA nomine, t&proadver-
firiorum exitio : jidcm fuam in Deum pradicat, ei laudem tribuii
de acceptis promiffionibns> quarum complementum cxpeftabat.
ORbis creator me bonus adfpice,
Injuriofo qucm pede prorutum
Hoftifque conculcat, premitque
Affiduis agitans periclis.
2 Concuicat hoftis me numero ferox3
Et infolenti fxvitia premit 1
3 Nec liberas Juces laborum,
Ncc vacuas finit ire noc~tes.
Seu luce terror follicitus mihi,
Seu node circumftat, pater optimej
Spes rebus in duris mihi una,
Et
P s a u LVL !tgg
Et columen fupcras falutis.
4 Te fretus uno, pollicitis tuis
Innixus unis, nec metuam dolos
Mortalium csecos, minafque
Terrificas, & aperta bella.
5 Calumniantur quas loquor omnia,
Pravaque carpunt facta libidine :
Huc conferunt omnem laborem, u.t
Exitium mihi moliantur.
6 Ccetufque cogunt, & capiti meo,
Qua fraude, qua vi, jugiter imminent ;
Veftigia obfervant, nec horam
Infidiis vacuam relinquun.t,
7 Impune tantam nequitiam fe.rent ?
Pravique fructum confilii legent ?
O arbiter mundi, nec illos
Pr^cipites agis in ruinam ?
8 Meae labores tu numeras fugse i
Urna repoftas tu lacrymas meas
Servas : apud te certa conflat
Ufque mei ratio doioris.
9 Aurem vocanti tu facilem mihi
Das, atquc inanes fpes facis hoftium s
Et figna non obfcura amici
Das animi, & ftabilis favoris.
jo ii Te fretus uno, pollicitis tuis
Innixus unis, nil mctuam dolos
Mortalium ixcos, minafque
3. Superas ] Sttperare crebro pro fupereffe feu fuperftitem eiTe
ufurpatur apud. Virg. Quidpuer Afcanius,fuperatne & vefcitur au-
ra AEtheria ? pro fupereitne. C. 6. Ccetufque cogunt &c. ] Multi-
tudinem coliigunt, periculumque adverfus*meam falutem partim
fraude, partim violentiaj intentant. J-. 6, Qua fraude, qua vi 2
adimitationem illius Terentiani. Quo jure, q#ave injuria. C.
S 2 " Terrificas5
54* P s A l. LVII:
Terrificas, & aperca bclla.
12 Tc fempcr crgo carmine patrio
Laudabo, vitz pracfidium mcx :
Ex hoftium ferro dolifque
Incolumis tibi vota rcddam.
13 Te Iiberatus vindice tc meum
Firmante greflum, nc titubent pedes,
Dum fpiritus fovebit artus,
Jufla fequar tua, re&or orbis.
13. Te liberaiiis vindke ] Te me in periculis vindicante.
P S A L. LVII. Cahm. Gen.
11.
Vavid Schaulem fugiensy gratiam & falutem a Deo petit,fidem fuam
in Deum projitetur, exponit adverfariorum improbitatemy & propter
gloriam Dei judicia eius confci pojiulat, ad falutem fuamy hojiium
vero exitium.
SAncie parens mifcrere animse pereuntis, & omncm
In tc falutis qua: locavit fpem fua: :
Meqne tuis alistedtum detende, procelte
Dum faevientis impetus defcrvcat.
Te voco, te (folum in rcbus quod reftat egenis )
Appcllo, fupplex & tuam implorofidem.
a Te voco, qui cumulata mihi promifla refundes,
Et coepta duces profpcros ad exitus :
3 Qui mihi fubfidium c ca:lo prsebebis, & hoflis
Jamjam imminentis liberabis faucibus :
Qui dabis auxilium cx adyto fublimis olympi,
Memorquc fidei & priftinat clemcntia?.
4 Incer enim fsevos habito feritatc leoncs :
Flammam vomcntcs vcrfor intcr belluas,
Lingua quibus faevo profcindit acutius enfe,
I. Deferveat ] Metaphora a mufto quod oportet defervefcere
a&tequam mitefcat. Similis ratio eft arTe£hium irae & indignatio-
m$> C. 3. Adjto ojjmpi ] VidePfal. 18. & 20. 7.
Dcntcs
Psai. LVII; ¥4i
Dentes fagittislanceseque cufpide.
5 O Deus auguftum celfo caput exfere ccelo :
Oftende terris gloriae jubar tuae.
6 Explicuere meispedibus fuaretia: terrx
Me fasvus hoftis penitus affli<5turn premitj
Et fcrobibus foffis iter obfedere : fedipfi
Mihi paratas in fcrobes cxci ruent.
7 Mcnsinvicta malis, animi vigorintcger, orbis
Te voce rectcr, tc celebiabk lyra.
8 Eia age depodtis mens expergifcere curis,
Et tucanorabarbitoscum nabliis.
Ocyus aurorse quam lucifer cxcicet ignes,
Auroracantus quam volucrum exfufcitet;
9 Te, pater alme, canam : populos tua fa&aper omnes^
Quacunque tellus panditur, vates feram,
10 Nam tua ftderei bonitas faftigia cceli,
Fidefque tra£tus nubium fupervolat.
11 O Deus auguftum nitido caput exfere ccelo,
Oftende terris glorias jubar tua,\
6. Explicuere ] Inimici cafles fuos ad me illaijueatum intercipi-*
endum diftenderunt. J-.
7. Mens invifta ] In nonnullis legitur infraBa, pro non fra&a,
cum tzmen infringere fit valde frangere Virgil TLurnus utinfraclos
adverfo Marte Latincs Defecijfe videt. Inf ra&os, id efr, valde
fra&os & debilitatos. C. •
8. Barhitos ] Et Barbiton, Inftrumentum lyricum eft, ple£trO
folitum pulfari, inventum Terpandri, vel ut alii volnut Anacre-
ontis. C. 8. Lucifer excifet ignes &c. ] Indicatio Temporis matu-
tini five diluculi. in rjua utrobique ro el^vyjv k^v^ov ornamen-
to bonis Poetis admodum familiari. Tale filud. Increpat &ftatem
feram Zephyrofaue morantes. C.
PSAL. LVIII. Carm.Gin.vL
David aulicos fe apud Schaulem traducentes increpat, injuJlitUy im->
probitatis &* pertinaci& nominey judicia ~Dei imprecans illis ventura,
confrmat : piorum Uiitiam, pacem, & falktem cwjunBam ghvi*
J)ei prAdicau Qiii
f& P s a u LVIIL
QUi jura celfo de folio datis,
Qui frcna legum fle&itis, en crit
De plebis ut cauffis egense
Judicio ftatuatis aequo ?
$ Quin mente prava nequitiam & dolos
Verfanr, fub umbra juftitiae tegunt
Injuriam : factis honcfti
Objiciunt fpecicm pndendis.
3 Materna ab alvo flagitii viam
Senfim fequuntur, perqiie fuos gradus
Obliqua fcctandi libido
Cum tencris adolefcit annis.
4 5 Lingua vcnenum pcftifera gerunt i
Aiirefquc claudunt conftliis, velut
OBturat au.es calida afpis,
Quae magicos metuit fufurros.
6 Confringc malas, 6 Deus : impudens
Os comminutis contcre dcntibus :
Et ri&ibus faevis hiantes
I. En erit "De pkhis &c. ] An uncjuam tempus erir, ut de pau-
perum contreverfiis fententiam ferentes, judicium jufte pronun-
cietis ? J.
4, 5. Afpis] Genus ferpentis, de qua vide Tlin. lib. cap. 23. &
lib. 29. cap. 4. Ariftoteles quoque de animahbus lib. 8. cap.
29. in Africa eum gigni afrirmat,ejufc[ue i&ui nullmm remedium.
His Cleopatra Regina JEgypti, mori volens /ibi fcribitur admo-
viffe. Torpore autem & fomno faucios necabat. Cur autem vo-
caverit afpidem callidam, patej: ex Plinio, libro & capite primo
indicato. Ubi de afpidis ingenio fagaci haec quodam modo mira
itarrat: XJnus inquit huic tam pefiifero animali fenfus, vel potius af-
fettus eft. Conjuga fevme vagantur, nec nifi titm compare vita eft.
Itaque alterutra interemptay incredibilis alteri ultioniscuraperfequitur
inferfetforem, unumque eum in quanto libet populi agmine notitia
(juadam infeflat. Ferrumpit omnes diffcuItateSj permeat fpatia nec nijs
amnibus avcetur aut prtceltri fuga, C*
Hos
p s a i: lixj 243;
Hos inhibc catulos lconum.
7 Emiffa fra&a cufpidc fpicula
Intercidant, ncc vulnera perfcrant i
Ipfique vancfcant repcnte,
Pcr bibulas vclut unda arenas,
8 Senfim liquefcant, tardigradus velu£
Limax : acerbo funcrc deferant
Vitale lumen, morc foetus c
Ante fuum pereuntis ortum»
5> Florentis sevi in limine, turbinis
Vis atra tollat progeniem, prius
Quasn furculus fpinas tenellus
Exferat, & ftimulis acutis
Fcecunda lare brachia porrigat.
10 Juftique pcense vindicis cxitum
Lacti videbunt, impiique
Sub pedibus fluvium cruorisJ
ii Vitae bcne a<5te gens hominum fciet
Mancre juftos prarmia : at impios
Manere. poenas, arbitrumquc
EfTe Dcum fciet orbis aequum.
8. 1drdigradus~\ Si« Plautus in Amphytr, gradum teftudineym.
dixit. C. 8. Limax ] Proprie cochlea nuda eft feu domunculsm
fuam non circumferens, cjuamvis Columella dixerit.
Implicittis concha limax,
Scribit autem Gefnerus ex Alberto <juod limax fale confperfus
liquefcat, 8c in aquam vifcofam convertatur. C. 8. Mwe fxtns
ante ortum pereuntis ] Periphrafis foetus abortivi. 6.
PSAL. LIX. Carm. G
EN.
Davidah adminiftris Schaulis circumventus, liberationem a Beo ps02
fidei, innocentU fu<&, achoftium imtrolitatis nomine, qua defcripta,
illis imprecatnr, quod ad gloriam t)ei futurum erat3 Qp fe Dei lath
desgrato animo prtdicaturum profttetur,
^44 Psal; LIX.
A B hoftis inclementia
xV Mc re&or orbis aflere :
Defende vim crudchter
Me fempcr oppugnantium.
2 Ab lmprobis me protege
Laetis cruore innoxio, ,
3 4 Meae faluti per dolum
Qui caeca tendunt retia.
Ultro immerentis in caput
Coniilia cuneta conferunt :
5 Exfurge, teque peffimis
Fer obviam conatibus.
O arbiter mortalium,
Et agminum coeleftium,
Favore femper qui pios
Pcculiari amplectcris,
Exfurge, poenis impias
Compefce gentes : perfidis
Neu parce, qui iibi favent
Nefanda quum patraverint.
€ A fole Eoo ad Hcfperum
Perambulabunt compita,
7 Et inftar oblatrantium
Canum fcroces «gbftrepent.
Nihil nifi meium crepanc
Fetrum, cruorem, vulncra :
Et quse loquuntur propalam^
Clam poiTc rentur obrui.
§ Mese falutis tu Deus
Tutela praefens, irritas
Ridebis iras, & tua
Me dextera tuebcris.
S Tu robur es mcurn, mea
p s a V. LE& S4J
Vires, & arx fiduciar.
Ergo quieto pe&orc
Exfpe&o fpe tui auxili.
io Difcrimina imminentia
Opc antevertes : & malis
Fracta hoflium fuperbia,
Lscto fruar fpe&aculo.
ii Ne prorfus impios tamen
Una ruina elimina,
Obliviofo nc pii
Torpore rec"ta negligant i
Sed error illos diflipet
Vagos per orbis ultimas
Oras : tuaquc dextera
Semen piorum protege.
£2 13 Ob oris arrogantiam^
Virufque lingu* noxium,
Mendacia & perjuria,
Confume femen impium jj
Evelle ftirpe ab ultima
Jufli furoris impetu,
Ut norit orbis ultimus
Deum bonorum vindicem;
'*4 A fole Eoo ad Hefperum
Perambulabunt compita,
Et inftar oblatrantium
Canum procaces obftrepent.'
15 Paffim vagati, pauperem
Vi&um ut parent, fub vefperum
15. Tajfm vagatl &c. ] A fole oriente ad ejus occafum ufque
*ne obfervaturi per vias incedent, elaticjue obloquentur more ca-
num practereuntes latratu irfceflentium. J. 15. Ubi paflim er-»
raverint, ut vi&um tenuem quaerarit, multa de fio&e cubiturri
eant, cibi tenuis indigentes, J.
T Serum
14^ P S A L. LX.
Serum petant cubilia,
Viftiis egentes pauperis.
US Ego interim Deum canam,
Fortem, bonumquc in afperis
Rebus fuorum vindiccm,l
Fidumque propugnaculum.
iy Deum canam, qui robore
Me fulcit, auget viribus,
Benignitate fublevar,
Tuetur arx ut a?nea.
P S A L. LX. Carm, G e n. iij
David Syrorum exenitu ctfe, DeUm contra Edomtos implcrat, depri*
oribus JudAorum calami :atibus expoflulans ; &> promijfs Deiy ope-
vibufque expenfsy acjfde c^nfirmatay exercitum adflrenue agendum
hortatut-y fretum promijfonilus Dei,
SAn&e parens, noftris vitiis offenfus, abac~hts
Preffofque duris diffipafti nos malis : *
Placatus mitifque veni, jamque immemor ixx
Salutis auctor ad tuos revertere.
2 Omnrs ager rimis te concuticnte dehifcit :
Committe rimas, reficc quaffatum folum.
3 Dura tua? genti fpectacula rerre dedifli
Inebriatse poculo formidinis :
4 At trepidos tandemque animi miferatus cgenos^
Signum falutis efferes : qui te colunt,
Veridicis frcti oraclis, formidine merfum
Erigere rurfus audeant ut verticem :
'5 Eripiafque tuos gelidi formidine lethi
. 2. Dehifcit ] Dehifcere frequentativum ab hio, eft quafi hiati?
^uodam fe aperire. Virgilius. &
Sed mihi . vel teJlus cptem priusyBpa dehifcat C.
4. Oraclis ] Per Syncopen, pro oraculis. C,
Prasfens;
P s X u LX. ( ^47
Prarfens3 & opifer invocantes audias.
6 Audiit, ex adytoque Deus flammantis olympi
Vocem rependit gaudii pramuntiani.
En tibi frugifcros Sichimx difpertiar agros :
Vallem Sucothi metiar decempeda,
7 Nonne mihi parent Jacobi pignora, quifquis
Vel pecore tondet arva, vel vomere fecat ?
8 Oppida fub pedibus Syriae calcabo fuperbae,
Moabum, Idumen, & Palaeilinas domos,
9 Quis mihi pandet iter munitas ductorad arces ?
Muros Idumes divitis quis diruet ?
10 Quis? nili tunoftrse gentis, Deus unice, tutor,
Qui nos premendos hoftibus rehqueras,
OfFenfus vitiis pravis : nec in arma ruentes
Noftros pr^ibas dux ut ante, exercitus.
11 Nunc pater auxilium rebusbonus adfsr in at<5tisj
c Humana fallax credulos fpes decipit.
12 ^Te duce, vi&rici decorati tempora lauro5
Pedibus prememus hoftis arrogantiam.
6. Vecempeda ] Virga decempedali. J.
6. Sichima ] Sichem oppidum Sichemitarum in Samarla, non
procul a Gazer, ad montem Garizim, prope quod Abraham ali-
quando habitavit, & ubi fuit fons Jacob. C. 6. Sucothi ] Sucoth
oppidum trans Jordanem, non procul a torrente Jaboc, e regione
Ephraim, aliud in vicinia Hierofolymae prope Emauntem. C.
8. Syria] Syria regio eft Afias majoris finitima Judajs inter ori-
entem & feptentrionem cujus metropolis Damafcus, olim Arama
hodie Soria. C. S. Moahum ] Moabita; habitarunt in regione
media inter Arabiam & mare mortuum, quse Moabitis dittz eft,
a Moabo Filio Lothi. C. 8. Uumen ] Idumsarn intelligir, finiti-
mam Judsae inter meridiem & cccidentem, fic di£tam ab Edomo.
Lucanus 3. Palmarum dives Uumen. C. 8. $>aUftmas domos] In-
telligit regionem Philiftinorum. Idums» & mari Syriaco quafi
inclufam : cujus o'ppida funt Accaron, Afcalon & Gaza* fic dic-
tam a Phihfto Filio Mizraimi, nepote Chami, a <po tota iila re-
gio quam Ifraelits poft eje&os Cananasos tenuerunt di&a eft Pa-
lajftina. C.
T 2 PSAL.-
e
P4^ Psa l. LXI;
C A B. M. GiN. XV."
pdytd rex in extremam regionem pulfusy auxilium Dei implorat *n>
te acceptorum benefciorum nomine ; regnum Chrijii promoveri pe-
tity d.einde gratum ammum pollicetur Veo,
AUdi vocantem mc bonus, & meis
Intencus aurem da precibus, Dcusj
'z Proje&us oris orbis in ultimis,
Ad te recurram rebus in afperis.
Me fifle rupis culmine in arduo
3 Procul pcriclis: femper enim tui
Spe fretus, hoftis tutus ab impetus
Munitar ut arcis praefidio fui.
4 Tcntorio fac fcmper ut in tuo
Degam, fub alis protcgar & tuis :
5 Qui lcnis aurcm das precibus meisa
Qui vota lastum ducis ad cxitum.
Frcnarc fceptris tc metuentium
6 Hjereditatcm das mihi : regise
Tu longa vitse tcmpora porrigens
Ne&es pera&is fccula feculis.
7 Sccurus ut tc perpetuo colat
Rex, liberalem porrige dextcram
Fortuna in omni : quaquc foles fidc
Fac ut fruatur pollicitis tuis.
8 Ac tum periclis liber ab afperis,
Te voce, dulci tc cithara canam,
Pacti tenaccm, & munificum tuisj
Et vota ad aras pcrpetuo fcram.
6. RegU ] Tu meae vitx fpatium, quem regem defignafii, pro~
rogatum extendens, annis prasteritis annos multos adjicies. J.
psal:
p s a i: Lxif; !*42
C a r m. G e n. iii.
pavid opprejfus fiduciam fuam in Beum pradicat ? hoftes veprehendif9
feipfum & Ecclefiam exempl» fuo confirmat, omnefque a fiduda
verum humanarum ad Deum revocat^ &* confirmat auihoritate
verhi ejus,
MEns acquiefcit unice mea in Deo ;
Hinc fpes falucis, arduis
In rebus arx harc : tucus hoc munimine
Nullum rremifcam ad impecum.
3 Quouique tectis fraudibus fubvertere
Innoxium cencabicis ?
Pcenas dacuri mox & ipfi, improvidi
Jamjam imminencis exicus,
Proni in ruinam incumbicis, ceu mcenia
Saxis folucis pucria :
4 Ec incerim omnes corporifque & ingeni
Vires eo concendicis.
Vobis placecis fabulis vanis, gradu
Turbecis impii uc pium.
Qam devovecis corde tacito, propalam
Laudatis ore fubdolo.
5 At tu acquiefce mens mea in Deo tamen ;
Hinc fpes falutis, arduis
In rebus arx hxc : tutus hoc munimine
Nullum tremifcam ad impetum :
7 Spes inde vitse & glorias pendet meae,
Et roboris fiducia.
8 Quocunque coeli gens colis fub fidctcs
Huic credc rem, fobolem, domurri :
Omncs ad illum mentis sfgricudines,
5. Ceu mcenia ] Veluti in murws vetullate ruinofos fexis calce
aonbene cohacrentibus. J*
Et
fifO Psa L, LXHt
Et laeta defer & refer :
Semperque prarfens numen ejus omnibu3
Adefle coeptis fenties.
9 Ventofa regum & principum potenti*a
Eft vanitatc vanior,
Adeoque fumo levior : ut fi principum
Hac lance vires omnium,
Inanitatem hac colloces, cunc~tis fimul
Inanitas praeponderct.
10 Ne firma fpera parta per vim : ne nimis
Confide ftultis viribus.
Opes abundant afRuenter? ne bonis
Da rebus animum credulum.
ii Semel eft profcflus, nec femel tantum Deum
Id profitentem audivimus,
Se poflc folum cun&a, fe folum bonum,
Et arbitrum rerum unicum :
Bonis benignum fempcr & placabilem,
Malifque formidabilem.
S. Et Uta defer Scc. ] Omnemgue mentis laetitiam illi nunci-
ate. y. 9. Ventofa Repum &c. ] Leves potentium omnium opes
funt, ipfaque vanitate & nihilo magis fluxae, ponderifque mino-
ris, quam fumus leviflimus, ut fi in altera ftaterae parte poten-
tiam magnatum omnium ponas, in altera verb ftatera nihilum &
vanitatem ipfam ; vanitas nihilumgue majoris fit ponderis eunc-
tis viribus principum conjun&is. J.
P S A L. LXIII. Carm. Gen. xviii.
Vavid exful defiderium fuum revifenda, gloria afpeclahilisDei in Eccle*
Jia exponity feipfum prefente Dei gratia confolatur, & immicerMF
fuorum exitium pr&dicaty ac Utitiam fuam.
DEus, falutis au&or & cuftos mese,
Te vcncror rofeus quum fugat aftra dks.
ye mcns anhclat, membra fitiunt languida,
Terra
p s a li lxiii: ij %
Terra velut pluvias arida quamt aquas»
2 Qiiam vis arenas aridas asftu colam,
Prasfentem Dominum mens videt ufque meum;
Non aliter adyta arcana quam fi confpicer,
Numinis adfervant quas monumenta tui.
3 Nec dulcis arque eft vita quam benignitas,
Oua vitam munis profequerifque meam»
Ergo remotis diflitus quamvis lccis,
Prxfidio tutus te celebrabo tuo :
4 Tui fonabunt nominis prarconia^
Quae dederis vitsc tempora cunquc mea^
5 Nec vidus asque recreat corpus, tua
Excitat ut mentem laus celebrata meam.
6 Tu nc&e carmen, mane tu carmen mihi es :
7 Tu trepido praefens fcrs mihi femper opem,
Securus alis conquiefco fub tuis :
Teque procul curis & tua facta canam.
8 Te quserit animus, te colir, te deperit ;
Tu valida fulcis me, pater alme, manu,1
5> At qui laborant per nefas me perderc,
Confiliis pravis digna ruina premet.
io Ferro profundent fpiritum nefarium :
Membra dabunt avidis dilanianda lupis
ii Rex lastus autcm vindicem agnofcet Deum^
Et quicunque Dqi numina ritc colunt.
Metu fiupentes conticefcent impii,
Spe ftolida fluxis qui tumuerc bonis.
2. Quamvis arenas &c. ] Tametfi etiam folum hoc calore fifi
mio infcecundum habitem : animus tamen Dei recordarus, eurra
inihi propitium femper perfpicit ; non fecus ac fi oculis hifce
templi tui penetrale cernam, guod cultum tuum, pignus, & me«
moriam divinitatis tuae cuftodit. J. 8. Deperit ] Deperire idem
fere quod perire. Cic. Scheda ne qua depereat. Ide,m uTreptQttetv.
id eft, vehementer & impotenter amare, ut quis amando ^uafi
|>eiir§ videatur, C»
PSAL;
!;« Psal LXIVJ
Carm G e n. viii:
t>avid Dettm implorans faltitern petit : de advevfariorum violentia ©• '
fraude cenqueritur, hincfde confrmatus, excidium improborum di-
vinitus eventurumy £p bonorumpacem pranunciat,
AUdi, fan&c parens, non tetricus preces
Te pofcentis opem rebus in afperis :
Et fallacis ab hoftis
Vitam fraudibus eripe.
2 Pravorum tacitis factio me dolis
Oppugnat,- trucibus confiliis fremunt
Confpirantquc fcelefti :
Tu me dux bonus cripe.
3 Linguas ceu gladios exacuunt fuas j
Oris peftiferi vcrba nefaria
Intentant, medicata
Tanquam fpicula toxico;
4 Ut rectos animi ex infidiis petant l
Et fecuri avida mentc coquunt nefas;
Nec quenquam malefadi
Formidant fore vindiccm.
j Defignant animis horriflcum fcelus*
Et fsevo laqueos confiho parant :
later feque loquuntur,
Nemo confcius hacc fciet.
6 Cor, mens, ingenium, confilium, labora
Huc tendunt, facies ut fcelerum novas
6. Facies novas fcelerum ] Meditari novas facies fcelerum Gc rto*
vos modos & vias, & quafi formas fcelerum & fraudum excogi-
tare. Ut enim Gellius lib. 15. c. 28. inquit, Non folumin hcmi~
num corporibuS) fed etiam rerum aliarum facies dicitur. Nam montis9
& cceli Qp maris faciesy fi tempefive utatur9probe dicitur. C*
Ee
Psai; LXV; [153
Et fraudum meditentur :
Hoc unum ftudium fuits
7 Aft ilos fubiti cufpide fpiculi
Incautos feriet magna Vci manus>
Et lcthalia certa
Figet vulnera dextera.
8 Spectantes gelidus corripiet timor,
Auctori exitium quum videant (ux
Dirum immittere linguas
Virofa? mala toxica.
9 Gens humana tu# robora dextera:
Agnofcet, meritis laudibus errcret :
Et mirabitur alras
Lurnen perfpicientiar.
io Jufli fpes animos eriget, & Dei
Tutus prsefidio teritia fremet ;
Et gaudentia corda
Vero fimplice geftient.
8. Virofa Vingu& ] Id eft, venenatse a nomine virus. Nam alia.i
virofa mulier Lucilio di£ta eft ^iKctv^fU appetens viri. C.
9. FerfficientU ] Perfpicientia, perfpicacitas, vocabula finitima,
Ciceroni «juoque ufurpata pro quadara folertia, <jui ipfe I. OfHc,
perlpicicntiam veri folertiamcjue conjunxit. C.
PSAL. LXV. Carm. Gen. v.
Vavid laudem Vci prxdicat, tttm propter fpiriiuales benedicliones cttm
Ecclefla communicatis^ tum propter temporariasy univerfe in orbem
terrarum, fed maximt habttationem populi fui t ccelo dijfufas.
TE manent laudes, Deus, in Sione :
Hic tibi caftis operata facris
^ i. Operata ] Operari & facere in Latina Iingua faspe idem nV
tnficant, <juod facra facere. Virgil. Cumfaciam vitulos. Item L<etii
cperatus in herbis Hinc Nonius : Operari} eft reJigiofe} £f cumfumm^
weneratiwe faoripiU litare^ &c. C,
U Vcta
■154 P i * i: LXV.
Vota gcns folvet tua, victimifque
Imbuet aras.
2 Quique tam praefens tibi fupplicantum
Exitus votis tribuas fecundos,
Tc petent gentcs fub utroque mundi
Axe jacentes.
3 Noftra nunc juftis fcelcrata facta
Nos premunt pcenis : facilis querelis
Tu tamen fle<5ti, mala fervitutis
Vincula franges.
4 O quater, plufquam quater 6 beatos,
Quos leges, le<5tos facies amicos :
Ut colant puri tibi dedicati
Atria templi.
Illa lux felix, cumulata cunctis
Lux bonis, pectus fatiabit scgrum
Gaudio, quae nos reduccs facrata
Siftet in xde.
5 Annues noftris facilis querelis,
Finium terrat Deus ultimcrum
Spes, & extremas maris ambientis
Gurgite terras.
Tum ftupor mentes quatiet tuentum,
O Deusnoftrae columen falutis,
Te malis durum, miferis benignum,
Omnibus squum.
6 Tu poten«s rerum, validifquc pollens
Viribus, firmas ftabili catena
Montium tracius, jugaque inquietis
Tunfa proceilis.
6. Jugaque tmfa precellis ] Eft periphrafis fcopulorum mari-
HOrum, qui a flu&ibus tundunturet verberantur. Virg. 3, Georgc
Cum graviter iunfis gemit area fvugibus. Item,
Gws ejfrcena virum RipbM iunditur 1Lwe% C,
1 Tu
P S A L. LXVi f JJ
7 Tu maris nigris agitata ventis
Terga componis: cohibes rebelles
Genuum motus, placidaque mutas
Pace tumukus.
8 Ultimi rerura tua figna norunt
Et pavcnt fines, quoties corufcis
Turgidum rlammis fremuit fonoro
Murmure ccelurm
Quique Phcebseos habitant ad ortus,
Et quibus fera face Phcebus undas
Tmgitj auctorem te hilares fatentur
Lucis & umbrae.
p Tu folum terrse iitientis imbrem
hxtus invifis, gravidseque nubis
De finu fundis genitale pigros
Semen in sgros.
Alveus pleno tibi femper amne
Turgidus laeta novat arva fruge,
Floribus campos, nemorum virentes
Fronde recefliis.
10 Rore tu leni fola contumacis
Maceras terra, fubigifque glebas :
7. 'TumuJtus mutare pace ] Ita fcilicet ut bellis & tumultibus
pax fuccedat Horat: Mxtat quadrata rotundls. C. 9. Aheus~\
Proprie eft profunditas illa, quas, eft mter utrarnque fluminis ri-
pam depreiTa. Unde fluvius dicitur alveum mutare, quando alio
derivatur. C.
10. Terr£ contumads ] Eleganter & argute o^vyjiV facir
\m>vyj>v Sicuti enim puer aliquis petulans in f arentem, aut
fervulus indomitus in herum eft contumax ; ita terra, quae tot h-
gonibus & aratris vix tandem fubigitur, ut moltefcat & feminL
excipiendo fiat opportuna, e©dem nomine contumax dicitur. C.
10. Maceras ] Macerare inter alia etiam fignificat idem quod
mollificare, aut aliquid tam diu aqua perfufum reponere, dcnec
molle & tenerum, & iionnunquam falfuginis ^uoque expers fiat.
U z Ebrios
1$6 P s A £ LXV.
Hinc in Adelphis Terentii, eft : Macerare falfamenta. Eodemrjue
modo hic terra dara, rore & pluviis dicitur macerari. Alia fignifi-
catione utitar hoc verbo Pfal. 69. Si macevo peBora curis. Hftenim
illic macerare, nimiis curis feipfum attenuare 6c conficere. C.
Ebnos fulcos vindante ami&u
MeiTis inumbras.
ii, 12, 13 Qua feres greiTus, renovabis annum
Fertikm frugum : vegetanfque fcetus
Per cavas valles riguofque faltus
Impluet humor.
Gefliet pauper tuguri colonus,
Lac~te diflentas comitans capelias ;
Mugient colles, & arnica feffis
Silva juvencis
Spes aratoiis cupidas fovebit
Flu&uans latis kgcs alma campis :
U: canat fefta tibi feriatusj
Carmen in umbra.
10. Ebrios fu!cos~] Qui vino adfaturitatem ufque madidus eft,ebrius
proprie dicitur. Id fcite hoc loco tranftulit ad fulcos agrorum, ro-
xe & pluvia imbutos & hume£tatcs. Itafpon:;iam quoque aqua
plenam, ebriam poffemus dicere. Eodem modo lo<juitur Efaias
r. 55. Defcendit imber & nox de cccJo, QP illuc ultra non revertitur
fid inebriat terram, & germinare eam facit. C,
10. AmicJu mejfis ] Sicuti enim collium & montium quafi veftes
funt arbores & virgulta ; ita iegeres, qusc hic (ub melTe, intelli-
guntur, funt quafi ami&us agrorum & fulcorum. Hinc Virgil.
Clea veflire Taburnum. Item, amiff* vitibus uhni, C.
PSAL. LXVI. Carm. Gen. xix.
yfaltes ad glcriam Dei prtdicandam pcpuJos fcortatur ab exempJis Scrip-
tur<cy £? ab adminifiratione fua tum communi erga omnes, tumjin-
guJari erga EccJefiam, hinc exemplo fuo, Dei Jaudationem conjirmat*
Incolse terrarum, ab ortu
Soiis ultimum ad cubile,
£ia
P S A L. LXVL
Eia Domino pfallitc.
2 Eia Domino jubilatc :
Nomen ejus, numen ejus
Fertc in aftra laudibus
3 Dicite illi : Re&or orbis
Sancte, quam flupenda rerurri
Eft tuarum gloria 1
Quanta virrus, qua protervos3
Mentc fracta, cogis hoftcs
Supplices procumbere !
4 Te parentem Ixta. honoret,
Te potentem prona adoret
Tota rerum machina.
Voce blanda tc canamuSj
Barbito dulci fonemus,
Carminumque cantibus,
5 Eia adefte, fa£ta cunctis
Cernite admiranda feclis ;
Acriterque expenditc
Faela providi parentis,
Fa&a Domini confulentis
Arte mira fervulis.
6 Vertit jcquor sftuofum
Aridse in campos arenas :
Fluminis per alveum
Agmen irse gratulantum,
Ceu per arva fkca, fecir,
Stante fludu languido.
7 Frenat unus orbem habeni|
Sempiternis: intuetur
Et p'os & impios.
Nec finit fibi rebelles,
yiribus fretos fuperbis.
l58 P s a t: LXVi:
Improbis votis frui.
8 Laus Deo noilro per omnes
Orbis oras : omnis unum
Laudet illum natio.
9 Morte liberavit unus
Nos propinqua : fulcit unus
Liberos firmo gradu.
io Igne ut aurum, examinafti
ii Nos pcriclis: illigafti
Hoftium nos caflibus.
12 Vincla lumbis, frena malis
Sub tyrannis induifti
Impotentis imperi :
Sed per ignes, fed per undas,
Divitis tamen dedifti
Uber agri exercitis.
P3 Ergo fupplex introibo
Templa, vi&imafque caedam :
Vota fupplex offeram,
14 Vota duris in periclis
15 Nuncupata : pinguis agnus,
Cornigerque agni parens,
Bos & hircus fanguine aras
Imbuent : nec thura deerunt
De Sabseo ftipite.
12. XJber agri~\ Uber proprie mamma eft. Hic pro ubertate &
abundantia accipitur, ad imitationem illorum Virgilii. Et fertilis
ttbere campus. Item. 1'erra antiqua potens armis, atque ubere gleba.
Apud Homerum quoque eft sviO-ap dpxpu$. Sicuti enim in corpore
animalis maxime fcecunda & ferflia funt ubera ; ita partes rerr»
faecundiflimae 8c maxime frugiferss eleganter hac metaphora re-
pisefenUntur. Ita Vfah io6.TJber feracis fprevit agri.
15. De Sab&o fiipite ] Indicat thus, fic dictum a 9Js/j/, quod eft
facriheare. Eft enim thus quoque gummi feu liquor ex cortice
certa» cujufdam arbufculae apud Sabseos Arabiae populos deftil-
lans^; g# 16 Dlim
psal lxvii: sig
16 Dum Dei benignicatem
Explico in me3 cun&i adefte
Qui Deum veremini.
17 Audiit ftatim vocantem :
Nos vocantes audientem
Profequamur laudibus.
18 Confcios fceleris nefandi
Supplicantes re&or orbis
Aure furda refpuit :
iq At mihi lenis bonufque
Supplicanti femper aurem
Non fevcram commodatJ
20 Gratias ago parenti
Optimo, qui fe roganti
Afperum non praebuic :
Qui iua benignitate
Deftitutum non reliquit
Rebus unquam in afperis.
PSAL2 LXVII. Carm. Gin.vI
Ecclejia regnum Dei l» Jehudais cpevari\ ad gentes propagari, ©* *d*
minifiratione benedi&ionibufque fpirituslihus &P corporalibys decla*
rariy petit.
f A Rbiter mundi, placidus bonufquc
XjL ^arcc dehctis, folito & favore
Terra fac lxtis fegetem pecufquc
Nutriat arvis :
2 Nota per terras bonitas uc omncs
Sit tua, & noftrse ftudium ialutis,
Mente quos curas patria, tegifque
2. Menie cjuos curas 8cc. ] Pro quibus etiam animo paterno es
folicitus, no%ue ia periculis tueris. ?*
RebuS
£rfo P s I l. LXVIH.
Rebus in arctis.
3 Ut tuas laudes populi per omncs
Prsedicent terras, bonitatis ufque ad
Tcrminos rerum celebretur omnes
Fama per urbes.
4 Omnis exfuket locus, omnis xtas
Geftiat plaufu & fremitu fecundo,
Res quod humanas modereris xqui
Juris habenis.
5 Ut tuas laudes populi per omncs
Praedicent terras, bonitatis ufquc ad
Terminos rerum ceiebretur omnes
Fama per urbes.
f> Si tuac genti faveas benignus,
Conditor mundi bone, meflis agros
.Vcftiet, vites oleasque colles,
Gramina campos.
*? Si tujr genti favcas benignus,
Conditor mundi bone, te pavebunt
Et colent gcntes fub utroque mundi
Axc jacentes.
"4. fremiiu fecundo ] Id eft, favente, 8c tua fa&a probante, &
stmico. Ita Saluftius dixit in Jugurtha : Hominem oratione fecunda
extollit. Ut Fcrtuna fecunday & ventus fecundus. C.
4. Res cjuod humanas &c. ] Quod genus humanum «tjuitate
Can<juam freno gubernes. J.
P S A L. LXVIII. Carm. Gen. xx.
Exhortatio ad Deum laud,andnmy propofita eius magnificentiay &* offl-
ciOy expofitis beneficiis in majoresy confirmans pios faclis, prtfentia
~Deiy Qf3 afcenfu Chrijii in coeIosy cujus virtute promiffiones erga pi-
osy &* mina in adverfarios pr&ftantur : pojlremo iterum hortatwr
omnes, ad laudes Dei, expofitis earum caufis.
OQui perpetuisorbemmoderaris habcnis,
Placidos boniis exfcrc vultus ,*
Impietafque
P s a t: LXVIIL 1^1]
Impietafque exofa tuas, pater optime, leges,
Tremefacta repente faceffet,
2 TJt levis in tenues fumi vapor effugit auras, v
Ut cera liquefcit ab igne.
3 4 At \xtis pia turba animis fua gaudia plaufu
Teftabitur, & tibi, rerum
Sanc~te parens, p#ana canet, qui lucida cceli
Veheris fuper aftra, nec zvi
Inclufus {paziis, seternis legibus orbem
.Eternus & ipfe gubernas.
Te canimus laeti, & laetos renovamus honoreSj
5 Qui celfi e vertice mundi
Refpicis humanascuras: & patribus orbos
Pueros, viduafque maritis
6 Profequeris patrio affeftu : qui prole beata
Steriles folare hymenasos :
Compedibus vincfcos folvis : populi arva rebellis
Bibuiis obducis arenis.
7 Ifacidas Nilo quum, te du<5tore3 reli&o,
Arabum per inhofpita faxa
2 Errarent, tremuere foli penetralia : ccelum
4. Vxana ] Pseanes olim carmina dicebantur, quibus diis fuis
pro vi&oria in prseliis gratulabantur. Hic pro gratiarum a£Hone,
6c beneficiorum divinorum celebratione accipitur. C. 6. Steriles
Hjmen&os ] Poetice, pro conjugio fterili. Grscis enim Hymenae-
us, Latinis Talaflio, Deus nuptiarum credebatur, «juem paffim in
epithalamiis poetse invocant. Sicuti autem vulgo cum, qui libros
Platonis eniit, Platonem emere dicimus: ita veteres illi nomina
Deorum liberaliter donis atcjue operibus Deorum tribuerunt, ">b
utilitatem ea honorantes, atque exornantes : Sic Bacchus pro vi-
no, Ceres pro frugibus, Hymenaeus pro nuptiis paflim accipiun-
tur. C. 7. N1J0 reliBo ] Nilus fluvius. JEgypti eft, per <juem ipfa
regio more poetico indicatur, Sicuti etiam ffal. 78. & Lucanus
de ^gypto fic fcribit :
^Terra fuis contenta donisy non indiga mercisy
Aut Jovis j tn foh tanta efl jidasia Nilo» C*
X Maduic
"162 P S A U LXVIH.
Maduit fudoris anheli
Imbribus : a vultu Domini conterrita dura*
Tremuere cacumina Sinx.
p Arva fibi fele&a bonus rigat imbre benigno i
Et quum labefa&a fatifcunt,
io Confirmat, recreatque afflicta : fuoque fruenda
Dat habere gregi : nec egenam
ii Temporibus duris* virtutem deferit. Arma
Trepida formidine belli
Quum quatient animos, lsetum celebrare triumphum
Teneris dabit iUe puellis :
12 Sufiicietque fuas in laudes carmina : reges
Numerofo milite freti
Terga dabunt, latebrafque petent : fpoliifque fru-
"imbellis tuiba relictis. (etur
13 Veftra licet fomnofternantur corpora nigr£
Inter fuliginis ollas,
tlla tamen vincent nitidam candore columbam
Rutilae cervicis honore,
Ouac nurtc argentum nitidum, nunc lumina blandum
Radiantis provocat auri.
14 Quum Deusomnipotens traduceretagrriinaregum
Longo fpe&anda trinmpho,
Squalida qux luc~tu & tenebris Solyma ante jacebat^
Nivea tum lucc refulflt,
% Ceu nive vicinos inter candentia colles
Salmonis culmina fulgent.
15 \6 Ufque fibiBafan placeat, ja&etque fupcrbus
8. Sinx, ] Sina mons Arabia» Petrea», in quo Decalogus pro-
nnntiatus & fancitus eft. C. 13. Qn& nunc &c. ] Quas pulchritn*
dine colli fplendentis cum argento puro, & fulgore auri blande
micantis concertat. 'f. 14. Salmonis~\ Nomen montis, cujus ca~
cumen nive candidifiima fuif confpicuum. C. 1 5, 16'. Bafan~\ Regio
Bafanttis quam, Ogo rege interfe£to, Mofes dimidiae tribui Manaf-
fs afTignavit ab ipfa pinguedine nomen habeni. C. Fafti^ia.
P s a l. LXVIII. 1*3
Fafligia proxima ccelo 1
Ne tamen herbiferos faltus, ne pafcua facro
Aufit conferre Sioni :
Quam propriam pater omnipotens in fecula fedem
Legit, lectamque tuetur:
ly Ille pater quem cceiituum tot millia currum,
Equitum tot millia fiipant.
Sive ilJe excelfse vehitur per culmina Sinse,
Sua feu facraria vifit :
18 Seu fcelerum vinclex celebri petit aftra triumpho^
Captivaque colla catenis
Vin&a trahit : vidix pafllm donaria gentes
Cumulant : paullo ante rebelles,
Poplite nuncflexo venerantur tempia Sionis,
ip Igitur celebramus honores
Jure tuos, nullam nobis qui munere lucem
20 Vacuam finis ire : faiutis
Unica fpes noftra? : nempe unus frena gubernas
Vkx3 irremeabilis Orci
Unus clauftra tenes, & nutum fata fequuntur.
21 Inimicos vulnere certo
Tu figis, longa fcelerum tu forde fepultis
Lethali tempora plaga
12 Dividis. At caros fic confolaris amicos.
Extremo a littore ponti
Vos ego crudeli incolumes ex hofte reducam
Rubri feu trans freta du<5tos
jEquoris, a fsevo incolumes fervavimus Ogo.
23 Cseforum irj fanguine regum
20. hremeobiYis Orcl [ Orcus poetice pro inferno accipitur : m
quem qui femel defcendit, ei inde regrediaut remearenon licef. C.
"21. Longa fcelerum &c. ] l£hique lerhifero caput eis fecas, qui in
turpibus fceleribus torpentes jacent. y, 22. Ogo ] Ogus rex Ba-
fenitidis, interie&us d Mofe, Num. ai. C.
X 2 Tingent
\i6* P s a l; lxviii.
Tingent crura : canes hoftilia vulnera lambent :
24 Lsetae fpectacula pompse
Adfpicient, pater alme : tuo, pater alme, triumpho
Plaudent tua templa petentes,
25 Anteibunt qui voce canant, quicymbalapulfent,
Citharas tuba jun&a, tubaeque
Tibia, qua-que tuas celebrent> fortiffime, laudes,
Doctas pulfare puella:
25 Tympana : te populi ccetu fremituque fecundo
Ec plaufu ad fidera tollent :
Ifacida^que tuas in laudes ora refolvent :
27 Juvenis de flirpe creatus
Benjamini, Judxque aderit generofa propago.
Neque clarus Zabulo deerit,
28 Nephthaiidasque duces. Nam tu tua julfa fequutis
Virefque animofque miniftras :
Claraque vi&rici das tempora cingere lauro.
59 Solymae vi&oria praspes
Ex adytis volat. Ergo ferent tibi munera reges,
Atque ad tua templa ferentes
30 Munera, te fupcr aftra ferent. Tu freta fagittis
Lethalibus agmina fundis :
Tu fortefque domas dextras, animofque rebelles.
Humiles tibi pendere cogis
Ve&igal fra&ofque duces, avidique cruoris
Vindex populi, agmina perdis.
31 Quique bibunt Nilum,quamergitur aequoris undis,
Qiiique ipfo fontis in ortu,'
Accurrent, pacemque petent, opulenta ferentes
Tibi munera fupplice dextra.
25. CymhaW] Cymbalum, inftrumentum muficum, aereum,
concavum, & tinnitum edens, olim facris Cybeles cum tympanis
adhibitum. Meminit Cicero in Pifonem. Et Virg. 4. Georg. Iw-
yitufque cie> 6* matris %uate cymbala circum, C.
32 Regna
P s a l. LXVIII. 16$
32 Regnahominum celebrate Deum :date carmina Regi
33 Qui templa gubernat olympi
^Eterna aeternus : cujus mortalia cunc~ta
Vocem tremefa&a pavefcunt.
34 Hunc fortem celebrate, uniqueaccepta referte
Bene gefti profpera belli.
Cujus in lfacidis refplendet gloria, cujus
Teftantur robora nubes :
35 Cujus ab arcano tempio venerabiiis horroir
Stupefa&a m pe&ora manat.
Ifacidum Deus ille, Deus qui robore nervos,
Animofque vigore fuorum
Implet : ei iaudes Jacobi dicire proles :
Etenim Deus jlle deorum eft.
PSAL. LXIX. Carm. Gen. ii.
•
David typus Chrifti^ conqueftus de injuriis &> perpeffionibus indigne per-
latisy 6? de hoftium fcelere, Veum oratpro falute fua & adver-
fariorum exitioy quamobrem docet Dei laudes afe, ab Ecclefta, om-
_ mbufque rebus creatis pr&dicatum iri.
SAncxe parens fer opemiaiTo: torrentibus undis
Pene obruerunt me malorum flumina.
a Pes nequit in molli veftigia figere ljmo :
Pronumque inundans vertici fluctus rapit.
3 Dum clamo, arentes urit fitis arida fauces :
Spe&ando lalTa torpuere iumina.
4 Me vexant odiifque premunt immanibus hoftes,
Plures inumbrant quam capilli tempora.
• Inque dies crefcunt numero : oc, ceu rapta rependam^
Bene parta per vim cogor iiiis reddere.
5 Simplicitas tibi notamcaeft,boneconditororbis,
Meseque teftis femper innocentise es.
6 Fac, pater alme, bonis ne finc mea damna pudori,
Dum
166 P s a l. LXIX.
Dum te colentes cladecernuntopprimi.
7 Te propter maledi&a tuli & ludibria vulgi s
Te propter ora turpis infecit pudor.
8 Me vitant fratres, & eadem e matre creati
Mc ceu fceleftum abominantur filii.
9 Uror, & ira coquit penitus praxordia, leges
Tuofque ritus impii quum ncgligunt.
In tua qua? jactant probra & convicia facra,
In me recurrunt, corque vulnerant meum.
io Si fleo jejunus, fi macero pe&ora curis,
Rident, probrifque profequuntur lacrymas.
ii Si tegor incultos faccis fqualentibus artus,
Fio repente fabuia & ludibrium.
12 Me falibus petit e portse itatione fenectus ;
Et cbriofs fum taberna: cantio.
13 Interea curis, genitor, confectus acerbis,
Ad te recurro; tu benignus rcfpice. \
O genitor, iine fine bonus, fine fraude fidelis,
In r~bus ar&is da (alutarem manum.
14 Erige psene luto abforptum : da figere greffuim
Crudelis hoftis me eripe impotentise.
15 Neu rapiat torrentis aquse violentia, neu me
Mergatve gurges, aut vorago abforbeat.
16 Sancte parens, nullos cujus clementia fines
Novit, vocantem & deftitutum refpice.
17 Ne faciem fervo avertas, qui rebus egenis
Tort& ftatione ] Ebraei in pnrtis conveniebant ad judicia exer-»
cenda, & quafi forum agendum Latinis aurem,itatio inter alia quo-
<jue locum publicum iignificat, ubi jus dicitur. Sicuti Gellius
qucquejib. 13. c. 13. nominat ftationes jus docentium. Forte eti-
am retpexit locum ante curiam Romanam fubitruftum, & con-
clavibus diftin&um, ubi nationum variarum legati ad fenatum
Romanum miffi, ante quim audiebantur fubfiftebant. Unde apud
Cicer. Epift. ad Q. Fr. prim. lib. 2. zRGrAcoftafis, quaii dicas
fUtionem Grsecorum, C,
Suppkx
PsAt; LXIX. 167
Supplex opem orat : fubito miferum fubleva.
l3 Mitis ades: ferva hanc animam, ut pudorobruat
Qui ceu relittum me enecant conviciis. (hofles
i<? Tu teftis mihiprobri ignominixquefuperbse :
Tu teilis hofies quam proterve illuferint.
20 Cor dolor urebat : focius mihi nemo doloris,
Nemo dolorem qui levaret anxium.
21 Dulcia felle mihi tingebant ferculaamaro:
Pro vino aceti porrigebant pocula
22 Ergo vi&um illis vitient aconita viciffim :
Mcerorque laeta obnubilet convivia.
Unde fibi placidx promittunt ctia pacis,
Hinc femen illis pullulet difcordia?.
23 Caligent cculi, &nutent veftigia : vires
24 Elumbc corpus deferant. Iram tuam
Sic meritos effunde fuper : tuus hauriat illos
25 Furor: colonis te&a vidua mcereant :
Qui deferta habitet tentoria ncmo fupcrfit,
26 Quia pcrfequuntur dextera affli&os tua.
AfRi&os miferofque procaciter infultantes,
Verbis acerbant vulnera atque injuriis,
27 Tu fine peccatiscumulent peccata, nec unquam
Dulcem sequitatis fentiant fru&um tux.
28 Impia de tabulis viventum nomina dele :
Tuos nec inter hos recenfe filios.
2p Me tenucm afRi&umque tua, pateroptimc, dextra
Erige, locoque fifle tutum in arduo.
2.2. Aconlta ] Aconitum herba yenenata efr, a cautibns, quas
Graeci &x,qvcl$ vocanc ilc di&a Ovid. 7. Metamor. Qu&^ quia naj-
cuntur dura vivacia cautey Agrejles aconita vocant. C. 16. AcerbantJ
Acerbare, eft aliquid per fe fatis acerbum facere acerbius & at-
rocius. Virg. formidine crimen acerbat. Similia apud Horatium Cla-
rare inimicare^ tternare, pio elarum, immicum, «tsrnum face-
re. C,
30 Hic
168 P s a t. LXX.
30 Hfc ego carminibus rerum fuper aftra parentem
Tollam, & celebri gratias in ccetu agam.
31 Gratius hoc illi eft, quam fi cadat hoftia ad aram
Vitulustenellus jam conifcans cornibus.
32 Adfpicient mites, & pectore gaudia volvent,
Deum colentum Iseta corda geftient.
33 Audit enim Dominus tenues, nec defpicit xgxos
Ob nomen ejus vinculis coercitos.
34 Unum igitur teilus colathunc, &pontus, &a?ther,
Et quicquid aether, terra, pontus continet :
35 Qui facit incolumem pulchram florere Sionem,
Urbefque Judx mcenibus cingit novis :
Metiturque iuis ruraante inculta colonis,
Tenenda blandis quasrelinquant liberis:
36 Quse placida teneat feries in pace nepotum,
Quicunque Domini nomen & numem colunt.
31. Conifcans ] Ariefans, feu cornua cum impetn committens :
quod hoedorum & agnorum laicivientium proprium eft. Lucret.
lib. 2. Et fatiati agni ludunt, blandeque comfcant. ld quod etiam
Virgil. 2. Georg. indicare voluit his verbis, Pinguefque in gramine
Uh Inter fe adverfls luBantur cornibus hosdi. C.
PSAL LXX. Carm. Gen. xvii.
Vetitio pro liberatione fupplicis, pro confufione imprcborum, & bonorurrt
exhilarationey qu<e fpeliant ad hunc jinem ut magnifcetur Deusa
ODeus, prsefens ades, & periclis
Me prasfentibus cripe :
O Deus, duros propera labores
Confeftim auxiWo ut leves.
2 Qui meam quxrunt animam, erubefcant
Fcedam ignominiam ferant :
Et fuga turpi doleant, malignis
Qui me ceniiliis petunt 5
g Terga
P i a l. LXXL1 s^
5 f erga dent3 fufos pudor ut perurat;
Qui rident gemitus meos.
4 Teque clementi & placido fruantuf,
Qui gaudent placitis tuis.
Qui falutis fpem pofuere in uno
Te certam penitus Deo,
Gaudeant, femperque canant, Perenni|
Majeftas & honor Deo. .
5 Sunt me*c vires & opes pufiHs ;
Sed tu me Deus adjuva.
Tu mese vires, mea fpes, opefque t
Feitinus fer opem mihi.
PSAL. LXXL Carm, Gin.xv;
Tjaltes fdem fuam in Deum profeffus, fervari ah inimicis peiit, "Be~
umque a munifica ejus natura, promijjionihus, operibus atiteatlu^
gloriaque folliatans, adverfariis malejmprecatufj liberAtiom accep-
ta, fecure fpondet fe gratias aBurum Ve99
IN te falutis fpem pofui nlese,
Fac me perennis ne pudor obruat;
i Audi vocantem lenis^ & eripe
Hoftis cruenti me violentia:.
3 4 Vitseque cuftos & columcn me^
Tutrifque rebus femper in afperis,
Nunc turris eflo & perfugium ffiihiM
Et far/ientum fubtrahe dextcra:.
A vi fcelefte fubtrahe dexterse
Pendentem ab uno fubiidio tuo s
5 Ec qui juventjg tutor eras mear,
Orbam fene&am viribus aifere.
6 Tu me tuendum matris ab ubere
Duxti : pependit matris ab ubere
Spes noika de te ; naateries mei$
;ijo P s A t. LXXI.
Una eft perennis laus tua cantibus.
7 Ceu continenter prodigium malis
Natum ferendis, rideor impiis.
Sed me malorum fluctibus obrutum
Spes una fulcit praefidii tui.
8 Me lux videbit, me tenebrx tuas
p Laudes canentem : jam fenio gravem,
Fra&ifque laffo corpore viribus,
Nemeimpiorum trade libidini.
10 Et clam fufurrant, & caput in meum
Occulta tendunt retia per fcelus :
ii Et dum kelefhim propofitum premunt,
Aiunt, Ope illum deftituit Deus:
Inftate fracto, prendite, perdite
12 Nudum falutis vindice. Tu Deus
Ne linque fretum prsefidio tuo :
Prafenfque kvis hoftibus eripe.
13 Pudore vultus inficiat rubor
Hofti dolofo, fraude nefaria
Qui me aucupatur: mcereat irrita
Conata, vanum lugeat exitum.
14 15 \6 Liber periclis, carmine te novo
Pangam tenacem polliciti, & tuis
Promtum juvandis : & numeris meis
Aptabo laudes innumeras tuas.
Canam potentem te dare profpera
Eventa, belli quum fremuittimor :
Canam fidelem reddere fcederum
Promiffa, largo non fine fcenore.
17 /bufque primo flore puertije
7. Continenter ] Pro continuo. Caefar, Belgx ctim Cevmanls con-
iinenter beUum gerunt. Id eft, fine intermiffione, try.vzx®*4 C i 7.
Tuerti&l Syncope antiqua, pro pueritia?. Utitur ea Hor at ius quo-
que^oda 36. lib. 1. Memor aB<a non alio rege puertit. Ita idem dix-
it vaU'ius pro validius, lamna pro Umina, C, Lauduni
p s a l; lxxi. 571
Laudum tuarum tu mihi carmina
18 Semper pranili : ne feniogravem
Canumque nunc rae, fpesmea, defere:
Donec nepotum fecula noveririt»
Me vate, quanto robore, qua fide
x$> Me liberaris. Juftitias tuae
Convexa mundi gloria tianfvolat,
Rcrnm creator, quis fimilis tui ?
2:;, l. :ne malorum gurgite merferas,
T.uique vica rurfus amabili
Xrado e profundo gurgite das frui
21 Qpefque honorefque accumulas bonus,
Ira remiifa : & pedcora turbida
22 23 Soiaris. Ergo te cithara canam
Nabloque certa confpicuum fide.
O fan&e noftrae gentis ab ultimo
Protector ortu, vox mea te cane-t :
Te fpiritus, te vita laboribus
Exemca duris, laudibus efteret.
24 Lux nulla, folem proferet aureum,
Qux pracdicantem juftitiam tuam
ISIon audiet me, Rex bone, qui meis
Rubore vultum offuderis hoitibus.
17. Trdl/ii mihi carmina ] Verba aut carmina alicui pr2sire,eft
ea prior recitare, ita ut alii eadem denuo repetant & pronunti-
ent. Significat ergo Propheta, fe non nifi a Deo prius fibi fuggefta
cecinifle, & quafi ex illius ore excepta repetiviffe quo quidem
ipfe nomine magis &tioTi$Toz eft cenfendus, quam alii fpermologi
qui pro divinis tradunt & inculcant, <juae a Deo non acceperunt.
C. 19 Convexa mundi ] Id eft mundum convexum. Qualia funt,
Avia jilvarum> ardua montium QPc. Eft autem convexum, oppofi*
tum concavo, id eft, globi feu orbis alicujus fuperficies exteri-
or. C.
Y 2 PSAL;
?72 p s a l. lxxii;
Cakm G e n; v;
Crfwrf moYitmm Dejtm orat ut Sehehmoni fpiritum jufttU trtbuai,
legttimamque admini flrationem '& benediclionem fuam^ hacque
adminiflratione QP benediciiont Schelomonis ac Chrifi cekbrata^ Le-
vedicit Deo.
DA tu* Regi, Deus, arquitatis
Jus ad exemplum dare, filioquej
Regis ut legum patrise ad falutem
Fleclat habenas.
p. Ut regat juftis populum inftitutiss
Pauperum queftus facili tuorum
Aure cognofcat, dirimatque lites
Legibus «equis.
3 Pace laetentur juga montiumque
Horridi faltus: gcnitrix quietis
iEquitas colles amet, afperofque
Ruris, alumnos:
4 Jus fuum det pauperibus, ptxtentuiq
Curet ut ne vi tenues premantur,
Deftruat quifquis miferos dolofis
Litibus urget.
5 Ut reformidet venientis xvi
Gens tuum nomen, fua fol diei
jponec cffundet, fua luna donec
Lumina nocti.
6 *3iquitas & jus veniens olympo
Recreet terras, veluti fub seftu
Imber, & rores pluvii beatos
Ruris honores.
f Fioreat, rcrum hoc moderante habeaas
]us, bona: paces vigeant, perenni
'Luna dum curfu wdiQns aovabis
Mcnfkua
p s a t. lxxil; ?7j
Menfirua vultus,
$ Imperi fines maris unda fluctu
Hinc & hinc ciaudat : fpatiumque latis
Quod modum regnis faciat, fit idem
Terminus orbis.
f Ad pedes ilii cadat advolutus
jEthiops: hofles veniam precati
Supplices, vultus humiles comamque m
Pulvere verrant.
«o Qui tenent pontum, refluique ponti
Infulas, regefque Arabum beati,
Thuris & dites venieot Sab-ei,
Dona ferentes.
ii Illum adorabunt, mare qua remotis
Gbftrepit terris, metuentque reges %
Servient gentes fub utroque mundi
Axe jacentes.
*z 13 14 Ule defcrtos ope fublevabit;
Eximet curis querulos : cgeno &
Pauperi dextram dabit ; obrutofquc
Foenore folvet.
Nec velut vilem tenuis cruorem
15 Plcbis effundi finet: ergo vivar,
Deque thefauris Arabum beatis
Munera fumat.
Ac fuo Regi bene comprecatus,
Illius laude.s canar, illum honoret,
Largam opum dextram ceiebret, patremquc
Vulgus adoret.
16 Per feros montcs fegetem refundat
Terp, tam denfis crepkans arifiis,
Quam gravi cedros Libani fiagdiant
Murfnure venu.
Augeat
5 74 P s a tl LXXII.
Augeat prolcm numero carentem
Per vias urbis bona pax beatae :
Laeta ceu campis riguis per imbrem
Gramina furgunt.
fj Nomen asterno juvenefcat xvo :
Filii nomen, jubar ufque folis
Dum vagae fundet radiata terris
Lumina flammae.
Ille Rex gentes faciet beatas
,Quas finu claudit refugo Amphitrite,
Omnis hunc tellus canet Amphitrite
Cinda beatum.
x8 Ifaci gentis Domino Deoque
Laus, honor, virtus : opis haud egcnus,
Illa quse cun&i attoniti intuentur,
Perficit unus.
io Nomen auguitum canat omnis artas,
Ulla quod nunquam taceat vetuflas :
Nominis fancti penetret per omncs
Gloria terras.
17. Amphitrite ] Uxor Neptuni ; poetice, pro mari. Ne vero
quis arbitretur, Paraphraften mentione deae hujus profanae & fic-
titise, carmen hoc divinum & facrum polluere voluiffe ; fcien-
dum eft, ipfum Amphitrites etymon, per fe naturam maris, feu
ipfum mare exprimere. Eft enim ciutpi circum rpeiv terere, Mare
enim circumqua^ue terram atterit. Unde Ovid. 1. Metamorph.
Nec hrachia longo
fyitrgine. terrarum porrexerat Amphitrite. C.
PSALMORUM
p s * ir. lxxiii; 575
PSALMORUM
Liber Tertius.
PSAL. LXXIII. Carm.Gen.xvs
Vfaltes pofh fpirituale certamen erumpens in commendationem hnitatis
Deiy exponit &gritudinem animi fui & honorum, qua ajfliftantur,
cum propter fecund^s improhorum fucceffusy tum propter calamitates
fuas , hinc incertum improhorum ftatum, at certum exitium propo-
nity & tanquam refpiciensfe iotum credit Deoy & ilh fe htfurum
profitetur.
TEllus ut undis hofpitium neget,
Undseque terras fluctibus obruant5
Aer corufcis fulminet ignibus,
Ruina mundi fidera mifccat :
Dei potentis non bonitas tamen
In rebus arctis deftituet pios,
Purafve mentes nequitia finet
Mceroris asftu funditus opprimi.
2 Quam pasne lapfu pes mihi lubrico
Greflum fefellit, dum pede metioE $
Immenfa parvo, dum trutina mea
Expendo ftultus judicium Dei i
l Fervebat ira pe<5tus, & aemulo
Livoris asftu, quum fcelerum omnium
Contaminatos fordibus impios,
Florere cun&is confpicerem bonis.
4 Sors illa cun&is invida, mobilis,
Infida, fervat perpetua fide
4. Invida, infda ] Conftru&io ejus loci eft : Sors feu fortuna
( haec tamen homini Chriftiano ad divinam providentiam omnia
referenti nihil eft ) «juae alias cun£hs eft invida, mobilis & infi-
da, feu infidelis ; iftis, fcilicet, impiis, & tamen fortunatis, fervat
eundem quafi tenorem perpetua fide; quafi dicat : Fortuna omni-
bus aliis invida, mobilis & iufida, unis hifce fidelis & conftans
eft= C... Iftis
^g p s A t: lxxiii:
Iftis tenorem, & robore vivido
Firmos feneciam ducit ad ultimam.
5 Exemta duris vita moleftiis
Curifque ( pectus quce reliquis coquunt
Mortalibus) per tatitiam fluit
Luxumque, & segris pura laboribus.
6 Ergo infolenti foeta fuperbia
Corda intumefcunt : pedtora fpiritus
Ventofa tendunt: cascus amor fui
Frena impotenti dat violentiae.
7 Tec~ta invidendas non capiunt opes*
Fclicitatcm non animus fuam :
Et vota vincens fpemque fuperfluus
Luxus fatigat, nec fatiat tamen.
S Verbis minores terrificant feris,
Et faftuofse mole potentiae :
Vultu procaci & vocibus improbis
Adblandiuntur nequitia? fua:.
p Nec impudentis garrula vanitas
Contenta ljnguar fundere toxica
3 Terras per omnes, aftra laceflere
Audet, Deumque infana fupcrbia.
io Harc mentc fpectant attonita pii,
Et asftuanti pe&orc fluctuant :
ii Secumque muflant, Scilicet ha?c Deus
Quum cernat, atris abftinet ignibus l
12 Opes abunde fuppcditant malis,
Crcfcitque nullo fine pecunia ^
Secura pacis molliter otia
Quaflante nullo turbine tranfigunt.
12. Opes /uppeditant ] Neutrum abfolutum pro fuppetunt, fuffi*
ciunt, abunde fatis funt. Cic. I. OfH«. Supped-tant h&c ad viclum,
id cft fufficiunt. Idem ad Trebatium . Ne chartam yuidem tibifup*
feditare^ Pro fuppetere. G*
13 Fsuflr*
p s a i: Ltxni:
13 Fruflra ergo puro pe&ore vivitur s
Fruflra innocentem contineo manum i
14 Fruflra labores perfero, torqueor
Dolore, nullis hon crucior malis;
15 Rurfus verebar ne temerario
Aufu improbarem confilium Deia
Ac arbitrarer forte miferfimos
Sele&a quos is pigndra nuncupat.
16 Cauflas latentes durri fequor anxiui:
Et peftinacis viribus ingeni
Pugno, profundum fe chaos ingerit^
Et no&ementis lumenadobruit*
17 Labore tandem feflus inutili
Ad te recurrd, Rex bone ceeiitum s
Ouietus exfpecto ex adytis tuis
Quis hos & illos feparet exitus.
i& Vidi repente quam pedc lubrico"
Starent fuperbi : quam ftabiles parusri
Opes tenerent : quam fragili loco
Fultos ruina prascipiti trahas.
i£ Procella vindex ut fonuit tuas
hxy fugaces cum domino fuo
Eyanuerunt divitiae : maner
Umbra invidcndas nulla potentia^
20 Sicno&e mentes ludificans fugit
Imago fomni : & quas modo pe&or£
Sopita vano terruerat metu,
Rifus per urbem mox ciet omnibus;
21 Donec videremhasc, mcecor & anxig£
Mentem obruebant follicitudines :
22 Aut hsfitantem, ceu ftupidum pecus,$
Torpor ligabat pe&ore marcido»
23 Arcana fed vis interea tui
2 M«
,17» psa l; lxxiv.
Me fulciebat numinis, ac manum
24 D.xtram regebas : aufpicio tuo
Du&uque clarus fulgeo gloria.
2? Quid terra, praeter te, mihi,quid polus
20 OrTert colendum ? cor mihi tabuit,
Infra&a mens defiderio tui
Languebat, segrum corpus inaruit :
Tu rurfus artus robore vivido
Firmafti : opimas fuppeditatti opes.
27 Qui, tc reli&o, fpe flolida deos
Vanos adorant, cladibus obruis.
28 Te fcctor unum, tu fuperas meis
Spes una rebus: pracfidio tuo
Liber periclis, audus honoribus,
Te fempiternis laudibus efferam.
P S A L. LXXIV. Carm. Gen.
hi.
'Ecclefia ab Antiocho opprejfa, perpeffione* fuas QP fcelera hojlium pro«
ponit . Q? Deum tamdiu cejfare conquefia, fosderis eiusy magnifi-
corumque operum recordatur, hofiium indigna in Deum opera com-
memorans ; id circo Deum, pro falute fua, pro gloria mminis ipfi-
us, & hoftium confujione fupplicat.
CUr nos relinquis penitus, 6 rerum parens,
Hoftique dedis impio ?
Lupis vorandum cur gregem paftor tuum
Ira obftinata deferis ?
2 Mcmento ccetus fcrvitutc ab afpera
Quem vindicafti : quem tibi
Peculiari forte, patrimonium
Ceu proprium, receperas.
Colles Sionis, numinis fedem tuf,
Bonus favenfque rcfpice.
3 Tandem refurge, & hoftium fuperbiam
Compefce
P s a l. LXXIV: ^79
Compefce : perde fundirus
Hoftes protervos, qui tuum facrarium
Manu nefanda poiluunt.
4 Clangunt fonora buccina, non qux tuas
Laudes eanat, ludibrio
Sed fefta acerbo quse profanet : in tuis
Vexilla figunt turribus.
5 6 Bacchatur audax ira frenis libcra t
^Edis ruentis it fragor :
Quales fub altis murmurant quercus jugis^
Caefae bipenni quum ruunt.
Demoliuntur malleis & vectibus
Caelata templi limina.
7 Populatur ignis adyta: nominis tui
Contaminant facranum.
8 Secumque tacito comminantur pedore
Sc diruturos omnia.
Nec temere : flammis ftrata fumant ormia
Tuo dicata cukui
p Loca : iigna nufquam, nulla jam miracula :
Prophera nullus perditos
Solatur, &, fpe quamhbet lenta, tamen
Spondet malorum terminum.
10 Quoufque tandem nomini finestuo
Hoftem protervum illudere ?
Quoufque acerbis fa<5ta dira & impia
Exafperabit jurgiis ?
1 1 Cur otiofus retrahis manum ? cxfere
5 6. Bacchatttr audax ira &c. ] Ira hoftium temeraria & ef-
frenata nullo impediente faevit: Templi cadentis fonus Ute dif-
tunditut, non fecus ac arbores in montibus excelfis fonicum in-
gentem edunt, cum fecuri dejedtse a lignatoribus, concidunt :
malleis & ferramentis inftar fudium, portas Templi figuris variis
expolitas, diruunt : C.
Z 2 Tandem
?SO P S A £. JLXXJLV,
Tandem potentem dexteram.
ii Tu nofler olim rector & cuftos, Deus;
Prifcis abufque feculis.
Te vidit orbis vindicantem ab omnibus |
Semper tuos periculis.
13 Seceflit unda, te jubente, & vitreo
Muro liquor coercuit
Curfum, feroces viribus fuis duces
Ponti rccurfus obruit :
14 Ipfum marinis vaftiorem belluis
Haufit tyrannum, & afperis
Afflic"ta faxis, fluciibus cadavera
Ejc&a vuJtur "jEthiops
15 Voravit: intcr seltu arenas torridas3
Dc cote dura limpidi
Fluxere rivi ; tc impcrante fubftitit
Arente flumen alveo.
\6 Tuus dies eft, nox tua eft : folis jubaijj
Radiis adornas aureis.
17 ^Equorque claudis littorum repagulis, n
Terraique cingis fluc~tibus .-
^Eftate lenis frigus acre, frigoris
iElturh rigore temperas.
18 Domine, intuere probra, contumelias^ i
Et hoftium ludibria,
Qui te laceffunt impiis conviciis,
Molcftiis nos opprimunt.
10 Ne trade vitam turturis tuse feris :
Turbam tuorum pauperum
13. Vitreo mmo ] Intelligit aquas maris rubri divifas, 8c utrin-
que inftar mnrcrum vitreorum, ieu pellucidorum aiTiifgenres,
donec Ifraelitae tranfirent incolumes, Pfal. 104 mare nominat
iriarmor vitreum. Vide Pfal. 77. C. 15. Cote dura ] IntelligiC
petram a Moie percuffam, 'nt inde fitientijbus eliceret a^uam. Ci
Psai: LXXV: $U
Ne fempiterna oblivione defere :
20 Memor tui fls fcederis.
Nam nec tenebra: nos tegunt, nec pellimus
Obfcuritate injurias.
21 Ope deftituti & omnibus rracti malis
Populi pudori confule :
Ut te merentem profequantur laudibus
Miferi Ie.vati lu&ibus.
22 Exfurge, rec~tor orbis optime, & tuam
CauiTam tuere : fis memor
Quas probra paifim nomini femper tUQ
Stulta ingerat procacitas.
23 Voces fuperbas & tumultus improbos
Silentio ne fupprime :
Curamque rerum gerere te mortalium3
Qui negligunt te, fentiant.
P S A L. LXXV. Carm. Gen. xiiL
David accepto nitvcio de Abneri c&dey a novis diffidiis metuens, Veum
erat ut propter nomen fuum mifereatur pepuh, officiumque fuum er-
ga Veum & popuhwt profejfus, Deum precatur ut fergat regnum
ipjl tradere> in quo Deo fervire &P populum jufie gubernare poJftU
TE nos carminibus, Rex bone, patriis
Dicemus merito: te celebrabimus
Prafentem miferis : & memorabimus
Fada illuftria pofteris.
2 Quum plenis venient tempora fecutts,
Cogam, inquit Dominus, concilium meum 5
Juftis fuppliciis profcquar impios,
juftis munenbus pios.
3 Fundamenta foli difliliant licet,
Turbetur trepidis gens homkum minis,
1 Fundamenta
£2i P s a l; LXXV.
Fundamcnta foli fluxa adamantinis
Ne&am rurfum ego vinculis.
4 O ftultos quoties admonui modum
Vefanae ut facerent nequitias fuas i
In ccelum quoties admonui impios
Ne ftulte arma capelferent !
5 Quid coelum ftolida voce laceflitis ?
Qua fpe ii furitis! fpiritus arrogans
Cujus prasfidio fretus m sethcra
Criitas erigit impias ?
6 Eois coeat vinbus occidens,
Conjurent calida? cum Borea plagar,
Fruitra divitias, fceptra, potentiara
Cuiquam conciliaverint.
7 Unus Rex hominum, res hommum fuo]
Verfans arbitrio, prascipitem trahit
Illum de folio, plebis ab infima?
Hunc fasce ad folium erigit.
8 Nam cratera meri purpurei Deus
Jam dextra tenet, & vindice pharmaco
Undantem pateram temperat, & malis
Jultum fupplicium parat
Illinc impietas undique ab ultimis
Terrarum fpatiis hauriet, & mero
Confumto, cupido gutture turbida
De faece exitium bibet.
f At me vate, Dei, qucm genus Iiaci
3. Vtnculis adamantinis~\ Id eft, a nullo unquam frangendis aut
diflolvendis. Dicitur enim adamas, «juafi afauctfToc. HoraC.
Quis Marttm tunica teftum adamantina, &c. C.
5. Quid ccelum Jiohda ] Cur Deum oratione ftulta provocatis ?
quo freti fic inianitis ? qun auxilio confidens animus & infolens
fuperbas cogitationes adverfus ccelum tollit ? jf. 3. Cratera J
Accufativus Grscus, ficut paulo poft aethera, C»
Ec
p s a t. lxxvi: m
Et thure & precibus placat & hoftiis^
Omnis poileritas munificentiam
Ec vim numinis audiet.
io Confringam tumidae tela fuperbis
Formidata bonis; cladibus obruta
Emerget pietas, & fuper sethera
Tollet confpicuum caput.
PSAL. LXXVI. Carm. Gen. iii.
ffaltes Deum celebrans de pr&jentia ipfius & magnifco opere adver-
fus AJfyrios, potentiam ir& eius oflenditj omnefque ad Veum cokp*
dum hortatur.
GEntes profanse numinis loco colunt
Sibi quifque quem finxit Deum :
Judaea verum novic & colit Deum,
Laudatque feflis cantibus :
2 Deum Sionis incolam, Solymse facris'
Cui templa fumant ignibus
j Illic minaces fregit arcus, lucida
Fregit fagittae fpicula.
Clypea finiftris rapuit, enfes dexteris }
Funefta bella fuftulit. ^
4 Tu praepotentes fortior tyrannidas
Virtute frangis : tu feram
Compefcuifti fortium fuperbiam
Regum potenti dextera.
g. CI)pea] Dicunt Latini hic clypens & hoc clypeum Virg*
./En. 9. Et clypeum fuperintonat ingens ; Varro quoque lib. 1. c.
48. partes culmi & fpicas explicans, nomen giadii in genere ufur~
pavit neutro. Herba eay inquit, vocatur vagina, utiqua latet condi*
tum gladium. Ita dicimus hic baculus & hoc baculum, hic cubi-
tus & hoc cubitum? quo etiam Livius utitur loco citato Pfah
ao. C.
Fra&a
;i84 p s a t. lxxvi;
5 Fra&a miriacis fpiritus ferocia,
Praedas fuere : aut ferreo
Somno gravati condidere luminal;
Obtorpuere dcxterfc
6 Fortes vjrorum, vis equorum, & currurr*
Elanguerunt impetus.
7 Tuum verendurri nomen & numen: tuas
Quando seftus irae incanduit,
Quis obviam aufit ire ? quis miferum caput
Tuo furori objecerit?
8 p Quum templa mundi fulminum quateret fragor7
Ut impia tyrannide
Poenis repreiTa fupplicem modefliam
E fervitute abduceres,
Attonita tellus filuit : imbellis pavor
Mentes fuperbas percnlit.
io Ultricis irae fcelera pc&nis obruta
Humana gens quum cemeret,
Boni efferebant laudibus te, confcius
Premebat horror impios.
ii Vota ergo Domino nuncupate, & reddite;
Domino verendo munera
Ferte univerfi civitatis incolae
Sanctae, Deumque agnofcitc,
12 Reges fuperbi quem pavent, qui fpiritus
Feros retundit impiis.
5. Fevree fomm ] PfO morte, qu* Horaero tjuoque eft r/jLKv.o»g
PSAL
P s a i. LXXVIL 1 8>
C A R M. G H N. vi.
Tfaltes EccJefam cflettdit, quomodo in extremis dijficultetihus Imph-
ret opem Dei ; certamen carnis exponit, m dubium vocantis bonita-
tem Deiy &> vicloriam Spirvtus adverfus carnem, feipfum a naiit-
ray promijjionibus & operibus Dei, confrmantis»
TE voce femper, te, prece fupplice,
Rerum invocabo, Conditor optinie :
Nam lenis ac placatus aurem
Das facilem miferis querelis
3 Ad te refugi quum premerer malis,
Ad te tetendi follicitus manus,
Sub no&e fola, donec atras
Lux tenebras rediens fugaret.
4 Mens inquietis fra&a doloribus,
Surda abnuebat aure fidelium
Voces amicorum, medelae
Impatiens : animufque folum
Intentus in te, cum lacrymis preces
Mifcens, fremebat : pectora flebili
Concuffa fingultu fonabant;
Cura animi cruciabat artus.
5 yEftus vetabat follicitudinum
Dulcem foporem carpere lumina :
Segnis ligabat membra torpor,
Vocis iter dolor obftruebat.
6 Tum, mente verfa, volvere fecula
Ccepi antea&i temporis, ac Dei
Numen bonis prasfens, nec unquam
Auxiiii miferis avarum.
A a 7 -Lau-.
" 6 Avarum aux~ilii] Avarus alias dicitur, quafi avidus seris : hic
aucem, a varus */?#*#( etf, <jui "amoegat, auc jufto diiuius difFer:
as-
i85 P s a l. LXXVIL
7 Laudum fubibat, quas tibi carminc
Lyre canebam fuaviloquae ad modos:
iSecumque veftigabat segra
Mens vario labefacta motu ;
$ Num, me reli&o in perpetuum, Dcus
Opis benignam jam retrahit manum ?
p Nec amplius fuum tenebit,
Larga Dei bonitas tenorem ?
Nec ore vatum leniet anxias
10 Curasfuorum? Nec miferis erit
Placabilis ? Nec fiftet ine
PrsEcipitem bonitate curfum ?
1 1 Tandem remiffo pe&ore, Qiio dolor
Impellis ? inquam : ftant adamantinis
Decreta coeli fixa vinclis,
Nec dubio labefac~ta cafu ?
Nec fra&a vi, nec temporis invidls
Obliviofi obnoxia dentibus,
12 Rurfus tuae mentem fubibant,
San&e Parens, monimenta dextrse :
Qui templa pidi fideribus poli,
Frugumque campos germine fertiles,
Et fecla tot noftros ad ufus
Condideris pecudum & ferarum.
atixilium, ficrtt divites avari, acgre admodum & d;<ficulter pe-
cuniam exponunt. Talem aurem non efle Deum hic locus .«Jocet,
ll Secla ferarum] More Lucretiano hac voce utitur, pro ge-
nere, multitudine, fobole aut progenie : nam & apud Lucreti-
ttm funt fecla animantium, hominum, fcriptorum. Sic enim,
Lib. 2, Tnque brevi Jpatio mutantur fecla animantum.
Qui forte Grjecum ^€i'«ccv hoc Latino voluit exprimere. Sunt
igitur hic torfscla pecudum & feraium, idem ^uod tot genera
&
JT a A -L. i-.yv^V V 11.
137
13 Quam faspe, poenis dum premis improbos,
Tutoque fulcis prxfidio probos,
Mortalibus clementiseque &
Juftitise fpecimen dedifti ?
, 14 iEterne rerum conditor! omnia.
Confulta cujus fa&aque fan&itas
Illuftrat : haud quidquam tibi ingens,
Orbis habet fimile, aut fecundum.
15 Mirante mundo, tu Deus unice,
Mircc dedifti figna potentise,
16 Ergaftulis quum liberafti
Abramidas Pharii tyranni.
17 Videre fluftus te tumidi, Deus ;
Vid^re flu&us, & trepido gradu
Fugere : turbavit profundas
Horror aquse vitrea: lacunas.
18 Fudere aquofas imperio tuo
Nubes procellas, de gravido finu,
Sonore rauco : grandinifque
Infremuit lapidofus imber.
A a 2 ipCce-
& tanta multirudo diverforum animantium & ferarum. Ita> Ffth
S9, 'Te jure piontm ,
Secla hominum celekrant: C.
fharii tyranni] Tharos infula eft maris ^Egyptii, e regione A-
lexandriae; & tota JEgyptus, a poetis, Regio Vharia appellatuf.
Significatur autem his verbis, Vharao Rex ^Egypti , fuit enira
hoc commune nomen omnium illorum veterum Regum -^gy-
pti, ficuti jam omnes Imperatores Romani, Caefares aut Augufhi
appellantur. Celebratur a Plinio, Lib, $i, Cap. 12, magni-
fica & altiflima ejus infnlae turris, cujus ufus fuit, nofturno na-
vium curfui ignes oftendere, ad prsenuntianda vada, portufijue
introitum. Unde hujufmodi turres maritim», ia aliis quoqyiQ
lecis excra&K, nominantur Fb*ri> Ci
i88 P s a l; LXXVIL
jp Cceli tonantis vaftificus fragor
Implebat aurcs : lumina fulgurum
Terrebat ardor, & pavore,
Attonita? tremuere terrar.
20 Sali rubentis pervia vaftitas,
Duclore te, tot millibus obruit
Vcftigia, & fluftu refufo,
Claufit iter Phariis quadrigis.
21 Mofes & Aron (ceu pecudum greges,
Paftor reducit) prxfidio tuo,
Buxere tranquilks per undas,
Incolumes populi catervas.
PSAL.
19 Vafiificus fragor"] Ommz vaftans, aut vafta efficiens ; qua-
lis efteclus eft tonitruum aut fuiminum. £x veteri poeta ufus
cft etiam, Cic. 2. Tufcul C,
20 Sali rubentis'] Id eft, maris rubri. Mare autem Sa-Ium di-
citur, 3 fale, feu ?.qua falfugine imbuta. Ptolomaeus vocat S!»-
m*m Arabicum ; alii, mare Erytbraeum, ab Erythra Rege, juxta
habitante, vel in eo fnbmerib, di&um : nam alias, hoc mare
nihii coiore a capteris diflerre conftat. Lft autem firus ille fatis
amplus, ita ut latitudo ejus, nonnullis in locis, fit duodecim aut
eiiam plurium milliarium Germanicorum. Vero igitur fimilc
eft, dies complures in tranfiru hujus maris confumpfifle Ifraeli-
tas, in tanta fcihoet hominum multitudine. Quocirca etiam
atjuas hujus maris tam diu ftantes, non immerito murum vitre-
um nominavit, Pfah 74. C.
Psal. LXXVIIL i%9
Carm, Gin, i.
^faltes Judaes rewcat ad cognefeenclum &> praedicandum Deum z
preponit documenta verbiy &> operum quae perfecit Deusy inde ah
exitu ex J&gypt$. Hinc paterna heneflcia & JiageUa Dei ergap*)-
pulum fuumy indicium in adverfarios grsve> praefertim contuwz-
ces Ifraelitas exponity pios confrmans de aetermtate regni &if*~
cerdotii in tribu Jehudae.
■
AUdite Ifacidae, & rerum pietate parentem
Qui colicis pura, huc animos advertite veftros,
i Mira canam, fcd vera canam : quse longa vetuftas
Occulit arcanis oracuia merfa tenebris
3 Evolvam : prifcis accepta parenti&us clim
4 Veriloquis di£hs, in fecula fera nepotum
Tranfmittam : laudefque Dei, mirandaque fact-a
Cognita de proavis difcent, me vate, minores.
5 Namq: parens mundi fancto quum foedere gentem
Jungeret Ifacidum fibi, patres prodere natis
6 Per feriem, & feris venientia fecula fcclis,
Et legum monitus 3c facta ingentia juffit.
7 Scilicet ut memori benefacla priora tenentes
Pectore, confilium vitae auxiliumque regendse
A Domino exfpectent, trepido turbante tumultu,
Ne tam cccca animos condant oblivia, legum
Irrita ventoiis ut fdent praefcripta procejlis.
8 Neu fimiles patrum, male grata mente rebeJles
Deficiant animi inftabiles, dubioque iabantes
p Pectore. Cur foboles Efraemi do&a fagittis
Figeie vel jaculo quamvis diftantia eerto,
Terga
4 Mirandaque fa&a ] Ad pofteritatem tranfire f^cfam, poite-
lique quibus me quoque cenfulere aquum efty me denunciante,-
Dei magnificentiam ejufcjue miracula a majonbus noftri ratio-
nem habentibusauditione accepta intelligent. L
9.o Psa l. LXXVIII.
Terga dedit pame ante tubas ? Jatebrifq; faluten
(O pudor ) abjectis quasfivit turpiter armis:
10 Nempe quod averfos flexere per avia greifus,
ii Obliti legum & monitorum & foederis i&i,
12 Obliti tantorum operum, quse teftibus olim
Patribus, in Phariis Dominus patraverat oris.
13 Quum mare divifit fefe cumulante profundoj
Inter & aggeftos undse ftagnantis acervos
14 Incolumen eduxit populum, duce nube ferena
Luce, per obfcuras flamma praeeunte tenebras.
1 5 Flumina de folidi patefecit vulnere f<ixi,
\6 Damnatifque fiti rivos donavit arenis :
17 Nec fatiati undislinguas tenuere procaces.
18 Aufi immane fcelus, deferta per avia rurfus
Tentavere Deum : & ventris ftimulante voracis
19 Ingluvie, petiere cibos : ac talibus ora
Solverunt, filicis durae qui flumina venis
Elicuit, fubitoque fitim torrente levavit,
20 Non potis eft panem, non lautar fercula menfi
Addere ? non epulis convivia larga profufis ?
■2 1 Audiit omnipotens, calidaque accenfus ab ira eft,
In Judamque liaufit flammato corde furorem.
22 Et populo tamen ingrato, totiefque falutis
Immemori acceptac, vidum dedit effe petitum
23 Ca-
?. Cttr fololes Kfr&mi ] Intelligit Ephramitas feu pofteritatem
Fphrami filii Jofephi, penes «juam, cum ampliiTima & populo-
iilTima eiTet, ahquamdiu praecipuum robur & munimentum po-
puli Ifraelitici f uit , ficuti hic <juo<jue pro peritis fagittariis ce-
lebranrur. C.
Cur rribus Ephraimi perita fagittis vel jacuJo, non fal-
lente ittu quanrumvis longin<jua ferire4 prius fugit, «juarn pro-
dum bellicum tuba caneret ? armif«jue toede proje&is, feie lo-
cisoccultis defendit? /
P S A L. LXXVIII. 191
13 Caftra fuper late artherei patefecit olympi,
24 Horrea : dein gravidas ccelefti femine nubes
Ambrofiae largos fuper agmina folvit in imbres:
25 Coeleftifque cibi indulfit mortalibus ufum.
26 Cedere tum juffo campis ex aeris Euro,
Mox tepidis volucrum pluvias Notus attulit alis,
27 Non fecus ac Ciccx cumulos quum verrit arenat,
Pulvereamque trahit deferta per arida pallam.
a8 Caftra fuper, tenfifque fuper tentoria velis,
Alituum tremulis refonabant agmina pennis,
Et circum affufis cumulabant ftragibus agros.
29 Jamque epulis exemta farnes : fed prava libido
30 Non exemta tamen ; fed adhuc fine fine petitas
3 1 Faucibu.s h^rebant epulas : Deus ecce repente
Ultor adeft : late fubito graffante ruina,
Robora fcle&a? paflim cecidere juventar.
3 2 Sed neq; tot pcena>, neq; tot benefa&a rebelles
Continuere animos, nec tot miracula, rerum
53 Natura monftrante Deum. Pater ergo procaces
Cafibus affiduis fregitque, & robore fracto,
Ante diem tremulae fuccidit fila fene&ae.
54 Vix tandem morbis vexati, erroribus adli,
Omnibus exhaufti prope cladibus, omnium egeni
5 5 Agnovere Deum : per tot difcrimma tecti
Ereptique malis, fsevoque ex hofte recepti,
16 Verba tamen blandis fundebant fubdola linguis
5 7 Ore pii, mendace animo : neque fcederis i&i
38 Sei>
25 Cafira fuper] Granaria cceli fuper Hebreorum tentoria a-
peruit. J.
16 27 Cedere tnm jujfo ] Tum vento orientali imperato e?e
lere difcedere, aufteir repente imbres eoturnicum awra calida
ipportavit, non aliter quam cum aridae arenas cunwlos radit^
roftea)<Liie pulvsis pkaam per folitadiues *r«nofas trahit. I.
ip2 P s A u LXXVIII.
3 8 Servavere fidem : Verum clementior ille
Sontibus ignovit ; patria pietate remifit
Ouenfas, meritamque ultro compefcuit iram
39 Qa'PPe homines memor cffe animi modo flabra fu-
gacis,
Qux fragiles agitent morituri corporis artus.
40 O quoties inter viduas cultoris arenas,
41 Inter faxa fiti fqualentia, numinis iram
Languentem infanis irritavere querelis !
Et fua divinas dimenfi ad robora vires,
Virtutem brevibus voluere includeremetis,
Qua? mare, quse terras, quse Cseli continet orbesl
42 Scilicet obliti benefacta priora, falutem
Acceptam, & duri nuper juga demta tyranni,
43 Et q\\x per Pharias miracula plurima gentes
Edidit, in vitreos fufmfo fanguine rivos,
Damnarifque fiti laticum fi-ne munere menfis.
44 Et modo peftiferx, per celfa palatia, mufcac
Spicula figebant liventi tin&a veneno :
45 Et modo fiumineis fqualebant atria ranis.
46 Et
59 Q%'$Pe £°>niites ] Ut qui meminiiTet homines folam efle
flatum fpiritus evawefcentis, qui quidem membra corporis letho
obnoxii debilia movear. J.
40 Viduas cultcris arenas ] Id eft, arenas cultore deftitutas feu
oukorera non habentes. Quid aufem proprie fit Viduus 6c Vt-
dtcA notumeft. Horat Viduus pharetva rifit Apollo ( id eft ) pha-
fetra fua fpoliatus. C.
43 44 Mlraculaplurwia'] Deeem plagas JEgyptiorum quidam
wiernorisc caufa his verficulis rhythmicis non piane illepidis eft
eompiexus.
frima rubens unda, ranarum plaga fecunda :
Inde culex trifiis, poft mufca necentiov ijiis:
Qpmta pecus flra%iity veficas fexta creavit :
Fe/1 fecjuitur prajido : tunc bvuchusy dente nefando.
^iitt (egit &Uai i priniAm n&cat v[tima brekm*
Fsai, LXXVIIL iP3
46 Et nunc bruchus edax hominumque boumque la^
bores,
Agmine nunc denfo dirx exedere locuftse.
47 Grandinis imbre hortos, lapidofa grandine vites^
Grandine filvarum Dominus decuflit honorerg :
48 Grandine proftrati fortes jacuere juvenci :
Et fegetum gravidos ruit igneus imber in agrosv
40 Ira Dei, laxifque furor bacchatus habenis,
Eumenidumque faces, & confcius horror oberraris
Pe&ora, turbabat ftimulis pracordiaccecis.
50 Tum letho patefa&a via eft : mors fasva, per omne
Pafiim hominum pecudumque caput nulli se.qua cua
currit :
51 Primitias fobolis, cariflima pignora, florera
Roboris, & fera? fpem praefidiumque fenefbe
Proftravit, qua Nilus aqua fe divite volvit,
Et feptemgeminis refluum mare fubmovet undis.
5 2 Interea, ceu paftor oves in pafcua ducit,
53 Ipfe fuum Dominus populum deduxit, ab omni
Vi procul & trepida formidine : fluctibus a^quoiV
Obruit infeftos in fe redeuntibus hoftes.
54 At fan&i tenuere patres loca fancta, Deique
55 Parta manu, exclufit gentes prius unde profanas,1
Aut proftravit humi vi&as ; & jugera menfus
B b $6 A-
46 Bruchus] Idem curn eruca ; nimirum vermis olera herte%-
fu erodens. C.
49 Eumemdum] More poetjco, terribilem illam Dei iram pe-
aitus in popuiuna Ifraeliticurn effufam, mentione furiarum, ar-
dentibus taedis, & facibus impios infe&antium, vo|ui$ expri-
mere. C.
joNuIli sequa] Nullifavens aut parcens. J.
55 7*Seral Jitgerutn Varrqni ruUS HXpd^S $i ^a^QJ W& ijfi
jun&i boves arare PolTna!;*
i5>4 P s a i. LXXVIII.
56 Abramidis habitare dedit. Nec fegnius illi
Irritare Deum, & rerum tentare parentem,
57 Foedera negligere: & patrum de more rebelles,
Avertere fuos recto de tramite grelfus.
K011 fecus ac arcus curvat fe in cornua nervo^
Asau&o, dextraque iterum nervoque remiflb
In Taciem fubito fle&it fe fponte priorem :
58 Libera fic iterum gens impia vindice poena
Ad fefe rediit : cunctifque in collibus aras
Erexit, finxitque fibi fimulacra deorum,
5P Ac Dominum rerum meritas accendit in iras.
60 Audiit omnipotens Pater impia vota precefque,
Et fibi dile&am gentem contemfit : & aras
Ipfe fuas, ac Silonis tentoria liquit,
Sola fibi e cun&is electa habitaeula terris :
6\ Deferuitque fui monumentum fcederis arcam
Hoftibus in praedam : monimentum roboris, unde
Clara Dei in cun&as fplendebat gloria terras.
tf 2 Hos ferro, terrae iratus fibi nuper amata*,
tf 3 Objecit, flammis alios : cecidere cruento
£4 Enfe facerdotes : non connubialia feftis
Carmina funt cantata toris, carique mariti
Indeploratis vidua* jacuere fepulchris.
65 Aft ubi jam poenis meritam fatiaverat iran>,
Ceu crapula excuflk miles, lentoque fopore
Excitus, arma iterum fugicntes vertit in hoftes :
€6 Tergaque vulneribus figens imbellia coecis,
Perpetuam adfperfit vcntura in faxula labem.
6j Non tamen Efrcmum, praftantem fortibus armis,
Elegit^ cui fceptra <Jaiet ; non illc Manaife
*8 Eb
Psal. LXXIX. %9$
62 Pignora : fed Judam, fed celfae te&a Sionis,
69 Templa fibi & folido fundata facraria faxo,
Cumque polo & ftellis manfuram in fecula fedem#
70 Quique fequebatur pecudes in pafcua David,
71 Suftulit e caulis, caram & fibi pafcere gentem,
Impofitum folio, & fan&se jus dicere terrse
72 Juflit : & ille gregem ftudio curaque fideli
Rexit, & infeftis defendit ab hoftibus armis.
P S A I. LXXIX. C A R M. G e n. iii.
Tfaltes enarrat mala auae populus Dei ah Antiocho perpejfus efi ; \m~
piii juftam vindiftam imprecatur. Deumy pro remijjlone peccato-
rum Ecclejiaey ope &> Uberatione, foUcitat ; ad gloriam ipftusy con-
fujionem impioruny & fdelium bonum.
H^Ereditatem, Rector orbis, cur tuam
Invadit hoftis impius ?
Ritu profano polluit facraria
Tuo dicata nomini,
Soloque ftratam funditus Solymam fua»
Tegit ruinae molibus.
2 Truncata ferro membrate colentium
Pafiim per agros objacent,
Lanianda roftris vulturum, crudelibus
Aut belluarum dentibus.
3 Rivi cruoris perluunt vias, velut
Torrens adauctus imbribus :
Nec ufquam amicus offa fparfa qui legat;
Aut lccta tumulis obruat.
Bb 2 4Fun«
<58, Sionis"] Siott nomcn montis & oppidi, diftantis ab Hie-
rofolymis, verfus occafum folftitialem, uno milliari Germanico;
vbi anti^uitus tabe rnaculi fedes & *rca fsderis fuere.
*#6 Psal. LXXIX.
Sf FunctiqUe fato paritef & fuperftites
Ludibrio accolis fumus.
f$ Parens benigne, quem modum tandem tuas
Speremus iracundiae ?
Sln continenter, inftar ignis omnia
Vorantis, in nos faeviet >
6 Tui furoris verte pocius impctum
In impiarum gentium
,Tot regna, nomen qua? tuum vel nefciunt,
Vel, fi fciant, non invocant :
^7 Semen piorum qua? laborant perdere
Armis, & urbes ignibus.
$ Revocando vetera, parce, Genitor, crimina,
Faces furori fubdere.
Sed pame cunctis obrutos malis, tua
Nos prasveni elementia.
«9 Offenfionnm mitis oblivifcere,
Noftrae falutis anchora.
Placatus adfis, fplendor ut cunctis tux
Clarefcat oris gloriae :
io Os obftruatur impiis, quaerentibus
Num nofter hic ceffet Deus.
O jufte vindex, impios exercitos
Poenis viciflim cernere
Fac nos, cruore qui piorum fordidi
Nunc infolenter geftiunt.
•ii Audi gementes carccrum qui vinculis
Marcent : potente dextera
De
7 Semen piorum] Omne bonorum nomen & pofreritatem a-
jjolere, eorumque urbes ignibus accendere nituntur. 8 Noii,
jpater, peccatorum anti^uorum meraoriam renovando, iracun~
«iiarn augere. J*
Psal. LXX3L i91
De fauce mortis libera, quos caedibus
Jamjam tyranni deftinant.
1 2 Et quam intulerunt contumeliam tibi,
Et quam tuis injuriam,
Multiplicatam redde noftris accolis,
Rerum perennis arbiter.
1 3 Et nos, ovilis grex tui, quem pabul©
Alis, tueris numine,
Et pofterorum poileri, laudes tuas
Cunctis canemus feculis.
P S A L. LXXX. C A R M. G £ N. XVU
Ecclefia, in depcrtatione, abhoftibus preffa, Deum folicitat de pra?~
Jvando oJJiciq ipjius, perpejjiones fuas exponit ; praeterita Dei bene-
ficia comparat cum indinmtate malorum praefentium : £p Irbera-
tienem ac falutem a Deo petity ad gloriam ipfius.
HEbm generis paftor, uti gregem
Blande progeniem qui regis Ifaci,
Inter qui geminos aligeros tuo
PradTcribis populo jura falubria :
2 Selecta? foboli da bonus ac favens,
Lumen poffe tu# cernere glorias,
Da vim poffe tuae nofle potentia: :
Ac feffis propere porrige dexteram.
3 Tu nos fi placido lumine videris,
Cedent continuo cartera profpere.
4 O Rex armipotens, quem ftatues modum
Ira> ? quando humiles fufcipies preces ?
6 Irroras lacrymis fercula, lacrymis
7 Mifces continuis pocula : jurgia
No-
4 Tu nes fi placido] Vide Tfal xlij;
ip8 Psal. tXXX.
Noftris finitimi de fpoliis ferunt,
Et noftra exagitant ludibrio mala.
8 O Rexarmipotens! agmina ccelitum
Cui parent, faciem cernere da tuam.
Tu nos fi placido lumine videris,
Cedent continuo caetera profpere.
p Traduxti Pharia de fcrobe vineam :
Pravarum ^xpnleras femina gentium,
10 Ut pu~o fereres purius hanc folo.
Jam radix teneras fuderat undique
1 1 Fibras • jam tremulo frigore texerat
Montes : a?qna cedns brachia fparferat :
12 Tangebant ceretes aequora palmites,
Euphraten teneri germina furculi.
13 Nudatam folitis cur modofepibus
In praedam hofpitibus deferis hanc vagis ?
14 Cur hanc faevus aper proterit ? alites
Carpunt? omnigena? depopulant fera? ?
15 O Rex omnipotens ! obfecro jam redi
Tandem, & fidereo profpice de throno :
Placatufque tuam refpice vineam,
Plantaras propria quam tibi dextera.
\6 Hunc faltem placidus refpice ramulum,
Cui culto afliduo conciliaveras
Robur, clara tui gloria nominis
Terrarum ut populis nota dt omnium.
17 Illic flamma vorat brachia vitium :
Hic convulfa gemunt : caefa bipennibus
12 Euphratem'] Euphraies nobiliflimus fluvius Afiae eft: tem-
pore Solomonis, limes Terrae fan&ae verfus onentem, Perfluit
idem Babylonem metropolin Chaldeae. Vocat eundem, Pfah
Ixxxix, falmifernm, $uod e» regiones palrais abundarent.
Psai. LXXX. %99
Hic duris refonant : omnia peflum eunt.
Iras jufta tux nos premit ultio.
18 Indulgens Genitor, nune ope fubleva :
Firma praefidio nunc propius tuo
Hunc, vires &opes &decus antea
Affectu patrio cui cumulaveras.
ip Vitam redde tuis, fancte parens, quibus
Semper mors avidis faucibus imminet.
At nos ufque ducem te comitabimur:
Praefentem miferis te celebrabimus.
20 O Rex armipotens ! agmina ccelitum
Cui parent, faciem cernere da tuam.
Tu nos fi placido lumine videris,
Cedent continuo caetera profpere.
P S A L. LXXXI. C A R M. G H N. xxl
Vfaltesy IfraeJitas ad Jiberum ~Dei cuJtum exhortans, magnifca ejus
opera in exitu ex JEgypto propenit, & docirinam mandatorum &
promiffionum Jegis : Fofiy popuJum incfficiofae vitae reprehendens
ad fenam refipifcentiam, perceptionemque beneficiorum Dei revocat
f
EXfultate Deo noftro, bona dicite verba
Noftrae falutis vindici :
5 Ifacidum iaudate Deum, paeana canentes
Ad tympani dulces modos.
4 Nec
I Bcna dkite verba]
Trofpera Jux oritur, linguis animifque favete ;
Nunc dicenda bcnafunt> bona verb^ die, Ovid. C.
% Vaeana canentes} Vaean Hymnus erat in laudem Ap©lli-
ais, ficuc Dithyrambus ln Bacchi : latius tamen ufurpatur- pro
[>mni Deorum laude ; unde opus fuum Pindarus, de laudibu*
Deorum omnium, V&ana, infcjipiU ; iu^ue, Poeana canere, e&
Deum kudibus e&ne.
2oo P s a i. LXXSa.
4 Nec lyra, nec cefTent genialia nablia : feftis
Tuba calendis clangite.
5 Hunc larti celebrate diem, ftata facra ferentes;
Nam fic ftatutum eft patribus :
6 Sic lex fan&a jubet, fic facri foedera pa&i.
Percufta cum majoribus.
Ha?c eft illa dies ventura in fecula teftis
Memphiticae tyrannidis:
Quum Pelufiacis Hebri gens hofpes in oris
Erraret, & linguae fonum
Attonita ignotum audiret, nec nota viciffim
In verba fruftra os folveret :
7 Quumque humeros ciirvaret onus fervile, manufquc
Laifaret olla fi&ilis :
8 Excuili manibufque ollas, humerofque levavi
Luto, inquit optimus parens.
Au-
4 Genialia Nablia~\ Genialis eft, quod ad genium naturae & vo-
luptatis Deum perrinet ; ut Geniaiis dies, i. e. I«etus ac volup-
tarius. Ht Gemaha Nablia funt laeta Nablia, feu laetitiarn exci-
tantia Nablia.
Nabha] Diminitivum a Nablum, inftrumentum muficum, <juod
6c i'ialterion dicitur. Ovid. Lib. 3 De arte amandi.
Difce etiam duplici genialia nahlia palma
Vertere : cenvemunt dulcibus illa modis.
6 Memphiticaej i. e. iEgyptiacae : eft enim Memphis urbs JE~
gyptiorum regia.
Quiim Pelufiacis] Telufium I tolomeo j^E^ypti urbs ulrima ver-
fus /irabiam maritima, fita videlicet ad oftium fluminis Nili,
quod ab ea Pelufiaeum dicitur. Suidas clavem ^Egypti nomi-
nat : nunc Damiatam dici ali^ui aiferunt. Hic poerice pro tota
^gypto accipitur. C.
Et linguae fonum\ Sonumcjue fermonis peregrini non intelle-
Sum ftupefafti acciperent, atque invicem ferraoaem iEgyptus
*on intelleSum iftcaffum lo^uerentur. J-.
P s a l. LXXXI 55?
Auxilinmque tuli pofeenti in rebus egenls i
Et nube denfa conditus
Intonui : Meribam propter, tua jurgia paflus^
Feci tui periculum.
$ Nunc etiam felecta mihi gens auribus hauri,
Ec quae pacifcor accipe :
10 Si mea dicta vagis non tradas irrita ventis j
Nec alterum colas Deum ;
Nec proftratus humi fupplex nova numina adoreS^
1 1 Sed unicum tibi me Deum
Efle velis, domini qui rupta compede NHi,
Juris tui te reddidi :
Pcfce modo : fpe plura feres, potiora petitis;
Majora votis auferes.
i 2 Hsec neque di&a fuas populus demifit in aureSj
Bene nec monenti paruit.
13 Ergo ipfos libi permifi : frenoque remiifo
Solvi vagam libidinem.
14 O porius monita audiffent mea ! me duce rec%ii$
Utinam inftitiffent tramitem !
1 5 Namque humiles illis fubito fra&ofque dediflem
Hoftes, fneamque dexteram
C c i5Ver-
Meribam propter, fua jurgia pajftts] Juxtaque Meribain a-
jjuam contentionis in Jeferto, maledi&is exagitatus, mores £uo*
cxpertus fum. J.
Meribam] Meriba, locus in deferto, ubi Ifraelita?, fitis impa*?
tientia, in rixas, murmura & contentiones contra Deum &Mo-
fem eruperunt ; fic dicius a tentatione 6c contentionibus : ubi
poftea, petra percufTa, largiffime acjuas effudit. Exod. vii. Me-
Biinit ejufdero Pfal cvi. C.
11 Compeh * Nili\ Sub compede, captivitatem ; fub Ni/0, JE-
gyptum intelligit, «ju» irrigatiy a NUo ', de ^UQ siult*> $g/^fi
Lib. 2, C.
202 P S A L. LXXXII.
16 Vertiflem ingentes, quae re&a odere, profanas:
Et fupplices mendacibus
Vultibus Ifaeidum ambiffent verbifque favorem ,
ij Felicium omne in feculum.
Ifacidum, quibus almus ager fudiflet abunde
Frugum benignam copiam.
Mellaque de duri fluxiflent vifcere faxi
Per arva cultus infcia,
P S A L. LXXXII. C A R M. G £ *. vi.
Pfaltes Deum judiciis pr.teejfe docet, judices improbos reprehendtt, g
ad officium revocat,ab infortunato totius reipublicae & ipferum exl
tu ; judiciaque commendat Vco.
REgum timendorum, in proprios greges,
Reges in ipfos imperium eft Jova?,
Qui judicantum examinabit
Nequitiam trutina fevera.
2 Num fraudulentos femper & impios
(Inquit) dolofa lance fovebitis ?
3 Pauperque pupillufque veftrum
Ceu fcopulum metuet tribunal ?
4 Quin orbitatem cernitis anxiam ?
Aurem querelis quin inopum datis ?
Cur pauperes non a fuperbo
Ludibrio afleritis potentum ?
5 Fruftra monemus : lumina ccecitas,
Errorque mentes oblidet ; ut neque
Com-
1 Rsgum timeitderum} Idem fere eft iiutium Ods Horatii pw~
m«, Libri tertii,
^Lrutina] Pro ftatera. ceu libra.
*£rtttwa pcpfitifreafaig* tforar,
P s a i. LXXXIIL 203
Compaginem rerum folutam
Juftitia pereunte cernant.
6 Deos vocavi vos., dominos necis
Vitasque feci : fceptrifera manu
Pacem dedi tueri, & armis
Lethifrrum cohibere bellum.
7 At mors lhiquae jufta fiiperbiae
Uitrix honores detrahet, & pari
Igtiobili cum plebe fato
Purpureos rapiet tyrannos.
S Exfurge, legum,frena manu Deus
Capeile, cuncttjjs arbitrio tuo
Qui regna difpenfas, ut orbi
Imperio domineris asquo.
P S A L. LXXXIII. C A R M. G E N. il.
Waltes inimicorum injuriis in pcpulum ~Dei ©* impietate in Veum con-
queftusy gravijfime ipfis exitium imprecatur, ad gloriam Veh
NE taceas, ne cun&eris, pater optime, neve
Preces tuorum fperne duris auribus.
2 Ecce fremunt hoftes circum, & mifcere tumultu
Saevo parati cun&a, criftas erigunt.
4 Concilia occulte coeunt, populoque minantur
Tu quem tuendum proprie fufceperas.
5 Eia (aiunt) properate, omnem fuccidite filvanu
A ftirpe fobolem deleamus Ifaci.
6 En fceleri jurata manus coit omnis in unum,
Tua inftituta ut deieant & foedera.
7 En cum palmifera jun&us Nabathams Idume,
C c 2 8 So-
7 Nahathaeus] Nabaiothus fuit filius Ifmaelis, Nepos Abra-
lumi, a a^uo yegio, cstt p«5 A*abi* t§tt« &n&$ finitima, ver-
~7 k$
5o4 P s a l. LXXXIIL
S Soboles Moabi, & Agareni, & Gabala,
Cumq; Paleftinis, Tyriifq; Amalecus & Ammon,
jp Syrufque jungit caftra Loti pofteris.
[io At tu fterne folo vicr_os, Madiana juventus
Ut csefa texit femitas te vindice,
Sifara ceu tumidus cecidit, milefq; Jabini :
Ciflbntis undas turbidas quum ianguine
ji i Tinxere : infletse paflim jacuere caterva*,
Laetamen agris ; nec fuga eripuit duces
12 Ore-
fus orientem, Nabaihaea Aicitur : unde rfcliqm crientales, i | a-
Iria, Nabathaei dicuntur. OW. I Metamorph. Eurus ad auroram
jNabathaeaque regna recejjit. C.
Agareni] Ifmaelitx, iucolae Arabip? ; fic dfcli ab Agare, an-
cilla & concubina Abrahami, qui poft natum Chriftum, Sara-
ceni, a Sara, dici maluerunt. C.
GabaJa] Ebreis, Gebal -f regiuncula Arabiae finitima Judaese,
fedes Gebalitarum. C.
Amalecus] Filius Heiiphari, oepos Efaui ; a quo orti funt A-
^malecita? in I^umaea, vicini Judaeae verfus mersdiem, C.
Ammon] Filius Lothi ; a quo orti funt Ammonitqc finitimi
3PaIeftinae verfus orientem.
0 Lcthi poferis] Inrelligit Moabitas & Ammonitas.
10 Madtana jucetttus} Madian> filius Abrahami ex Cctbura ;
a. quo Madianitae, vel Midianita?, qui Arabis partem montibus
vicinam tenuerunt, &: memorabili claxle vifti iurjta Gideone.
Jud. vi, vii, viii.
Sifara] Dux Jabini, regis Afori ; viclus a Baracho & Debor?,
& a Jahele uxore Heberis, doimiens, clavo per cerebrum ada-
&o, interfe&us. Jud. iv. C.
Jabini] Jabinusy Rex Chananajorum, in oppido Afor, tribus
Napthali ; vi&us a Baracho & Debora. Jud. v. C.
Cijfontis] Cijfcn, fluviolus, ceu torrens nobilis Galileae inferic <
fis, prope Endor.fic montem Thabor, non procul a monte Car-
melo, (ubi Baalitas maftavit Propheta EHas) influens in mare
Syriacnm ; ad quem Sifara & Jabinus, cum exercitu, caefi func
u Baracho 6c Debora. Jud. v. C.
1 I Laetamen] Pro fimo aut ftercore quo agricolae faciunt la*-
fas fegetes, & ^uafi exhiUracr. Utitur ca voce Xtinius. C, *
P s a l. LXXXIIL i^5
12 Orebum & Z.ebum: nec fubtraxere latebra?
A falce mortis Zebeamquc & Salmanam :
ij Dicere non veritos animo votoque fuperbo,
Dominos futuros fe tui facrarii.
14 At tu fancte parens, fichos vertigine torque3
Ut rotula clivo, ftipula vento volvitur :
15 Fiamma velut ficcae populatur brachia filva^
Per alta firidens montium cacumina.
\6 Sic urge attonitos confternatofque procella,
Tui furpris diflipa fic turbine,
17 Sic animos dolor exurat, pudor ora coloret,
Suis miferiis numen ut probent tuum :
18 Sic ignominia failum preme, damna timorque
Sic continenter terrkos exerceant,
iq Te folum ut nofcant dominum, rerumq; poten-
tem,
Quacunque terras ambit axis ignifer.
PSAL.
12. Ovehim'] Fuit is princeps Midianitarum, a Gideone fubac»
t;is & interfectus. JuL vii. C.
fjehum] Zeebus quoque prince-ps Midianitarum, ab Ephraitis
csefus. -Jud. vii. C.
Zebeamque QP Salmanam] Alii Reguli Midianitarum, a Gi-
deone fuperati & caefi. Jud. viii. C.
19 Axis igniftr] Signincat poerice, cgclum ftellis diftin&upi &
ardens. C. ' ^i^TUtftli^, >^~5WC*vrr, %V *>%Jii*«*
20tf P s a t. LXXXIV.
C a r m. GtN, viii.
Tfalies facvis ccetibus exuhws defidevium fuum exponit, piovum
in Ecclefia convevfantium felicitatem explicat : T)eumque preca-
tur ut mifericordia utatur ad reducendum fe eumque in gmtia
confivm nndum .
Rex armipotens, qui creperos tuo
Bellorum arbitrio dividis exitus,
Ergo*limina templi
Lsetus confpiciam tui.
3 Hic cor l&titia palpitat • hic bonis
Languet mens nimiis ebria, gefliunt
Artus, atria vivi
Vifuri propius Dei.
4 Hic paflcr latebras invenit, hic locat
Nidum veris avis nuntia. O atria
Regis bellipotentis,
\Jt vos adfpiciam libens!
5 Felix qui domui perpetuo tuae
Hsrens te celebrat : qui penitus fuam
In
I. Armipotrvsl Exprimit Ebraicum Zebaoth, ficuti paulo
pofl: euiicfem vocat belli pctentem, Sc alibi utrumque conjungit.
Arrntricvt belli&ue potens. C.
Creperos'] Creperum, dubium 3c anceps eft, Lucret. Cvepera
certamina helli. Hinc Crepufculum dicitur iux dubia, & fe
«jits decrepiti. cjuafi in dubio vitaejcqnftituti vid. Non. Mar-
Hln^ t>* / "**■ * * . ••» .*"-•' •, »*•>
iviam Ebrietatem fpiritus. Horatius «juoqfite* Ode 37 Tib. l Ofeo-
patrarn ree;inam iEgypti vOcat Fortuna dulci ebviamy Metaphor*
itidem infigni. C.
Avis mincia veris ] Intelligit hirundinem aut cicoaujE de
<jua Virg, Candida veris avis hnejs ittvifa ^lftbrht £%
Psal. LXXXIV. 207
In te fpem pofuerunt, #
Felices ter & amplius.
6 Felices ftudio qui properant pio
Templo facra tuo ferre : per aridas
Valles fontis amceni
I>e rivis liquidis bibent.
7 Nec deerit pluvise qu<e repleat cavas
Foffas agmen aquse, dum properat premens
Turmam turma, parentum
Ritu cxdere vi&imas.
8 O Rex armipotens, da placidum tuo
Te Regi, capitis cui decus inclytum
Indulfti : bonus aurem |
Ne duram abnue fupplici.
9 Tu nofter clypeus, rebus in afperis
Spes & prsefidium : juxta adytum tuuifr
Unius mora lucis
Pro mille eft mihi feculis.
io Sim cuftos potius liminis in tuo
Templo, fan&e parens, quam Solyma procul
Degam inter fceleratos
Multis clarus honoribus.
1 1 Tu fol, tu clypeus, tu Dominus : tuis
Tu das confpicua fulgere gioria :
Ncc puro fcelerum unquam
Claudis munificam manum.
1 2 O Rex armipotens, quem penes exitus
Bellorum, & pofitis enfibus otia :
Or-
) Agmen aqu* ] Pro aqua* copia feu ejufdem flexn & du&is,
8 IndfftftiJi Sf nco^e pro indui&ti.
2<# Psai. LXXXV.
Ofbis terque beatos
Qui te fpe folida colunt.
P S A L. LXXXV. C A R M. G 1 Hi i.
Vfaltes ab exemplo pr&cedentis Uberationis cum Beo expoj}ulanst £*-
um orat pro liberaticne Ecclejity hinc feipfum ad audiendum ter-
bum Dei revocans, pios confelatur eum proxrmx Iiheraticms fye.
tum alterius tterna per adventum Cbrifti ad Ecclejiam pertinentis.
^JOn femper tumidis fervent vexata procellis
q iEquora, nec gelida riget horrida terra pruina
Inque vicem ponunt venti, mare iternitur, aura
MitAr in florem torpentes evocat herbas.
3 Neciemper, Deus, avertis mcerentibus aurem
Durus, & induigens irar : quondamque favore
Sponte tuum amplexus populum es: vinclifqjfolutis
Servitii, patrias duce te remeavit ad aras.
4 Oblitus fcelerum & violati foederis, irani
LeniiH, & patria texifti crimina cura.
5 Et nos ergo, parens, noitra: & fpes nna falutis,
Refpice placatusfaciiifque: animumque benignum
• Accipe : perpetuae neve implacabilis irac
Saeviat in feros etiam vindi&a nepotes.
7 Refpice nos melior tantum : quodcumque mifeilx
Spirat adhuc anima?, te refpiciente vigorem
Accipiet : populoque tuo, jam nube repulfa.
Triftitiar, lartos hiiarabunt gaudia vultus.
S Alme parens, bonitate tua cbmple&ere feflbs,
Speratarque diu jam fructum oitende falutis.
9 Jamdudum exfpecto Dominus dum laeta futuri
Signa det, arcano pulfans praecordia motu.
ic Ec
I. TPmunt venti ] Pro deiinunt qaiefcunt Virg«
Cnm vwtj }>°fmpi) emmfitfe repwtt recefft fattts, C.
Psal. LXXXVl. R$
16 Et dabit haud dubie pofita placabilis ira
Signa fecunda : piis dabit omnia profpera, leges
Qui patrias & facra colent, crrore reli&o.
1 1 Ecce falus, ecce incultas bona copia terras
Incolet, & Iseti renovatrix gloria fecli.
12 En bonitas, en alma fides teret obvia greffus:
i 3 Terra fidem, cceio terras Aftrasa relicto
Sancta colet : comes Aftrseas bona copia ccelcT
Appluet, & lsetos decorabk frugibus agros.
14 Et quacumque feret Dominus veftigia, greffuS
Ante ferent jus fafque fuos : lis, vifque dolufqufc
Deferet affti&as per tot jam fecula terras.
Psal, LXXXVL Carm, G e n. i0:
David affli&us Deum invocans, imhecillitatem fuamy foedus cum
Deo &* fidem in eum projitetur zSalutem ab eopeiit propter na-
turam, gratiam & glonam ejus : hinc de inimicis ccncfuefitss re^.
quirit aliquam fignifcationem boni Qp confolatienem a malo*
DA mitis aurem fupplici
Deus : faluti confule
Ope deflituti & pauperis,
Nec femper irae vindicis.
1 Servum tuum ferva Deus3;
Cui fpes falutis unica es 5
3 Serva invocantem jugiter
A folis ortu ad vefperum.
4 Depelle mentis nubila
Pendentis a te fervuli.
D d \ Bbndi
\%. Aftrxa] Poetice pro juftitia diviiu. (Mi,
*i# P s a u LXXXVIL
5 Blands parens clementiae,
Promtus vocanti parcere ;
6 Intentus audi fupplicem :
7 Nam te vocamus arduis
In rebus, invocantibus
Opem benignus quod fera§.
% Nullus deorum par tibi :
Nullus fecundus : exferir
Nullus fuam potentiam
Tam fplendidis miraculis,
^ Rerum creator, ultimis
Ab orbis oris affluent,
Flexoque gentes poplite
Te profequentur laudibus
io Solus nec sevi termino
Inclufus aut potentiar,
i)eus deorum, gentibus
Miranda cun&is perpetras.
1 1 Legum tuarum iemitam
Fac ingredi me : pecloris
Compone fluctus turbidos,
Tranquilla mens ut te colat\
1 2 Ut fpiritus contagio
Emancipatus corporis,
Tuam celebret gloriam,
Dum vita voxque fuppetet.
13 Vivo tua clenientia,
De fauce mortis erutus,
14 Quum
12. Emancipatus ] Ematiapare z& e taanc.pio feu dominio fuo
demitrere &alren poflidendum tradere, & volunt proprie dici
de liberis ficut manumirters de fefvts. Eft igitur hic Spiritus
conUgio corpovis emavcipattu idem qmu «ninu Per mfcrtem a cor*
poro fegregata* C.
P S A L. LXXXVI *Il
14 Quum virium fiducia
Sseviret hoftis infolens.
c 5 Secura quum vis numinis
Mihi immineret, tu Deus
Et lenis & placabilis,
Et pacta fidus reddere.
1 6 Mitis bonufque refpicc
Qui pendet ex te fervulum
Opem fer, & vernaculum
Tuum periclis exime.
17 In mc favorem fentiant
Hoftes tuum : ora decolor
Mutet pudor, quum viderint
Mihi te falutis vindicem.
Psai, LXXXVII. C a k m. G e n. iii.
ffaJtes Ecclefiae Dei laudes praedicaty apraefentia Qf* benefitiis Del
erga illam, futuraque gentinm vocatione%
ABramidarum cseteras urbes fupra,
Dominus Sionis diligit
I Portas; Sionis, imminet qua: montium
Fundata fanctis collibus.
D d 2 5 O pr«*
16. Vernaculam ] Verna Servuj eft domi noftr* natusSc no-
fcis proprius, inde Vemaculum dicitur vel quod nobis proprium
ut hic, vel quod n®bis domefticum aut ^uotidianum eft ut
lingua vemacula feu materna quam quafi inter vernas & dome-
jfccss addifcimus Horat. Epod. 1.
Fofitofque Vernas ditis examen domus.
17. fudor decolor ] Pudor enim nativum coferem faciei ta
rubrum mutat, ita Virgilio decohr ttas fene&US eftj in fuacolof
uciei juvtnihs, pluriraom irammatui. &
ci 'i P s a l. LXXXVII.
3 O praedicanda pofteris feclis Sion,
Beata mater urbium :
4 Tecumne Babylon fe audeat componere ?
Tecumne Memphis infolens ?
Ventura Babylon fub jugum Dei, Deo
Flexura Memphis poplitem.
Prseclara quamvis & Palaeftina & Tyros
Ja&et virorum robora ;
[y Nihil ad Sionem fortibus fcetam viris,
Favore tutam numinis.
Cenfore Domino humana gens quum normna
Ad profitenda confluet,
Quis non Sionis fe feret civem ? inferi
Quis non colonus ambiet ?
g7 Tum vox Sionem carminum, tum vox lyra?
Canent Sionem & tibisc :
Et
3 jAater urbium\ Aliis metropolis, e qua in alia loca colcniae,
franquam filise, deducuntur. Ita etiam, Tfal. cxxiti, Mater ??c-
tilis urbium. YmAaro eft mw f>t%tl, i. c. urbium radix, n eta-
jphora admodum infigni. Yliv}oy in Epiftolis, civitas mater, D*m
tfinquit) civitatis non Junt alienae, Jed fuarum quifque matrum
cwitatum, i. e. Metropoleon; Alias metropolis quoque voca-
lur, urbs in Republica aut regno aliquo praccipui nominis 6c
au&oritatis, ubi fedes &: religionis, & juftitiae, & majeftatis re-
IJiae eft; quae quidem tria, urbem aut locum aliquem maxime
efficiunt nobilem 6c auguftum : Talis apud Judaeos fuit Jerufa-
lem ; apud Latir.os, Roma. C.
qBabylcn] ali&sBabeJ, metropolis Chaldeae, toto olim orbe cla-
liffima, & prima monarchia nobilitata, amplitudine, genti quam
civitati fimilior. Scribit erim Arift. 3, Pohtic. Babylone ab ho-
ilibus capta, extitiiTe partem ejus urbis, quae poft tertium diem
id fa&um effe non fenferat. C.
Mempbisl JE^ypti urbs, ad Nilum fita, magnitudine, Baby»
.loni non diifirailis ; nwiic Cairo vulgo appellaU. C.
P s a l. LXXXVIIL in
Et noftra fi quid audiendum vox fonet,
Laudem Sionis vox canet :
Et (i quid animus voce dignum excogitet,
JLnimus Sioni ferviet.
V S A L. LXXXVIII. C a r m. G e k. xxii.
ffaltes formam dat cuique fideli, Deum accedendi in prhatis rndlls :
itaque, exponens mala et mortem fuam praefentifsimam , expoflu-
lat cum Deo : ptopter gloriam ejus, in vita fervari petit : &P pro-
pier malorum gravitatem, urget fibi liberaticnem dari.
IUce voco te, no&e voco te, fola falutis
j Spes, columen, vitae pra^fidiumque mese.
3 Alme parens, facilem ne vultum averte precantr,
Neve humiles, dura refpue mente preces.
4 Mens hebetata malis torpet ; confecta dolore
Funereas fpectat ianguida vita faces.
5 Membra vigor liquit : morsunguibusimminetatriss
De tumulo tantum jam mihi cura meo eft.
6 Corpora non aliter pailent fub mole fepulchri,
Vulnere qusefubito mors inopina tulit :
Perpetuis qua? fub tenebris oblivia condunt
Alta., falutiferam teretrahente manum.
7 Carcere ceu claufum, & cceca fub no&e fepultum,
Me prope lethara? gurgite mergis aqua?.
8 Ufque premis, ftratumq; urges, fupraq; jacentem
Accumulas irse fiumina cunc~ta tuae.
9 Me veluti fcopulum fugiunt horrentque fodaies,
Quos portum afRic~te fpes erat eife rati.
Affixufque toro jaceo, ceu compede vin&us:
i o Languida cefferunt iumina vi&a malis.
Interea iaflas tendens ad fidera palmas,
fe venjente ^ie, te, fiigiente vocor
ii Sci-
2i4 P s a l. LXXXVIII.
X i Scilicet exfpe&as ut acerba morte peremto*
Ofterjtes yires me revocando tuas ?
An rediviva tuas in laudes ora refolvent
Quos gelido tellus claudit avara finu ?
1 2 An tua lub tumuli bonitas cantabitur antrQ !
Vulgabuntve tuam muta fepulchra fidem ?
X3 Juftitiamne tuam taciturna filentia pandent ?
An referent vires nox tenebrxque tuas ?
*4 Aft ego, fan&e Parens, fupplex tua numina clamo :
Nec precibus vacua eft hora locufve meis.
1 5 San&e Parens, anima? auxilium cur fubtrahis a:gr?e?
Cur furda miferas refpuis aure preces ?
16 Me dolor & primis labor anxiusurit ab annis :
Me trepidi exanimant corde micante metus.
1 7 Me furor exagitat tuus, opprimit undique terror ;
18 Agmen ut hibernar, qucd fata mergit, aquse,
lp -^Eger, inops caris jaceo defertus amicis :
Nec noti'aerumni$ ingemuere meis.
PSAL. LXXXIX. Cakm. Gek. i.
Tfaltes benignitatem &* fidem Dei, cum in tnwibus rebus creatist
tum in ecclefia teftificatamy celebrat ; dipnitatem ecclefiae, quae
efl tegnum Deiy &> promifsiones regn» toti faffasy commemorat :
hincy adverfitates quas ecclefia perferebaty proponensy cum Deo ex-
poftulaty liberationtm ftl infiaurationem petity ac Veo benedicit.
TU mihi carmen eris, rerum pater optime, fenv?
per;
Notaque erit populis bonitas, me vate, futuris,
Pollicitique immota fides, dum fidera mundo
3 Vol-
l8 Agmen ut hibewae] Tanquam vehemens pluv» & diluvi»
«m a^u« hieme cademis* & agros obtuentir.
Psai, LXXXIX, ii£
3 Volventur tacito : citius quoque fidera Gredam
In chaos antiquum lapfo fe condere mundo,
Irrita quam facri credam fore foedera pa&i.
4 His concepta tuo quondam eum Davide verbis i
5 Dum mare, dum tellus ftaret, dum fidera cceli,
Davidici generis manfuram in fecula prolem,
Et ftabilem tegni ventura in tempora ledem.
6 Te, Pater, setherei ccetus, te jitre piorum
Secla hominum celebraht, patrantem ingentia
mundo
7 Mirante, & ftabilis jus inviolabile paclii
Servantem : quem terra tibi, quem conferet sther,
S Magne parens ? quem fiderei tremit oriinis olympi
Ccetus, & attoniti fubmifla mente tyranni.
^ Armorum bellique potens, quocunque moverisf
Alma fides clara circum te luce refulget.
io Tu maris irati furias compefcis, & undx
Dejicis infanse tumidos ad fidera fludus.
i i Tu Pharon elatam lethali vulnere fternis,
Et quicunque tuis miferum caput objicit armis*
1 2 Tu terras cceliqUe opifex : qusecunque capaci
Complexu facies m-undi revolubilis amb-it,
i j Auclorem agnofcunt : Aquilo tibi fervit & Au-'
fter :
Thabor & occiduum qui condit vertice folem,
Quique rubet radiis Hermon tepefactus Eois,
14 LarV
l£ 'Thahor'] Mons Galilea», inrer mare Tiberiadis Se oppidum
Naz,?.retum, in finibii8 Zebulun, in qua torrens CifTon fuam ha-
bet originem, Abrahamo OrteLio, cofmographo ad miraculura
|ufq_ue politiilimo Sc laboriofiffimo, exiitimatur eiJe MaJleis Pe-
Ijbiu
Htrmon] Pars eft montis Libani, qu«B verfus orientem pcrrt-
tur, & regnum Bafanitidis a Cc^Io-S/fu dirinut jftringeas Gn~
Sam a Septentrione & Orta. G.
iH .Psal. LXXXIX.
$4 Lnetitia exfultant : valida* tu robore dextra
Clara pcr immenfum fpargis miracula mundunl.
i) Ante tuumfolium tibi juftum apparet & aequum i
Ante oculos adftat bonitas, & nefcia flecti
i6 Promifli fincera fides. O terque quaterque
Felices, quos feftarum clangore tubarum
Ad tua facra vocas : quos facri lumine vultus
ij Uluftras, hilarefque tui fubnominisumbra
i8 Cuftodis : bonitate tua fuper xthera veftis
i^DasvireS, decus, imperium: das impia contra
Agmina, ceu clypeum, per dura pericula Regemv
20 Tu tibi dilectum fecreto numine vatem
Implefti, ut feclis daret hasc refponfa futuris :
21 Ipfe mihi legi media de plebe, meoque
Impofui regem folio, qui protegat armis
Ifacidas, populoque meo qui jnra miniftret ;
Davidis & facro perfudi tempora olivo.
22 Huic animum virefque dabo, prasfenfque tuebor
23 Perpetuo, ne fraude fcelus, ne robur aperte
24 Exitium ferat : ipfe hoftes, ipfe impia fternet
25 Agmina: nulla meam vertet fententia mentem : ,
Auxiliumque feram bonus, & fuper setheris axem
Nominis aufpicio noftri fe gloria tollet.
26 Jura dabit terris rapido quas gurgite claudit
Hine mare Sidonio fcecundum murice & illinc
27 Pal-
26 Sld*uU mur\ce\ De murice, <?eu purpura, Tfal. xliv dixi-
«ius. Hic autem pnrpuram Sidoniam vocat, quod mare Syria-
cum, Tyrum 8c Sidonem alluens, purpurae admodum ferax &
fcccundum etfet. £ft autem Sidon urbsPhceniciae antiquiffima,
in liftore inaris Syfiaci, in finibus Paleftinae, verfus Septentrio-
stcra fita ; Hc di<3a a conditore Sidone, <jui fuit iilius Chanani,.
& paimtifs Nimtgji. Oi
Psal, LXXXIX. 217
27 Palmifer Euphrates. Supplex me in vota vocabit
Illepatrem: Deus ille meus tu, (dicet) & Unum
Prefldium, una mese cuftodia certa falutis,
28 Hunc ego praecipuo contra dignabor honore,
Supra ahofque dabo rerum moderamina reges,
Quicunque immenfum populis dant jura per or-
bem.
29 Nec meusabfiftet favor illi in fecla, necilli.
Jurata seterni folventur fcedera padfci.
30 Quin fobolem, & fobolis feros in cun&a nepotes
Secla dabo, & ftabilis fceptrum immutabile regni,
Donec ab obfcuris lucem fol dividet umbris.
31 Quod fi pofteritas mea fcedera fan&a prufanet
3 2 Immemor, & legem fpernat, juffamque recufet
33 Ire viam, domitos pcenis duroque labore
Compefcam, & plagis ufque exercebo rebelles.
34 At neque deftituam Regem bonitate perenni,
3 ) Foedera nec folvam, nec quod iemel ore profudi,'
Ulla immutabit venturi temporis astas»
35 Quippe femel fancto firmavi fccdere, jurans
Per ine, Nulla dies initi cnm Davide pacti
37 Immemorem arguerit : foboles, dum fec^fa mun-
dus
Volvet, ei patrii fceptri moderamen habebit.
38 Efto mihi fol teftis ad hsec, & confcia luna,
Cum quibus seqaeuvum fceptrum Judaea tenebit.
3P At nunc, fan&e parens, tumida inflammatus
ab ira,
40 Projicis ele&um Regem : rata fcedera pacH
Negligis, & capiti facrum diadema revulfum
Sternis hurni, & populis praebes calcare profanisv
E e 41 Nu*
«3 Psai. LXXXIX.
41 Nuda patent hoili disje&is oppida muris :
Si qua manet, gelida formidine concutis arcem.
42 Cun&is prxda fumus populis : rapiuntque ferunt-
que
Vicini, infultantque malis, miferofque protervis
43 Vocibus illudunt. Hoflis tu robore dextram
Interea firmas, perfundis pe&ora dulci
44 Laetitia : ac gladios hebctas in vulnera noftros :
Nec recreas fractos duro in difcrimine belli.
45 Jam decus & regni fplendof, jam proxima coelo
Majeftas verfa in tenebras, foliique fuperbi
45 Gioria ftrata jacet : brevis immatura juventae
Stamina praecidis : miferse pars ultima vitse
In luftu, in fqualore ignominiaque fenefcit.
47 Qpem finem dabis aerumnis? nunquamne tuorum
Refpicies clades vultu placatus amico ?
An, ceu flamma furens, femper tua faeviet ira ?
48 Ipfe memor tecum reputa quam concita noftra?
Tempora praetereant v\tx : fruftra ergo crearis
40 Humani generis fobolem : ut brevis exigat aevi
Tempora, perpetuo curarum exercita fluctu ?
Dum fra&am lu&u & morbis, feniove, fepulchii
Clauferit obfcuro mors illacrymabilis antro.
50 Heu bonitas ubi prifca ? fides ubi oriftma ? ub:
illa
Fcedera conceptis quondam ctim Davide vcrbis
51 Fa&a tibi ? cerne opprobriis quibus impia fervos
Turba tuos premat infultans : quam multa filenti
■ Clau-
49 T\Aors iUacrymalilis ] IJ eft, rmllis lacrymis movetur,
Tribuit hoc epitheton Korat. Plutoni, Gde xiy. JJb. ii, C\
PS AL. XC. iI?
Claufa finu maledi&a feram, dum turba profana^
Dum circum innumerar gentes convicia fundunt,
54 Nofque tui Chrifti verbis petulanter amaris
53 Adventum fperare jubent. At tu bone reruni
Conditor, seterno verax celebraberis xvo.
PSALMORUM
Liber Quartus.
P S A L. XC. C A R M. G E N. V.
Mofs gratiam Dei ex Jempiteme ejus decreto in JanBis celehrani9
exponit tum infi&bilitatem vita hnmanay tunti miferiam Ifraelita-*
rurn^ qttos Deus morti adjudi caverat ; ideoque precatur Deum ut
populum fuimi renovet & doceat in omni fantHmoniay Qp glori~
am fuam in populi duVvu Qp fanctificaiione demonfireU
CtOelitum rector bone, abufque primis
• Seculis, mundi rudis & juventa,
Qui laborantes ope fublevafti
Semper amicos :
2 Antequam tellus nova parturiret
Montium faltus, tegeretque montes-
Lucidus cceli decor, ante metas
Lucis &' umbrse ,•
Tu mancs idem pater orbis, unus
Nec vices rerum patiens, nec sevi
Termino claufus brevis : unus expers
Finis & ortus.
3 At brevis nobis miferseque vitjg
Fila paullatim tenuas, fenecta
E e 2 Do~
J. Ai tifaue ] Hyfteron protsron pro ufyus a primis fimih, G, -
P S A L. XC.
2 20
Donec In putrem cinerem caducos
Solverit artus.
4 Tempus annorum tibi mille,lucis
IirrTar heflerna:, riuidique -puncti,
Nulla decurfus qu0d ubi receflit
Sigr!
5 Nofr-a vanefciL tenues i'n auras
Vita, per ficais velut u oda arenas,
Aut velttt fenfns peropaca ludens
Noctis imago.
6 Herba ceu verno faturata rore
Mane, mox languet medio fub a?ihi,
Mox hnmi comis jacet aiefactis
Vefpere fero.
7 Praeter & vitae mala tot fugacis,
Quae voluptates vitiant amaro,
Ira turbatis tua femper inftans
Pectora vexat.
§ Qnicqnid erramus temere aut maligne,
Qua? timor celat tenebris pudorve,
Tu
#>. Comis arefatlis ] Pocts» Herbarnm fnlia £c frnniWs me-
tapborice comas norninanf : Sicuri enirri calvities hominis capot
deWmat, 6c contra r.?p-illitium feu cssfaries ejufdem eft orna*
ir tfntnm ; ita in foli-s & frondibus plsnrarum, quafi decus &:
ittllcrirudfl earum conudit. quijbus hyberno tempoie fooUata^i
qu-fi c?l "itiem quandam pra&feferunt. Ut deniVjue capillitiuoi
tnnderi dicitur, cum crines rcfecantur ; tfa arborcs qujbus folia
amputantur dicuntur tondc-ri, Horat. Duris ut ilex tonfa bfyenni-
Im. C.
7. Amaro vitiant ] ' V^ur h«c fcribens Lucretiana illa re-
fpe.vifle Jdedio & nit hpjorum ftttgit amajri aliquid, qucd ihJpjts
ppributangat ° .<: em o voluptafi quiddam yh.vx,V7rtKpoir 9 \za
duicacidum, cjaoa dulcsm caris mifcet «raantiem .£
P S A L. XC.
Tu vicles, nce te latet inquieti
Pectoris xRus.
Dum tui pcenas meritas furoris
Mens reformidat, prope cogitatu
Ocyus vita? fpatium citatis
Aufugit aiis.
;o Septies denos fpatiofa in annos
Vita procurrit : quibus eft fenecta
Firmior, ferme in decimum fuperfunt
Ampiius annum»
Quid fenectutis memorem labores ?
Tranfvolat blanda: breve *rer juventse,
Inquies curis miferifque morbis,
Ocyus Euro.
i Deinde quis juftse tolerabit irae
Impetum, fi jam jubeas nocentes
Pro modo offenfa: numeroque juftas
Pendere pcenas ?
i Sic pater, (ic o, numerare fluxx
Nos doce vkx fpatium, caducis
Mens iit a curis rcvocata, veri
Lumea honefti
21
13 Cer-
9. Ciiatis alij ] Pro concitatis &z vehemcntifiime agitatis. C.
10. Ver JwoentA ] Pulchgrrima raetaphora. Sicuri enim \ti
rro, <jui tottfs puicher eir, pars amaeniflima & pulcherrima eft
er ; ita m vita hominis pars optima & florentiiiima eft setas
Ivenilis. Ec ficut tempus vernum quofannis celerrime effluit '*
a vigore quoque juvenili nihil eft velocius abt fugacius : Kinc
pi juyeniies etiam vernantes a Poetis appellantur. C.
tnqules ] Genere neutro, pro inqmetum Salluft. Hxmmum
fefgj ifjquks S9 mdomiiam. C*
222 P S A L. XC
13 Cernat. O tandeni placidus favenfque
Define irarum, propiufque fervis
Semper affueta tibi lenitate
Confule feffis.
14 Fac tua» fructu bonitatis aucti,
Gaudio tandem fatiemur : a*gris
Liberi ut curis reliquos agamus
Suaviter annos.
£5 Cedat & lastis fugiens viciflim
Luctus, exacto modus & labori
Par voluptatis fubiens amarum
Mitiget zvum.
16 Facta, majeftas, opera, amplitudo
Nota fint fervis tua, pofterifque
Nota fervorum, tua qui libenter
JufTa capeflunt.
17 Fac tuse femper bonitatis ut nos
Splendor illuftret, bone rector orbis :
Gratia? adfpirans favor actiones
Profperet omnes.
PSAL
13. Defneiravum'] Pro define ant defifte ab fra, more Graecc
apud ques verba definendi 6c abttiner.di adfoifcunt genitivum
Hinc Horat quoque Oda 9. Lib. 2. dixit tefn: mollium querela
rumy & oda 27, lib 3. Abfline ir.irum calidxque rixa C.
1 5. Cedat £f U.tis ] Hujus & trium iequentium verfuum hae
efl: conftrucrio : Et luctus viciliim fugiens, cedat lastis : Et mo
dus vduptatis par labon exafto, H etl, {in'to, fubiens, mitige
amarum asvum. retit enfm \\t tempus fubfequenris lastitias £
profperiutis, duraticni \ racrcritae msrftitix & «erumnarum pa
fit. C.
'
PSAL. XCI. 223
C A R M. G £ N, vi.
(aJtes fiduciam fuam in Deum ftatuens piis in exemplum, hertatuv
eos ut certa fiducia recumbant in Deo : defenfionem prxnunciat ab
§mm malo : ac Dei verbis omniabcna prxfentia QP futura poJJicetur,
Jj I protegendam praefidio Dei
3 Credas faiutem, rem, fobolem, domuro,
Infana quum fors intonabit,
Si Domini fugias fub umbram,
Securus omnem fer violentiam
Sortifque mortifque, & tetricas minas
Contemne : fecurus tumultum
Defpicias creperi duelli :
E fraude casca te Deus eximet,
Frangetque calfes infidiantium.
Nec fxviens late venenum
Lethiferse patiere peftis.
Expandet alas te fuper, & fuis
Pennis fovebit rebus inafperis:
Certufque promiflae falutis
Sub clypei latitabis umbra.
No&is per atrae caeca filentia :
Non expavefces ca:ca pericula :
Non luce grafiantem timebis
Perniciem, nec aperta bella :
Interque ftrages mille cadaverum^
Dextra, finiftra, miile cadaverum,
Periculorum exfors propinquam
Incolumis fugies ruinam.
Poenam
1. Dttelli ] Pro belli, more antiejuo, ut Horat. Tacern duell»
nfcuit. Alias pro fingulari quocjue duorum certamine accipitur,
:C in hymno tcclefiaftico, Mors &- vita duello corfiixere fecundo
7. Exfors ] quafi iine forte, expers, immunis Hoiat de ccr&
WFfif* ipfafumdi) fic ?/*?/. 143, $ Jucis ezfers dego.C,
224 £ s A L- XCI
8 Pcenam luentes interea malos
5> La^tus videbis : pra^iidio Dei
Securus armorum & tumultus,
Ceu validis tegerere muris.
io Nec te, nec aedes vis propius tuas,
1 1 Aut damna tangent : nam Deus Angeles
Cuftoclia? tuae falutis
Praeficiet, vigilefque ad omnes
Motus, viarurn qui referent moras :
.12 Qui per falebras te manibus feranr,
Ne faucietur pes recuflus
Objiicibus fcopulorum acntis.
13 Securus atras inter & afpides
Deges, ferarum & pignora tigridum :
Tittufque caicabis dracones,
Et Libycas catulos leaense.
14 Obfervac (inquit) me Deus, unice &
Honore nomen prcfequitur meum :
Laborioiis hunc viciflim
Itieolumen eripiam periclis.
1 5 Prsefens vocanti fubfidium feram,
Et imminenri rebus in afperis
Fato eximam : excmtoque honorum
Eximium decus arrogabo.
16 Faxo yirenti robore tranfigat
Serae fenecta? tempora fuaviter :
Meof-
13. IJb)i£ leart&l Libyia Ptolemsco ^irgilio, 8c aliis pro tota
Atnca accipitur, ln qua leones generari etiam Horatius innuit
xic de Mauritar.ia canens : Nec Jub& tellus generat^ leonum aridt.
nutrix : Ettenim Jubse telLus, feu Mauntania, pars Atricae. C.
16. S:r& fene&& tempora fitaviter] Pollicetur nimirum Deu:
ferio fe cokaribus ccmtnodam, & morbis nQn ita fcbnoxum fe-
ft;Surem, C\
P S A I. XClt &i%
Meofque monftrabo beare
, Qua foleam ratione amico&
Hunc etiam Pfalmum Hebrsei Rabbini ut Sc alios deceftt
proxime fequentes, Mofi tribuunt, fed nulla ratione freti. Ego
vero alTentior optimo & doctiflimo viro D. Henrico Mollero,
*jui peftilentiam illam horribilem cujus fit mentio. 2. Samuel
24. Huic fcripto occafionem praebuifle exiftimat. Congruunt e~
nim & verba & fententise ad hanc hiftoriam & tunc egebatj
fi unquam alias, infigni confolatione populus, ac Rex impri-
mis ipfe, «jui hanc perniciem fibi & fuis ultro accerfiverat»
Be%a '
PSAL. XCII. Carm. Gen. iJi.
Ecclejia Deum laudans, opera ejus admi/atur, fulitos improborttrtt
cafuSy &* fuam faJutem honoremque a Deo acceptum narrstt htpe
Aternam fidetium felicitatem pr&dicat ac Deum laudat,
f~~]PE pr#dicare3 laudibus te profequi*
JL Rex alme ccelitum, decet.
| Seu fol Eoa luce terras purpuret,
Seu nox tenebris obruat,
Lux pra?dicantem me titam clementiam^
Nox audiet conftantiam :
4 Nec voce tantum, fed canora barbito,
Sed cymbalo, fed nablio.
5 Operum tuorum tacita cogitatio
Animum jacentem exfufcitat.
Quum fa&a reputo, geftiunt precordia
Perfufa dulci gaudio.
6 O opera ! facla o magna vere ! o fub cava
Confilia nube condita !
Comilia otcis mentibus mortalium
F f 7 Ignoti
^6 P s a l. XGIL
7 Ignota ! qui non cogitant
Fiorere pravos inftar herbx, quara fovef
Sol lenis, huraor educat ;
$ Mox inftar herbcc frigorura afHatu Jevi
Marcentis evanefcere.
9 Tu femper idem permanes, nec fentiens
Rerum vices, nec tempomm.
io Sceleris amicos ac tuos hoftes premet
Ruina inevitabilis :
il Atmefovebis patria indulgentia,
Crudo vigentem robore :
Et rore mitis balfami vultura imbttes,
Rofeo juventx lumine.
O-
tl Crtiuo robcreUu Virgil. 6*. JEneid. de Charonte. SedCruda
Deo viridijcjue fenecrus.
12. Cedrun Arbor perpetuo virens, odorata, fpeciofa, quam
icnbunt non curvari, ied fuum retinere vigorem : teredines
&tineasnon gignere ex fe, neque aliunde allatas alere • pa-
rietes denique nimio pondere non onerare. Unde patet" cur
Salomon Dei inftinau ex hoc pctiiTimum genere li^m Tem-
plum Domini voluerit sedificare. Immo Vitruvius & alii re-
feruntetiam Templi Diana? Epbefise, & fifflulacri ipCius £>ex
materiam cedrinam fuiffe. Amnt quoque e cedro & nmilibus
arboribus ultro qumdoque humorem guttarum inftar excerni
a quo fit ut hujusmodi ftatux iado&ft & fuperftitiofis, non
fine miraculo ludare videantur, cum tamen fecundum naturam
idipfum fiat. Ex eadem cedro refina feu liquor quidam - pro-
venit, quae Cedria dicitur, cujus ea vis eft, ut defunaa corpo-
ra confervet, & viventia corrumpat tefte, Diofccride ■ Materise
vero ipfiasternitas eft, ut Plin. Itaque fimulacra Deorum ex ea-
faaitarunt. Et cedro digmx dicuntur, tabulse, libri & aluquse
aetemitatem promefentur & talia effe cenfentur quae pofteri-
tati debeant confecrari. Cedri enim fucco illita, a vermibus
erant i7nraunia. Kinc Horatio Carmina limnda cedro, &
P S A I. XCIL *%7
12 Oculis malignis qui tuentur me hcftium
Pafcam ruinis lumina :
£t impiorum, qui creant moleftiam
Mihi, Ixtus excidium audiam.
13 Ceu palma, juftus germinabit interim,
Aut cedrus in Libani jugo,
Quam non procellse, non calor, non frigora
Honore nudant frondium.
14 Quae planta firmis haeferit radicibus
In aede Domini aut atriis,
Se flore amceno frondibufque veftiet s
15 Fluxique lapfu temporis
Mqxx ienectae damna nulla fentiet,
Onerata largis fruchbus :
16 Ut nota cunctis gentibus fit axjuitas
Domini potentis : qui mea
Arx eft falutis una, qui nunquam malas
AftLnis eft injuria?.
F f 2 PSAL;
15. Ceu palma Qnomcdo palma oneri impofito renitatur,
patet ex Plinio lib. 16. C. 42. ubi de materiis archite&i, ea-
rumque firmicate agir. Verba hs=c funt: Et Talma arhor invalida%
in diverfum enim curv.atur, atpopulm conira omnia inferiorapanditur^
paima e contrario fornicatux. Propterea palma iymbolum vi&O-
rix habetur, cujus etiam hoc proprium eft, ut f olia ejus nun-
quatn decidant. C.
15. Libani jugo ] Tota illa regio montofaquas eft inter fnara
Syriaeum St urberr, Damafcum, Paleftin» finitimaverfus Orien-
tem & Septentrionem nominatur Libanus, cedris & aliis arbo-
ribus altiitirais nobilis, ejus pars eft mons Hermon nomen ha,-
bens a candore nivium, quibus vertices altorum montium per-
petuo teguntur ; Laban enim Ebraeis idem eft quod nobis cas-
didum, unde 8s A!p?s 4e albedine dl&os velunt, C»
328 *>SAL. XCIIL
C A R M. G E N. ii.
TfaJtes amplitudinem & potentiam regni Chrifii celehrat, ab uhU
verfali rerum creatarumy & fingulan ttemaque Ecclefit admi^
pifiratione, ,
JAM Dominus rerum imperium fufcepit, amiftus
Decore multo & dignitate : robore
Jam fefe accinxit : Dominus, qui mcenia mundi
Firmavit, ullo non movenda ieculo.
a Cujus ab seterno folium eft immobile regni,
Ut ipfe, nullas temporum metuens vices.
3 Flumina prsecipites volvant cum murmure fluftns,
Et sequor undis asftuet minacibus ;
4 Compefcit Dominus gravidis turgentia nimbis
Flumina, minacis fternit undas aequoris.
5 Stat fixum & cun&is manet invariabile feclis
Quodcunque Dominus ore fan&o protulit :
.Qua?que sedem exornant Domini facra myftica nulla
Oblivionis damna ferse fentient.
PSAL. XCIV. Carm. Gen, xiv.
jDavid, cum fuis, a perfido Schaulis comitatu vexatus, Deum or.it
ut improbos ulcifcatur ; eorum improbitatem, malef.cia QP blaf-
phemias narrat : improbcs dernentU ncrvine ob]urpat, lcncs ah
*ventu quem Veus utrifque largiturus efty a promijfiomtus ejus> cf
4i fuo exemplo, confolatur.
O
Fraudis ultor, fceleris O vindex Deus,
Oftende numen impios contra tuum.
2 O
5 Stat fixumy^C\ Quicqnid autem Dominus ore augufto
fatitforum co&tfti ab ipfis mundi primordiis locutus eft, iemper
PSAL. XCIV. 2 2?
2 O jnfte judex orbis, expergifcere, ^
Meritifque poenis reprime arrogantiam,
3 Quoufque tandem, re&or orbis optime3
Seie fuperbe jactitabunt impii ?
4. Devota fceleri fa&io in fcelere fuo
Piaudit, fibique fabulis ftultis placet :
5 Tuumque populum pedibus interim premunr,
Tuam proterve ha?reditatem proterunt :
Viduam trucidant advenamque, & omnibus
Parente caffos ohruunt moleftiis :
Secumque mufiant, Hsec Deus non adfpicit^
Nec fanda prorfus & nefanda intelligit.
8 Gens ergo bruta, penitus ignorantia
Obfefla pec~tus fomnolentum, difcute
$ Animi veternum, & cogita tecum, Deus
Qui fecit aurem, furdus eft ? qui luminum
io Formavit orbes, lpfe nil videt ? vagas
Sine lege gentes recta qui fequi docet,
Non is fuorum puniet fcelera, quibus
Oracla legum facrofancta credidit?
1 1 Arcana noftri pectoris novit Deuss
Coniilia vana, fpes inanes, turbidos
II JE-
immutabile permanet ; cultufque arcani Domini Templum ve~
nerandum reddentes, nullam ex temporis longinqukate fiientii
taciturni injuriam patientur. J.
6 farente caffos"] Quos alias dicimus ©rphanos, aut parentf—
bus orbos : Eit eniai cajfum, iaane, aut vacuum, aut re aliqua
:arens. Virg.
Nullum cum viHis ceriamen^ Sf tihere cajfis. C.
9 Veternum} Morbus, cjui plaulo eft veternus : Ceffo lethar-
gus eft, mceror fcilicet, & inexpugnabilis prope dormiendi ne-
:effiias. Aiias accipitur prc iiicuiia & n?*lig%nH* fupina, C,
230 PSAL. XClVr
1 2 iEftus. Beatus ille demum, quem parens
Erudit amore patrio, legis fux
■ 13 Cui fcita monftrat: rebus in duris aget
Securus aevum, dum paratur impio
Naffa, in lacunam incogitantem quae trahat.
14 Haereditatem nec Dominus unquam fuam
Ope dcftitutam negliget, nec impiis
15 Fxxdx relinquet: fed tribunal judicum
Ad *equitatis diriget normam fuas :
Vitamque ad illam dirigent boni fuam,
16 Contra fceleftos quis mihi auxilium feret ?
Mecum impiorum quis premet fuperbiam ?
17 Nam jamfepulchn frigidus fub frigido
18 Cumftlo jacerem, nifi Dominus opem mihi
Praefens udiffet, & fua clementia
Firmaffet aniinum, & jam vacillantem gradum
15? Fulfiifet : & me pame fubmerfum malis
Solatus eflet, anxiseque nubibus
Curse remotis recjdidiflet gaudium.
20 Mecum loquebar, Quid fceleftis cum Deo
Commune > fcelera legis umbra qui fua
Tegunt, bonorum frauciulenta qui in caput
21 Confilia coeunt : factione innoxium
Premunt, iniquifque obruunt fententiis.
cz At rectororbis me tuebitur, mese
Cuftos faiutis, arx mesefiducise,
23 Pro fcelere pravis digna rsddet pramiia :
Suis & ipfos artibus peffundabit
Rerum creator Dominus, ac nofter Deus.
PSAL
2.© Scelcra legis, &V.] Qui peccata praetextu Iegis abfcondunt;
<[u'\ in vitam juftoium per fraudem conjurant ; qui confpiratio-
ne innocentem infeiUct, injufto^ue judicio opprimunt. J.
PSAL. XCV. 131
C A R M. G £ N. VL
Javid iLcchfiam ad cuhum &> obfequium Dei horiafur, afosdere \~
nito cum Deo, Qp majcrum exemplis.
7*1 A alacres cuncti Domini celebremus honores r
_, Salute parta Domino agamus gratias*
j Eia alacres rapiamus iter, mora fegnis abefto t
Dominum canora perfonemus barbito.
Magnus enim Dominus Deus eft : Rex magnus^ '$£
orbis
Longe univerfis effc deis potentior.
Ille manu fulcit vatepenetralia terra?,
Et nube cin&a montium faftigia,
Ille vagum fecitque, & fa<ftum temper^t «quor^
Terramque falfis innatantem flu&ibus.
j Eia igitur genibus flexis manibufque fupinis,
Dominoque noftro fupplicemus & patri.
j Nofter enim Deus eft, nos grex illius : ab uno
Pendemus illo, fpiritumque ducimus :
Si modo non lentam verbis damus illius aurem^,
Nec refpuamus monita pertinaciter :
Nec, velut ad Meribam, me rixis, inquit, acerbis'
Et arroganti provocetis murmure ;
Aut, Arabum veluti quondam per inhofpita faxa5
Vires rebelli voce tentetis meas :
Quum proavi veftri me exploravere, meamque
Didicere factis plurimis potentiam.
10 Ilk
4 Te??eiralia'] ~PenetraIe fignificat omnem partem interiorerri
ornus vel rempli, quic^uidve in intimis partibus e(r.
Ille manu fulcit] Ille qmdem ut omnium Dominus, fundamenf*
errae late patemis, & nebutofa moQti»m fajftigia fuiiinet. fi
±1% P S AL. XCVt.
io Illa qUater denis mihi natio reftitit annis:
Dixique femper interim, Hax gens defipit^
Et mea fecuras tranfmittit di&a per aures.
II Ira ergo jufta in pertinaces concitus
Juravi, Terraegens harc ingrata beatse,
Promilfa amicis commoda haud carpet meis.
PSAL. XCVI. Carm. Gen. x.
Tfaltes eccleflam cum Judctis hortatur ad laudationem Deiy tum cre-
ationis & adminiftrationis nomine, tum Regni fempiterni, in cu~
jus pojjrjfionem miffus efi adventu fuoFilius per voIuntatemPattu»
N
O N ufitato pangite
Orbis parentem carminej
Orbis coloni, incognitis
Abufque terrae finibus.
Cantate Dominum, laudibus
Nomen beatum tollite,
Et mente grata agnofcite
Veftra? falutis vindicem.
Sol qua recurrit, audiant
Gentes Dei potentiam,
Stuporque dulci gaudio
Perfufa oberret pectora.
Namque unus eft vere Deus^
Cunclifque major laudibus^
£t
II Ira ereo^ &c.~\ ftaque mefita indignatione commotus, in
obftinatos teftatur : Natio haec, beneficiorum immemor, com-
moditates terrae fan£tae 8c felicis non colliget, <juas mihi moreff*
gerentibus pollicitus erazru Jt
p s a i. xcvi. , ^ij
Et diis timendus caeteris,
Quos horret error credulus*
5 Vefana gentes cseterse
Pro diis colunt ludibria :
Dominus potenti dextera
Coelum folumque condidit.
4 Apparet illi dignitas,
Au&oritas, potentia:
Ejufque templa fiderum
Fulgore lucent gloria?.
7 Tribuite domino gentium
Terras colentum fecula,
Tribuite Regi ccelitum
Et robur & potentiam.
8 Tribuite magnitudinem
Tanto decoram numini :
Augufta templi ad atria
Adferte promti munera.
9 Adefte, pompam adducite^
Et fupplices procumbite :
Omnefque rerum termini
Deum tremant, & diligant.
io Narrate cundds gentibus
Regnare Dominum, qui ligat
Orbem catena immobili, &
^Equis gubernat legibus.
G g ii La3
4 Et diis tlmendm'] Aliis diis omnibus metueBtJai, quos veri
miminis 8c cultus ejus ignari, quse falfa func facile credentes,
metuunt. J.
6 Apparet illi digmtas'] Majeftas, vis in imjperando, amplitudo
in operibus ejns elucens, illi praefto eft, iplumijvje adf© ceslusi
lumine magmficentjge ejus refpJeadet. f.
2^4 P s a r. XCVIL
ii Lastetur nether, gcftiat
Tellus, fretum prse gaudio
Exfultet, & quicquid frcti
Salfas lacunas incolit.
j 2 Campi virefcant avii
Se culta fruge veftiant,
Arrideantque fioribus
Silvse, & graventur frudibus,
13 Natura rerum geftiens,
Cun&os per artus fentiat
Dei fui prarfentiam,
Et promta juflis pareat.
Jus namque veniet dicere,
A vi fuos ut aflerat,
Mundumque juftis legibus
Et veritate temperet.
P S A L. XCVII. C A R M. G E N. ii.
"Bavld prxdicens re^num Chrijli magnificum fcre, e<verjionem idoh-
latrix. & fuperfiitionum omnium, Utitiam, &* honum jldefium
ohfequentium Deo expo?*it> quos ideo ad obfequium &1 laudem Dei
provocat.
I
Pfe fui Dominus regni moderatur habenas :
Laetare tellus, continens, & infula?
Quas vagus oceanus refluis comple&itur undis,
Cui-
I Coniinens'] Continens Plinio terra eft, quse abfque marina na-
vigatione commeatum patitur in tres mundi partes : alias Terra
firma dicimus. C.
I Befluis compleBitur undis} Quas mare inftabile undis in fe
redeuntibus comprehendit ; cuicun^ue. coeli plagae fubdici eitiSj
gaudium veffrura teiUrrani. J.
PSAL. XCVII. ijf
. Cuicunque cceli fubjacetis cardini.
2 Hunc circum umbriferse nubis prsetexit ami&us,
Pallenfque rnulta fufca nox caligine.
Apparent famula? juxta, firmantque tribunal
Severitafque dura, mitifque a*quitas.
3 Ante volant fsevum rutilantes fulmins ignes,
Hoftefque flammis obruunt fequacibus.
4 Fulguribufque micat late flagrantibus a^ther:
5 Attonita tellus intremifcit : montium
Saxa fluunt, rapido ceu cera liquefcit ab igne,
A fempiterni pavida vultu numinis.
Terra fui a vultu Domini tremefacta liquefcits -
6 Et aquitatem templa cceli pra*dicant.
Et quicunque habitant terras ubicunque remotas^
Novere numen & Dei praefentiam.
7 111 is ora pudor turpis confundat, inanes
Quicunque mentis ftipites pro diis colunt:
Dumque facris placant pi&i ludibria trunci,
Se gloriantur impio in fcelere pios.
Gg 2 Quic-
Cceli cardini] Cardo proprie fuftentaculum illnd eft, a quo ja-
nua dependens movetur. Virg. Foribus cardo ftridebat ahenis. Hinc
vocabuLim transfertur ad duos vertices, leu polos cceli immo-
biles, circa cjuos coelum revolvitur, alterum Arcticum, feu fe-
ptentrionalem, alterum, Antat&icum feu meridionalein ; <juo-
rum prior Ovidio eft cardo mundi.
Qui femper Uquidis altior extat aquis,
& de utroque Virg.
Hic vertex nobis fempev fublimis ; at illum
Sub pedibus Styx atra videt. C.
2, Apparent famuW] Afpera legum obfervatio, quam ah hifii-
lus exigity lenifque boni & xqui refpe&us, quem ad fuos hahet^
ceu famulas ejus aftant, & tamjuam columnse immotae thronuia
ipfius ftabiliunt. J.
7 Inanes mentis ftipites, £p fiffi Mibrk trunef} Periphrafls e-
lggantiffinu idolorum. &,
$1* Psal. XCVIIL
Quicquid ubique Dei fub nomine credulus crrox
Honorat, unum adoret, unum diligat.
8 Laeta Sion tenebras errorum cernet aba&as :
Judara dulci delibuta gaudio,
Sacrilega adfpiciet vani facraria ritus
Everfa, pcenas luere meritas impios.
0 Nam procul aftriferi trans ignea mcenia mundi
Tu frena remm juftus arbiter tenes.
Teque deos infra longe premis altior omnes,
Tuique obumbras numinis faftigio.
iyo Ergo Deum quicunque pio compleaere amore,
A fcelere mentem contine puram & manum.
Nam Domino cordi eft pietas, vitamque bonorum
A vi tuetur impia? tyrannidis.
II Et la*tum oftundit lumen cultoribus arqui,
Et pura fceleris corda recreat gaudio.
%2 Vos quibus eft cordi reverentia juris & xqui,
Gandete, Domini fpe favoris ac opis
Securi : gratoque Deum fuper aethera cantu
Sanctumque nomen ejus ufque toliite.
P S A L, XCVIII. C A R M. G E N. X.
Tfaltes Judd*sy gentes, & res cmnes creatas hortatur, ut gratulez-
iur Chripo de inimicis triumpbanii,
NO N ufitato carmine
Rerum parentem pangite,
Virtute qui victoriam
Non ufitata rettulit.
Sua ipfe folus dextera,
Externae opisnil indigus,
Nos
Psai. XCVIII ni
Nos liberando, pofteris
Miranda geHit feculis,
Senfere gentes impix
Bello Dei potentiam :
Poenas luendo, judicem
Seniere juftum & vindicem
Promifta folvit optima
Fide Ifaci nepotibus,
Partae falutis teftibus
Totius orbis incolis:
4 Kuic ergo \xt\ pfallite
Touus orbis incolas :
Hunc ferte in aftra laudibus
Lsetis tubse & clangoribus.
5 Laudate dominum barbit©
Nervifque carmen jungite :
6 Leniique tibiae modis
Adflt fonora buccina.
Ad-
5 Nevvlfque caYmen] Nervi, prima fant m corpore animalis
fenfus motufque inftrumenta. Quandoque nervus pro robore &
Viribus ufurpacur, in nervis enim robur maxime exiftit • hinc
rervos intendere eft, univerfas ingenii vires expromere, & totis
vinbus conari. Nervus etiam pro chorda arcus-accipitur . in
ticwum ivey proverbium ductum a Sagirtariis, ejui nimium con-
tendendo, arcum aut arcus nervum rumpunr, ant nervum fibi
aliquem la?dunt. 'iferent. in Phorm. CateYum, qunm argentum re-
jetent, nofira caufa fciluet in nervum potius ibity id eft, decipiety ait
Vonatus. Hinc chordas cicharae nervi dicuntur, Prop. Carmma
rervis aptat.
■ 5 Tibia] Proprie eft os cruris oppofifum furas. *£ibta item ve-
catur inftrumentum muficum oblongum, teres & foraminofum,
quod inflatum, & digitis modo addu£tis modo redu&is, tempe-
ratum, non injucundam reddit fymphomarn. Has primum ex
gruum tibiis confe&as exiftimantj & inde nomen accepifTe. .He-
rat. de Art.Poet.
s^ - ■ .- - - * ^
23S Psal, XCVIIL
6 Teftetur xguor gaudium,
Et quicquid a^quor occulit:
Orbifque terrsc geftiat,
Et quicquid orbis educat.
8 Exfultet unda fluminum,
Leni fufurrans murmure :
Montefque lasti plaufibus
Deum venire gaudeant.
5> En ipfe Dominus advenit,
CuncYis ut orbis incolis
Det #qua juftis praemia,
Et fa&a plectat impia.
^fihia noriy ut nunc, orichalco vinftay tuh&cjue
Jimula, fed tenuis, fimplcxque foramine pauco.
PSAI.
5 Sonora buccina'] Buccina eft cornu recurvum, quod tubae mo-
do inflatur ; ita di&um a bucca, Hieron. adBarb. Bucca vocatur
^fuba apud Hehr&os ; deinde per diminutionem . Buccina dicitur. Buc-
cinas a tubis nonnulli fic diftinguunt, Quod illx, ex recurvis
animalium cornibus ; Tubae, ex aere argentove confici foleant,
ad animos militum Sc equornm concitandos, Apul. Lib. ^. Fb-
rid. buccinam manifefte a tuba fecernit, quum aic, Siquidem <vox
hominis, &* tuba rudiore torviory & lyr<e concentu variatior, S^ ti-
\)'ia ojutftu deletlabdior, &> jljluU fufurre jucundior, & buccin* fi-
gnifcatu longmquior
Ffalmus ifte, idem paene atque nonagefimus fextus, continet
repetitam prophetiam de Mefliae regni propagatione, cujus prae-
di&ionis Simeon, Zacharias & Maria mater Domini, in fuis il-
lis hymnis celebratiflimis, divinifiimi funt interpretes, eadern
jpsne verba ufurpantes Beza.
PSAL. XCIX. m
C a. R m. G i h, xiii.
Vfaltes pctefftiarn, jujritiam B9 gratiam Chrifii regis nofri in
emnes gentes prtdicaty eamque conftantem fore ah exemph majo-
rum docet : ideoque omnes hortatur ad colendum Qp prtdicandum
rezem ■.
JA M regnum Dominus, fpirituum piis
Qui dat jura choris, fufcipit : impiis
Horror terrificet pectora gentibus :
Tellurem quatiat tremor.
z Nec tantum Solyms vim Dominus fiu
Fecit confpicuam numinis, & fuas
Majeftatis opes cernere ftnibus
Terrarum dedit ultimis.
3 Ergo te meritis tollat honoribus,
Auguftum celebret gens hominum tuum
Nomen; qui falubri temperie modum
Sceptris conftituis tuis.
4 Selectse foboli qui populi tui
Jus nullis dederis mobile feculis s
Frenas juftitia? qui moderamine
^quali genus Ifaci.
5 Sublimem Dominum laudibus & Deum,
Solus qui liquido regnat in arthere,
Ferte, & fcamna pedum (fan&us enim Deus,
Eft nofter) veneramini.
£ Huic Mofes & Aron & Samuel bonus,
Docfci legitimis tingere vi&imis
Aras, confilium quum peterent, data
S#pe oracla petentibus.
7 De
I. iTerrificet ] Terrorem pe&oribus incutiat. Verbum a
Lucretio & Virgilio ufurpatum Virj. 4. Mn, Cteiyue. m mibjm
hts ignes ferriftcapt agimM* C.
" S A L, C. 24O
j De pila. tereti nubis eis dabat
Refponfa ambiguis follicito m.etn,
Legum quod monitus pactaque fcedera
Servaifent ftabili fide.
$ Aurem fupplicibus tu facilem dabas,
O rerum genitor maxime & oprime,
Indulgenfque bonis, & fcelerum iimul
Vindex, durus in impios.
9 Sublimem Dominum tollite laudibus,
Solus qui liquido regnat in a^there : &
Montem quo colitur (fanctus enim Deus
Eft nofter) veneramini.
7. TiJa tereti nubis ] Pila proprie columna qua» Saxonibus
quoque eft ein piller hic fignificat columnam nubis que parri-
bus in deferto dux itinerij fuit et e qua refponfa accipie-
banr, C.
P s a l. C. Carm. Gen. xxiii.
yfaltes Ecclefiam /id Jaudes Dei hortatur ptopter gratuitam ek&i-
omemy vocationem, & benejicentiam conjiantem ipfius.
O
Rbis omnes incolac
A fole Eoo ad Hefperum
2 Jubilate"
I. Eoo ] Eous idem fignificat qucd orientalis dertvatur ab
%&f diftione Graeca qua aurora {ignificatur quae quamvis fre
quentiws per « fcribatur, invenitur tamen quandoque fcripra
y>er g, idcirco habet primam iyllabam indifrerentem. Prw-
du£honis exempla nufquam non occurrunt, reliquum eft ut a-
liquot exemplis doceamus pofle breviari. Lucan. CJaudimus He.
fperias (tentes apenmus Eoas Cvid. 2. Amorum. Gallus & He-
fperiis &* GaJlus notus Ens.
I. Jubilate ] Jubilare eft ruftica & in condita voce gaudiuM
tc^ari. Jubilare ( inquit Fefius ) efi ruftica voce inclamaret
PSAL, CL
2 Jubilate, & optimo
Rerum pareriti plaudite.
Mente teta, & ritibus
Servite puris numini.
Geftientes gaudio
Adite fancta limina.
3 Ille nofter eft Deus,
Nofter pareris & conditor :
Non enim nos finximus
Ipfi fed illius fumus,
Qui levi de pulvere
Alit creatos & regit,
4 Ad fores ergo illius
Adite fei, gratias
Agite: feftis laudibus
Benignitatem pangite i
Prasdicate casteris
Numeri beatum gentibus.
5 Nam benignitas Dei,
Et in fuos clementia,
Claufa nullo eft termino :
Et flrma ftat pactis fides
Pofterorum pofteris
In fempiterria fecula.
*4l
H h PSAL.
Hebraica mfcriptio indicat tiunc Pfalmum, breviffimum <jui-
«!em, fed & orationis fuavitate, & rerum gravitate excellen-
tem, idcirco fcriptum fuifTe ut in facrificiis euchariftieis dg-
cantaretar. Beza*
P S A L. CI. 1-
C A R M. G t N, V.
T)avid res ftilus Veo fpondet fe procuraturum fanBifcationet
fuanijconcihiy comiiatus fui^ Htius regni & Ecclfjia.
TE falus rerum cano, qui precanti
Lenis irarum es, facilifque fle&i,
Impiorum idem tetricus rebelles
Frangere faftus.
2 Huc meae vires vigilant, labores
Huc ferent omnes, opis in tuae fpeni
Semper ut caftis domus inftitutis
Culta nitefcat.
3 Si falutarem mihi tu ferenus
Porrigis dextram, tibi corde puro
Serviam : fraudum fcelerifque pura
Serviet aula.
Nec mihi exemplum ftatuam fequendum,
Litibus (1 quis miferos iniquis
Vexet, aut cauflam tenuis clientis
Prodidit hofti.
4 Sponte qui pravis ftudiis inhatret,
Sit procul : fevi fceieris minifter
Candidos nunquam mihi cenfeatur
Inter amicos.
5 Quifquis ircautum lacerat fodalem,
Clam venenato jaculatus iclu,
Perfeq' aB, plectam, penitufque ab ima
Scirpe revellam.
>Tec rcex menfar dapibus fruetur
Mentis elatse tumor, arrcganfque
Vultus, & cur.&os veluti minores
Lumiiie fpernens.
6 Vc
Ml
PSAl. CII.
6 Veritas fimplex quibus eft amori,
Hos amOj amplector, video hbenter:
His mihi feros fociis fene&us
Impleat annos.
Integer vita? mihi fit minifter :
Tecta non intret mea fraudulentus ;
Nemo mecum intra mea commoretur
Limina mendax.
8 Impios longe (mora nulla) terrse
Finibus pellam : procul omne monftrurn
Civitas fan&a ut Domini releget
Flagitiorum.
8. Impios longe ] Profanos extra ditionem meam ejiciam, ut
urbs Deo dedicata omnem fseditatem turpium facinorum pro-
digiofam procul amandet. J,
PSAL. CII. Carm. Gen. xiii.
JZcckfia tn captivitate diu verfata Deum fupplicat ; fuas calamita^
tes proponit : feipfam conprmat recordatione naiur& & promijjion-
um Deit qu& in adventu Chrijii &> communi vocatione gentium
complebuntur : Itaque Deum orat ut natur&} promijjionis £f
ghrix. fu& recordatus Ecclejiam confervef} eiyue ift ^ternnm htf?
pedicap.
EXaudi genitor fan&e meas preces,
Ciamorifque fonum percipe, lugubris*
3 Neu vultum mifero fubtrahe, cladibus
Omni ex parte prementibus.
Aures fuppliciis nunc adhibe meis :
Da voris facilem te3 pater optime, 3
3Et prelfo celerem porrige dexteram3
Et prsfenti ope fubleva.
H h % £ Ccu
i44 P s a l. CII.
4 Ceu fumi nebulae tempora tranfvolant,
Ut lentis coquitur torris ab ignibus, ■*
Paullatim tacitus fic dolor aridis
Humorem ebibit artubus.
5 Dum ludu crucio me dapis immemor,
Ut fecta e viridi gramina cefpite
Arefcunt nimio torrida fole, cor
Exfuccum mihi tabuit.
6 Crebro fic remeans fpiritus ilia
Tendit, fic gemitus pectora concutit
Mceftus continuo, tabida uti cutis
Jam vix haereat oflibus.
g Ut faltus habitans cuculus avios,
Aut te&is latitans noftua dirutis,
$ Aut turtur viduus, folus, inops, dies
Et nodes vigiles gemo.
9 Dum ceu ludibrium rideor improbis,
Irrifumque petunt fraude nefaria.
io Nec panis cinere eft gratior arido, &
Potum tempero fletibus.
II I$$
^. *forris ] Eft ftipes femiuftus & adbuc ardens, Titio vero
eft torris extin&us. Virg, 12. JEneid.
Ohvius ambu(lum torrem Chorineus ab ara
Corripity 8? venienti Ebufo plagamqug ferenti
Occupat cs fiammis.
7. CucuJus ] Aliis efi Onccrotalus, feu Truo per deferta mu-
giens, di&us eft autem Onocrotalus a ftrepitu afini. Avis pal-
mipes, magnitudine & colore fimiiis cygno : cujus roftrum
magnum, praelongum, ac validum, ex cujus inferiori parte
Jncluvies latioris facculi inftar ante pe£his propendet. Pedes
«oloris cinerei dura pelle contefti Plin. Jib. 10. Cap/57. Olo-
rum fimilitudinem Onocrotali habent, nec diftare exiftimaren-
tur nifi faucibus ipfis inelTet alterius uteri genus, huc omnia
inexplebile animal congerit, mox perfe£ta rapina fenfim inde
a os rei dita, in ve*am alvum ruminantifr modo refert. C.
P S A L. gil 245
1 Iftis ira malis me cumulat tua,
Qui me fuftuleras ex humili loco,
Sublimi gravius rurfus ut e gradu
Tra&um pra^cipitem dares.
2 Ut fero in tenebras umbra crepufcul©
Vanefcit, celeres deproperant dies 2*»
In mortem : veluti fub medio die r^
Foenum, corpus inaruit.
3 At te perpetuis fecula feculis
Nectentem, volucris non fuga temporis
Carpit, nec memorem nominis obruet
Famam pofteritas tui.
4 Tandem furge pater, te&a Sionia
Jam lenis placido refpice lumine :
Jam plenoredeunt tempora circulo,
Promiffumque ferunt diem.
Jam fervi lapides refpiciunt tui
Disjeftos faciles, fparlaque rudera,
Incultique foli jam miferabilem
Verfa mente dolent vicem.
6 Ut vertat populos terror in exteros,
Ut nomen domini fit ceiebre omnibus
Et numen, trifidum qua colitur folum,
Formidabile regibus.
17 Verfam
II. Deprcperant ] Id eft valide & feftinanter properant, ver-
um a Plauto & Horatio ufarpatum. C.
1 5. Trifidum folum ] Antiquitus enim totum orbem terrarum
1 tres primarias partes dividebant, nimirum in Afiarn, Africam
C Europam. Q\iibus patrum aetate accefiit quarta, America,
b Americo Vefputio ejus inventore fic di&a. Eft autem tri-
\dum quod in tres partes vel fiflum, eft vel findi aut iividi
cteft. C.
24$ P S A L. CII.
17 Verfam reftituet quum Solymam, fuae
Majeftatis opes quum dabit adfpici :
i3 Lugentum miferis quum querimoniis
Flc&et fe, & prece fupplice.
jp Scribentur tabulis ifta rldelibus,
Seris ut Domini nota nepotibus
Sit laus, nec fenium prodita pofteris
Norit gloria feculis.
20 De fanctis adytis ardierea? domus,
Templi fepofitis de peneLralibus,
Cceleftis Dominum non piguit foli
Curas refpicere ad leves.
21 Nexorum ut gemitus audiat, & neci
Addictos tetrica compede liberet :
22 Laudes ut Solymse templo Deo fonent,
Et nomen recinat Sion
23 In coetu celebri. Tum procul ukimis.
Terrarum populi finibus exciti
Illuc facra ferent, & Domino dabunt
Reges munera fupplices.
'24 Quamvis in medio curriculo meum
Robur comminuit, deftituit manum,
Atque aevi fpatiis tempora lubrici
Contraxit brevioribus:
25 Clamabo tamen, O mi Deus unice,
In vitse medio ne ftadio brevem
Curfum fiite rotae : quantulum ad ultimam
Jam metam fupereft mihi ?
Te nunquam brevibus claufa recurfibus
Aftrorum fenio conficiet dies :
2$ Tu terrae ftabilis mole, volucribus
Tu cceii prior ignibus.
27 Illis
PSAL. CIII. 247
27 Illis interitus ftant fua tempora ;
Tu nullo interitum tempore fenties.
Annorum feries caetera deterit:
Ut veftis teritur vetus,
Ut detrita novis pallia veftibus
Permutat lccuples; fic abit & redit,
Et mutat facies imperio tuo
Mundi dasdala machina.
28 At tu, qui fueras, femper es atque eriss
In te ipfoque habitas : nec varias vices
Decurfo patiens tempore, permanes
Metae faecula nefcia.
29 Sed fervi foboles, & fobolis tui
Servi pofteritas, per feriem tuis
Tecum perpetuis asmula feculis,
iEvi tempora tranfigent.
P S A L. CIII. C A R M. G E N. y,
Vavid, fetyfum ad benedicendum Veo excitansy recenfei gratiam ilft-
us erga fe & Kccleftam totamy verbo cperibufque tefratam, 8>° etm
ga res omnes creatas, pctenti regno ejus demonfraiam : Ideoque
creaturas omnes in coslo Qf in terra invitat, ut fecum Deumlan*
dent,
SIT Parens rerum mihi carmen : ilium
Vox canat, fenfus petat, & remotis
Quifquis eft fibris vigor, & facratum
Nomen honoret.
2 Mens Deo laudes cane, redde grates
Mens Deo : nullis benefa&a feciis
Excidant, & quaetribuit benigna
Munera dextra.
3 Qui fcelas tollit maculofum, & aegros
4 Sanat
P S A L. CID.
4 Sanat angores, animoquc vires
Reddit, &vitae properante fato
Prorogat annos.
5 Qui manu larga tibi plura donat
Ore quam pofcas, animo vel optes :
Servat ac in morem aquilar, virentem
Flore juventam.
6 Integer judex, fcelerumque vindex,
Tradidit fan&o fua jura Mofi :
7 Ifaci prolem docuit piarum
Dogmata legum.
8 Lenis & blandus, dare dona largus,
f Tardus irafci : neque fempiterna?
Sasvit ofiFenfse memor, aut perennes
Ardet in iras.
io Npc modus pcenx numerufve noftris
1 1 iEquus eft culpis : bonitas redundat
Latius, terrar plaga quam remoto
Diftat olympo.
1 2 Tam procul noftri maculas removit
Criminis, quam fe procul a cubiii
Gaditano fol oriens Eois
Exferit undis.
Ta. G*dif*nt cuhiW) Gades, infulam & urbem fitam inter linuri
Gaditanum & oceanum extremum, verfus occafum novi orbi
terminum credidit antiquitas. Inque ea columnse Herculis ce
lebrantur, ficut & poetae fabulanfur, hic Solem diurno labor
feltum, Oceano fe immergere, atque requiefcere: Unde Solifqu
cubilia GadeSy dixit Statiusy Quem hic Buchananus videfur i
wiitatus. Nautae etiam hodie extremum hujus infulas promon
jorium finem tetrse nominant. Celebratur infcriptio non inele
>aps qmm e? in Ioco repertam ferunt,
^ H*
P s A l. CIIL £4$
13 Qualis in natos placidi parentis
Lenitas, talis Domini benigni eft^
Quifquis illius pietate vera
Nomen adorat.
14 Tu finus mentis penitus repoftosa
Tu pater nofti penetrale cordis :
Quippe nos teme memor e rubenti
Pulvere faftos.
1 5 Herba ceu, la&ens pueri venuftas
Prodit, occultoque adolefcit sevo,
Donec ut fcenum cadat arefa&um
Falce fenecbe :
16 Inftar aut floris Tyrio comantis
Murice, utvuku modicefereno
Rifit, afflatu tepidi repente
concidit Auftri.
1 7 Sed Dei seterna bonitate in asvum
Tutus seternum, remanet piorum
Ccetus, & longa ferie propago
Sera nepotnm :
18 Si nec asternas violabit i&i
Fcederis leges, memorique jufla
Mente fervarit, referatque vita
Puriter a&a.
ip Ille flammantis fuper alta cceli
Culmina immotum folium locavit,
I i Ee
BeViodorus ivfanus Carthapinenfis, ad extremum orbis facrofloago
tejiamento me hic jujjlt coridier, ut viderem, fi me qmfauam
ivfariior ad me vifepdum ufque ad lo&c loca per.civaret.
Hifpani adhnc vocant Cadiz, vel Caliz. ejus inrgnem dc-
fcriptionem dedit Abramus Ortelius in rertio Thsatri Orbis ad-
ditamenco : unle haec fere defumta funt.
2?0 P S A 1. CIIL
Et fuo ntitu facile univerfum
Temperat orbem.
ao Angeli juilis Domini miniftri,
Sub jugum jus eft quibus & poteftas
Cun&a cogendi, Domino Deoque
Pangite laudes.
21 Quique caftrorum comites meretis
Sub ducis tanti imperio, audientes"
Sedulo dictis, Domino Deoque
Pangice laudes.
11 Quaeque per vaftos ubicunque fines
Imperi pollens opifex creavit,
Plaudite, au&ori Domino Dcoque
Pangite laudes,
Mens Deo grates cane : redde grates
Mens Deo : hunc fenfus petat, & remotis
Quifquis eft fibris vigor, & beatum
Nomen hoiioret.
PSAL. CIV. Carm. G£n. i.
Tfaltes feipfum ad ~Deum Jaudandum ccncitat, a rerum creatione,
difpofitione^ adm>mftraiioue & confernjat.ore ; bitrc omnes fecum
ad Veum Jaudibus celekrtndum hortatury ccntraque 'vementibus
male precatur.
TE rerum, Deus alme, canam Dominumque pa*
tremque :
Magne parens, fan&a quam majeftate verendus,
iEthe-
li Aferetis] Meiere fub imperatore ftipendia, eft expeditio-
nis alicujus focium efle, & militiam exercere, quod alias eft fti-
pendia facere. Unde Saluftius, rei bellicae tijnarum vocatk-
mi*em nullius flipendii* Hic de Angelis, Deo «juafi miliUntibus.
nforpavit. C.
P S A L, CIV. 2J *
-^cheris teternas reftor moliris habenas !
2 Te decor, auratis ambit te gloria pennis,
Et circumfufum veftit pro tegmine lumen.
g Tu tibi pro velo nitidi tentona cceli,
Et liquidas curvo fufpendis fornice Jymphas :
Et levibus ventorum alis per inania vectus,
Frenas ceu celeres volitantia nubila currus,
4 Apparent accinc~tse aura? flammseque miniftra*,
5 Ut jufla accipiant. Stat nullo mobilis xvo
Terra, fuper folidae nitens fundamina molis,
6 Pollenti ftabilita manu : terra obmta quondam
Flu&ibus, ut fufo fuper ardua culmina velo :
7 Sed fimul increpuit tua vox, tonitruque tremend©
8 Infonuere aurx, paullatim afcendere montes
Cernere erat, fenfimque cavas fubfidere valles,
Inque cavas valles trepidas decurrere lymphas.
5? Neve iterum immiifa tellus ftagnaret ab unda,
Limitibus compreffa fuis refonantia plangit
Littora, prasfcriptas metuens tranfcendere metas.
10 Tum liquidi fontcs imis de coliibus augent
Flumina, per virides undas volventia campos,
I i 2 11 Un-
3 Tentoria cceti] Tentoria, fub quibus miles contra injurias
casli fe occultabat, antiquitus aut e velis erant extenfis, quse a-
lii Tapiliones vocarunt : aut etiam e pellibus, quae Tentma Scor-
tea dixerunt. Unde eft, fub pellibus hibernare. Scortea etiara
apudMartialem, fignificat pallium pelliceum contra pluvias; fis
emm ille:
Ingrediare viarn, ccclo licet ufque feremr
Adfubitas nunquam Seortea defit aquas.
Hic autem, Tocabulum Tentoni eleganter ad coeli fiftnamentwm
iatifilme expanfum transfertur. C.
5 Lymfhas} Poetice pro aqua. C,
35* P s a l. civ,
ii Unde fitim fedent pecudes, qu# pinguia tondent
Pafcua, quique feris onager faxa invia filvis
12 In~
II Onugev] Afinus filveftris eft, curfu equos facile fupeians,
cujus caines, nifi quod molliores fint, nihil a cervina dirierunt.
Ahur.dat gregibus Orugrorum Arabia, ut fcribit Xenophon, tle
Cyri minoris expeditione, Lib. I. Menunit eorur.dem Plin. L.
8, Cap. 4, ubi Phrygiae 3c Lycaoniae praecipui Onagri defcri-
bunrur. Petrus quoque Angelius, in Cynegeticis, L. 3, verft-
bus his eleganiiflimis defcribit Onagros :
At fonittt ingenti putrem quatit ungula campum
Corneay venantem quoties fu^ere, fuifque
*iTemporibus jiar.t lonp^ aures ; tnm corpore cervcs
Exfuperant ; nec lana nitet non alba colorey
Mixia nigro, ceu cum nubes denfentur opacxy
Et totum eripiunt oculis coelumque diemquey
Idem, Onagros Indico*, «jui nobis funt Uuicornss, defcnbic
Cyneget. Lib. 2.-
* > qiu>s India pcfcit ona?ros,
Jam prinmm niveo cvrpus candcre tegunttir
lnfccliy Affyrio circum caput omne colorey
Cfitleis aculis, unoc-ue in fronte fuverbi
Cornu, q;<od Reges Indorum protinus aureis
Orbilus intludurtt, £9* vina liquentta potant:
At tum nec morbos, tuiiy fentire fcrurdury
Jtfec qu£ inter menfas occulta baufefe vcncna.
Quos ipfos verfus curn fcriberet, refpe xit, procul dubio, io-
cum Crefis <pi eft m Indicis. " Afinos, in?uity fyiveftres ha-
bet Ind;'a, equis pares, quofdam & majores, quibus caput
purpureum, ocuJi cerulei, reliquum corpus eft aibum. Cor-
nu illis in fronte, cubitaiis magnitudinis, cujus inferior, ver-
fus fronte r-y pars, duorum palmorum Ip.tio fit candidiilima ;
at fuperior, quas in acutum tendir, pumcea fit, fummum ru-
borem adjuncium habens : pars antem media fit nigra, ex
his pOcula coniiciuntnr, e quibus qui bibunt, riec fpafmo,
nec facro morbo corripiuntur ; {q<1 nec venena ullam in eos
41 vim
PSAL. CIV. 2jg
2 Incoiit : hic levibus qu# tranant aera pennis,
Per virides pailim ramos fua tecta volucres
Concelebrant, mulcentque vagis loca fola querehs,
3 Tu pater aerios niontes, campofque jacentes
Nectare ccelefti faturas, foecundaque rerum
Semina vitales in luminis elicis oras.
[4 Unde pecus carpat viridis nova pabulafcc-ni 1
Unde olus humancs geniale aflurgat in ufus :
Qiiasque novent feflas cerealia munera vires,
15 Qij^que hilarent mentes jucundi pocula vini,
Quique hilaret vultus fuccus viridantis olivi. *
[6 Nec minus arboribus fucci genitabilis humor
7 Sufficitur: cedro Libanumfrondentecoronas,
Alitibus nidos : abies tibi confita furgit,
Nutrit ubi implumes peregrina ciconia fcetus,
I Tu timidis montes damis ; cava faxa dedifti,
Tutus ut abftrufis habitaret echinus in antris.
vim habenr, fl modo vel antequam illa hauriunt, vel poft-
qaa.m hauferint, ai|uaiTi aat vinum, aut aliud ciuidpiaai qk
illis poculis bibant. C.
IZ^Tranant] Trajicumt, pervoknt ; ut fupra, Vfal. viii.
: -Quique pennarum celeri votatu
Metitur ales aera — — i. e. "Tranant. C.
Cerealia munera\ Pro frugibus, poetiee ; Ceres enim Dea fm-
um a poetis fingitur, ouam tamen David prorius ignoravit. C.
' Genit.ihiUshumo:'1 f ro genitali, e <juo aliquid gignitur, Ci*.
1 Arato.
j "Solers naiura, gs6 rerum genitahilis ordo.
Leperirut &C apud Vavron. & imprimis apud Lucret. Sie Vir£.
ixir, penetrabife frigns^ genitahihs aura Favoni. Apud oiiam e-
am funt averfahilis 8c &rumnah'i\is. C.
17 Alitibusj Vide alet, Tfal. viii.
1$ EilinHs} alias Erinaceus : «porum duae funt fpecies ; alri
nim ro&roj porcara, ahicanem referunt, cjuarum utra^ue ter-
254 P S A L. CIV.
19 Tu lunse incertos vultus per tempora certa
Circumagis: puroque accenfum lumine folem
Ducis ad occiduas conftanti tramite metas :
20 Inde fuperfufis cun&a involventibus umbris,
Per taciuas fpargis no&urna (ilentia terras.
21 Tum fera prorepit latebris, filvifque reli&is
Prsedator vacuis errare leunculus arvis
Audet, & e ccelo mugitu pabula rauco
22 Te patrem expofcit : dein rurfus fole renato
Abditur occultis prsedatrix turba cavernis*
23 Inque vicem fubeunt hominumque boumque la-
bores,
Donec fera rubens acendat lumina vefper.
24 Sic pater in cunctos didis te commodus ufus.
Nec tantum tellus, genitor, tua munera fentit,
25 Tam
gus undique, quam magnum, fpinis vallatur acutis j & ubi peri
culum imminet, quafi in orbem fe colligit, ut globum quaf
hifpidum repraefentare videatur. Sicut eleganter de iis quoque
Angelius, Cyneget. iv. ubi etiam naturam hujus animalcul
gr*phice pingit verfibus hifce lepidiflimis.
Ergo ubi lapfa jacent fua nuACjue fub arbore pomat
Accedunt l<efi, feque in fua terga volutant^
T)wec jixa rttbis hiirentia mala fupremts
Kxportant, implentaue penum Yivtntibus ttvis;
Quarum acinis quoties fenies onerantur acut<cy
Jferjucunda fui pr&bent fpeHacula nobis.
Ouippe humeros tecJo fi ingredtuniur , ut ipfa
ire putes tutos avulfos vite racemos.
Ahy tibi ne cupidos fenfta tum tangat habencH
'"fantus amory furem ut tentes arcere jocofttmf
Atque oculos durus jucundo avertere ludo,
Eripere Sc vxtis dulcem exfpcctantibur efcam. 0:
24 'Didis] Didere verbum poeticum elegans, pro diftribuere
^igerere, Lucret. Lib. 2*
PSAL. CIV. %$%
i) Tarh variis fcecunda bonis : fed & xquora ponti
Fiuctibus immenfas circumplectentia terras.
Tam laxo fpaticfa finu : tbt miliia gentis
Squamigerae tremula per ftagna liqucntia cauda
i6 Exfultant : tot monftra ingentia & horridavift!
Veiiferas circumnant puppes : grafidia cetc
Effingunt molles vitreo fub marmore lufus.
ij Atque adeo quse terra arvis, quse fliictibus a^quor
Educat, a te uno pendent, pater optime, teque
Quaeque fuo proprium pofcunt in tempore victum.
,$ Te magnam pandente manum, faturantur abunde
,9 Omnia ; Te rurfus vultum ccndente, fatifcunt.
Te tollente animam, fubito exanimata recurrunt
o In cinerem : infpirante animam te denuo, furgit
Illico fcecunda? fobolis generofa propago,
Et defolatas gens ineolit aurea terras.
i Sic eat, O nullo regnet cum fine per arum
Majeftas divina : fuumque in fecula Ixtus
2 Servet opus Deus ; ilie Deus, quo territa tellus
Concutiente tremit, montes tangente vaporant,
Fumifera trepidum nebula teftante pavorem.
| Hunc ego, dum vivam, dum fpiritus hosreget
artus,
34 Ufque
l)um faciJe in vems cibus emvis didhut.
Alhuti fenis exempJo durn munia didit. Korat.
ompcnitur vel a dis & do, vel eft contra&um a divido: G.
26 Grandia cete] to K07OJ, Graecis baiaena, fen bellua mariisa
t. Hinc KVI79 in numero plurali, a quo Latinum cete, eadeni
*nificatione, pluralis numeri tantum. Hinc Virg. Et mcnftr&
imania cete. Eodem modo meJe & pelage plmraiiter ufurpavit
ucret. Lib. z, Et cycnea meJe. Et eodem fertinent frigida *tem-
. Virg. C.
Vitree marmore] Pro rnari, fieeti Vir^n 2, Gstrg, Infdtfm ?&«
i? iwpelhre wawsr» C.
2$6 P S A L. CV.
34 Ufque colatn : tantum ille meas facilifque bc~
nufque^
Accipiat voces: nempe illo obledtor in uno.
35 Atrero impietas plane extirpetur ab ima
Radice, & fcelerum ftirps nulla repullulet : ac nos
Te rerum, Deus alme, patrem Dominumque ca-
nemus.
P S A L. CV. C A R M. G E N. XXIV.
David hortafur EaJefam ad Deum taitAandum &' colendttm, a fcc-
dere ejus gratuiio^ a mirific* admintflratione Dei ex fccdere, cu-
jus partes futtt tres : I , I'e rebus mirtfce gefxis atite profetfio-
rtem in JE»)ptmn. 2, Dc rclus in Mgypto geflts. 3, De rebus
geftis pofl exitum ex JEgyptoi qu& omnia acceptd ferenda dccetDei
promijjioniy & agnofcenda fwcio & jideii olfequio,
CfAnite Dominum, & invocate nomen ejus: exteris
f Facla gentibus per orbcm prscdicate illuftria.
1 Ille fermo, carmen ille, & illius miracula :
3 Nomen ejw>, numen ejus una nobis gloria,
Hunc amantum & hunc petentum palpitet corgau-
dio.
4 Robur ejusj pignus ejus facrofanftum roboris
Petite : vultum ejus beatum continenter quaerite.
5 Subeat aniirmm quanta noftris edidit majoribus
Signa, qux portenta; legum fcita qua: relinquerit.
6 Vos Abrami, vos Jacobi pofteri, fervi Dei
Separati, forte le£ta natio, vos alloquor.
7 Ille rerum rector unus, orbis unus arbiter,
S Pactanoftri^firma fervatfactacum majoribus ;
Verba meminit : milie fancta in fecla nectit fce-
dera„
$ I&a primiuas cum Abramo, deinde jurata Ifaco :
10 Ifa-
P S A L. CV. , 2)7
10 Ifaci fancita nato, lege non mutabili :
Pofterifqne fempiterno roborata vinculo ;
ii Quum, Tibi Chananaea, dixit, arva forte tavi-
dam.
1 2 Turba numero parva quamvis advena iiiic degeret,
Aucta riondum fhrpe iongis temporum decuriibus:
13 Regna quanquam & nationes exui errans verteret:
14 Hos tamen Dei bemgna iovit indulgentia :
Vimque duram praepoteriti dextra abillisarcuit:
Et minis Reges potente.s tetricis ccmpefcuit ;
i) Ne mihi (inquii) confepratos, ne mihi unctos tan-
A meis, moneo, prophetisjabffinete iujuriam.
16 Qaum famem voracem in orbem contumacem in-
duceret,
'Gentibnfqne alimenta late noxiis fubduceret,
17 Prasvium lniilt miniftmhi Niii ad arva fertiiis :
Filium pulchra* Rachelis mango turpis vendidit :
i3 Carceris latuit tenebris, crura vincius compede,
19 Somnii donec foluti nota Regi veritas,
20 Cruraferro liberavit, folvit animum crimine :
21 Et novafortis benignse jam vicifStudine,
Regiorum fervulorum fervus ante ignobiiis,
K k 22 Fre-
II Chanan&a arva\ "R es;io h&c pofteris Abrahami divinitus
promiffa, iic ; vel etiam Chananitis diSra eft a Chanano filio
Chami, nepore Noae • ejas enim progenies hanc terram incoluit
primo, quam poftea, Chananaeis eje£tis, duce jofua occuparunt
Ifraelitae : regio eadem cum Paleftina, quae longa fuir 40 milli-
aria Germanica, lata 20 ; tefte Hieronymo. C.
17 Yilium Bachaelis'] Paraphrafis Jofephi, fllii patriarchss Ja-
quem ille ex Rachaele, filia Labanis, procreavit. C.
Mango] Mango hic idem eft qui Calliftrato. J. C. Plagiarius,
qui horaines vivos aut emit ant furatur : tales erant Ifmaelitas,
Jofephum a fratribus fuis ementes viginti ficiis argeateis»
5$ 8 P S A L. CV.
32 Frena rerum tra&at unus rNraper e cuftodia
Miffus, au\x purpuratos nunc coercet vinculis:
Et fenum juvenis feverar prasfidet prudentiar.
'23 Ifaci tandem propago culta linquens patria,
Pinguis ad fluenta Nili caftra» fixit advena :
24 Ac Deo fovente, lasta ftirpe fic refloruit,
Viribus brevi ut praeiret inquilinus incolas.
25 Tum Phari re&or fuperbae mente verfa Abra-
midas
Frande molitus nefanda ftirpitus revellere :
'16 Circulo donec voluto deftinati temporis,
Legifer cum fratre Mofes miflus eft divinitus ;
17 AcPharon Pharique Regcm terruit miraculis.
28 Ergo natura, imperantis non rebellis juffibus,
Veftiit polum tenebris, &folum caligine
Condidit, ceu nofte cceca fole jufib cedere:
'sp Unda decolor cruoris tabe rivos polluit,
Squameaeque ftrage gentis inquinavit littora.
30 Terra felix ante frugum, more nunc praepoftero,
Turpibus fcecunda ranis fqualet : ipfa regia
Fceta ranis, ipfa regum foeta funt cubilia.
31 Fufa deinde nube denfa mufca Memphin occulit :
Et pediculorum ubique fceda erant examina.
32 Inftar imbrium ruebat mifta flamma grandini,
33 Arbores nudans comantes fronde, flore,fruc~nbus.
34 Quod
24 IncjitilnMf^ Ex in & colo, gui in alieno, proprie tamen, in
«onduBo habitat, five in urbe, AVe ruri. Suefon in Claud. Tar-
Utn etiam cenfus ctnnes ordines conferre jujjit, & infuper incfuilinos
trivatarum Mitm atfHt wfiilarvm, perjionem annuam reprtfentare
V/l<?. Cic. 2. Phiup. At vero te inquihno {non enim demino) perfa-
"r.abant omnia vocihus ebriorum. bwuilinus hic opponitur indig^.
-a% fe« civi, & fignificai; advenarn, feu peregrinuna.
PsaiToGV. 25 j>
\A QP°d reliquit atra grando, mox locufta perdidit ;
\ 5 Bruchus abftulit, locuftas quod voraces fugerat.
Tot malis fubinde fsevis i&a Nili regia,
Quum ferox non mitigaret contumaces fpiritus,
Dira populum mox in ipfum verfa pcena fseviit.
\6 Prima pignorum repente per penates omnium
Occidere : cun&a planctu, cuncta fletu perfonant.
Rege tandem pertinace cladibus perterrito,
37Sancta Memphin gens reliquit, jam tyranno li-
bera,
Dives auro argenteifque barbarorum poculis.
Nec tot inter millia ullum languor attentaverat.
;8 Ergo Nili jam pavore liberata regia,
Voce, vultu, plaufibufque pradferebat g2udium.
\<? At parens memor benignus gentis electse fibi,
Per fiticulofe arense vaftitatem imperviam
Caftra nubis texit umbra, luce ; noctem luridam
Ignium late corufco temperavit lumine.
[o Arva, victum cum rogarent, texit imber alitum:
Panis impluit per auras more denfe grandinis .*
|.i Petra julfa fudit undas : deque rupis vifcere
(.2 Ante ficca folitudo flumen haufit. Scilicet
Foederis parens benignus immemor nunquam iuij
Qiiod fibi caro cum Abramo fempiternum fecerat*
3 Sic parentum ftirps piorum, tuta ductu numinis^
Arva liquit fraudulenta perfidi Peiufii :
4 Occupatis erferarum nationum fedibus,
Tradidit Deus labores impiorum eis carpere :
K k 2 45 S*n*
55 Bvuchusl Vide Tfal. Ixxviii.
40 Imher alitum] Coturnicum m«xima copia, infbi .r imhiis m
rram decidens. C.
i6o P S A L. CVI.
45 Sanctiones ut tenerent facrofaneti fcederis,
Et piarum ad jufla legum facta cimcta fingerent.
Laus, honor, decufque Regi iempiterno ccelitum.
P S A L. CVI. C A R M. G 1 N. xivr.
Ecclefa cenfitetm^ homines eh tenuita*em fuam impares effe Deo
celebrando verhis c9- oper:bus> at contra pcccatis fms Dei glcriam
cenvellere^ QP comgmoratis majrrttm peccatis, cfuibus femper Deus
pre josdere & mifericordia condbnavitj in falute confrmata benedi*.
cit Deo.
LAudate Regem ccelitum, Regetis bonum,
Suifque nullo non benignum tempore.
2 Quis facta verbis aequet ? eloquentia
Quis alfequetur illius-potentinm ?
3 O ter beatos aequi amantes, & tuar
Prxfcripta legis qui tuentur jugiter !
4 Memento noftri facilis & favens, tuum
Profpicere populum qua foles clementia :
Et me revife len is ac falutifer :
5 U't feparati tibi bonis oopuli fruar,
Carpamque lasttis quo fruuntur gaudio,
Hsereditatique comcs applaudam tua?.
6 Scelefta proles cum fcelefiis patribus
In te rebelles mnlta iniqua fecimus :
Abominanda, dira perpetravimus.
7 Mam nec tyranni ifigyptyii exlergaftulo
Noftri parentes liberi per te, tua
Oftenta graviter ponderarunt, nec tuae
Meminere gratis mentibus clementiae :
Sed propter undas aequoris rubri, duces
Adverfus animis turba contnmacibus
Oi
3; Jugiter ] Vide rfal. 19.
PSAL. CVI. l6l
% Obmurmuravit. At parens malis bonus
Pcenas remittis, ut tuam clementiam
Agnofcat orhis, & tremat potentiam.
9 Nam comminanti ceflit unda Euctuum :
Sufpenfa moles hinc & inde per fali.
Tranquilli arenas aridam dedit viam,
Ceu folida campis figerent veftigia :
10 Donec tyranno liberati & hoftium
Crudelitate, tuta tuti littora.
ii Tenuere : at hoftes vorticofo gurgite
Abforpiit unda, cladis ut nec nuntius
i i Supereflet. Illic tum falutis compotes
. Fidemque verbis praebuere, & cantibus
Cecinere feftis numinis potentiam.
13 Metu repulfo, protinus lafcivia
Animos rebelles perculit : nec amplius
Meminere figna nec pericla priftina.
14 Repente prava perciti libidine
Arfere, verbis & Deum procacibus
Irae impulerunt frena jufta? folvere :
15 Ac flagitatos impie dedit cibos,
Juftifque pcenis impios coercu.it.
\6 Nec pcena mentes nec benignitas feras
Mollire potuit, quin procaciter ducem
Ducifque fratrem peteret aemulatio,
Et freta ftudiis femper ambitio malis,
17 Sed
9 SaW\ Vide Pfal. 77.
II. Vorticefo ] Vox a Livio quoque nfurpata, defcendensa
rortice feu vertice, qui efr. aqua in fe contcrta, 8c in orbefa
i&a, qua in parte maria & flumina feie fant profundidirna-
II. Gurgite ] Gurges qu©que profundus in mari vel fliirriine
ocnseft, ubiaquain gyrum agkur, & inje&a aCtrahit & ab«
orbec.
26Z t*SA L. CVl.
17 Sed fa&iofos terra vafto condidit
18 Sinu dehifcens, flammeique gurgitis
Torrens vorago devoravit impios.
15? Nec noxiorum monita tot pcenis moduna
Gens prava fceleri fecit. Horebi in jugo
( Prohufacinus ! ) ante imaginem bovis Dei
20 Imago fefe ftravit, & fronde faturi
Simulacra tauri coluit inftar numinis ;
21 Partic falutis nuper ingrata, immemor
Miraculorum in urbibus Niloticis ;
22 Et fluclu eodem fofpites fe, fubrutos
Hoftes fuperbos vorticofis aeftibus.
23 Ergo fceleftos ira jufta perdere
Ibat, furenti ni Deo carum caput
Pro gente Mofes obtuliflet, & prece
24 Frenaflet iras. Nec tamen turbse fufor
Illic quievit, expetitum tam diu
Uber teracis forevit agri : nec fidem
Mofi docenti, pollicenti nec Deo
25 Habuit : tumultu caftra complens refpuit
26 Imperia : donec ille munificus parens,
Delere promtus inter invia montium
27 Toties
19. Jiorebi ] Horebus rel Orebus, pars vel appendix eft
moncisSinai, in quo leges Decalogi latae & fancitac funt.
21. Niloticis ] Urbes Niloticae funt urbes iEgypti, fic di£l*
a Nilo de cjuo fupra. Ffal, 68.
23. Mofes carum caput Deo ] Pro homine Deo cariffimo. in
Latina enim & Grsca lingua caput tanquam primarium corpo-
ris membrum, nonnunquam pro toto homine ufurpatur. Ut
Horat Quis defderio fitpudor aut modus f!am cari capitis ? Et
Ifiepcrr, lib. 4. aee te dulce cajjut tnater Scribojtia UJi.
P S A L. CVI. 263
27 Toties rebelles, extulit dextram, & genus
Per nationes impias difperderc
28 Jam deftinarat : ante fculpta numina
Iterum protervi procidere, & mortuis
Diis thura, le&afque immolarunt hoftias :
29 Deum fceleribus provocaverunt novis,
Iramque rurfum exafperarunt vindicem :
90 Jufta incitatus donec ira Phineas
Ferro fceleftam puniit licentiam,
Et faevjentem dexteram compefcuit
3 £ Domini, fibique peperit aeternum decus,
Quod nulla fileant pofterorum fecula.
3 2 Nec contumaces fupplicia tot fpiritus
Coercuerunt, Meribse ad undas quin Dei
3 3 Rurfus furorem accenderent : nec publico
Mofes furore liber etiam incredula
Oratione vertit iram numinis
34 In fe. Potiti deinde pa&is finibus,
Nec impiarum femen omne gentium
Difperdiderunt funditus, nec juffibus
Recte monentis parpuerent numinis :
■35 Sed fe profanis mifcuere gentibus,
Didicere ritus, ferviere ludicris
36 Diis : ac eorum mancipati cultibus,
Tenuere puras a fcelere nullo manus.
3 7 Qi^PPe immciarunt filios ac filias
38 Ad
30. Thineas ] Filius Eleaxari, nepos Aaronis, qui indigni-
tione commotus, Ifraelitam cum fcorto Madianitide interfecit^
»oque ftrenuo fafto iram Dominicam eftervefcentem reprimic,
^ua de caufa facerdotium perpetuum ei pofterisque ejus pr®„
mttitur. Num. 25.
3*. Maribtl Vide Pfal. 7 1.
264 Psal. CVI.
38 Ad darmonum aras : & fuse propaginis
Tinxere fculptos fanguine innocuo deos,
Terramque fanctam poiluerunt cazdibus.
2y In fcelera proni abominanda, dum iux
ao Manus adorant opera, patrium Deum
^i Juftas ad iras provocarunt, ut fuam
Hacreditatem abominatus impiis
In fervitutem mantiparet lioftibus :
42 Quorum fevero pasne contifiti jugo,
Pofuere far/am fpiritus ferocjam.
43 Ac liberati (aepe Dpmino vmdice,
Rurfus rebelles fpiriais in vindicem
Sumfere : rurius ob fceiera poenas iua
aa Dedere : mitis nec' Dei bcnitas tamen
In rebus arctis innocentium a prece
45 Averit aurem : foederis memor fui
Fcenas remifit lenis & placabilis.
a6 Quin & fuperba corda genuis barbara?,
Cui ferviebant diriKa jam patria,
Lenivit : animos bmnium uc perftringeret
Imago fortis fiebilis vei hcftibus.
47 Tu nos tuere, Domme nofcer & Dcus,
Et e profanis gentibus rccollige :
tjt te canamus, nomen ut fan&um tuum
48 Celebremus unum : populus bmnis uc fimul
Dicat, Deo, quem poiieri Abrami coiunt,
Sit
46. Sortis flehilis vel hoflihus ] Infigms ampiificatio miferiar-
um, qoas valcie magnas, luctuofis &c imolerabiles efTe necefte
eft, fl hoftibus, ulrionis & vindidse potius quam commiferati-
onis cupicjis Iacrymas debeant elic.ere. Eadem amplificatione
Tifus eft V7ir^ilius, cum diceret : Vel Priamo mijeranda manus.
Irem Clauclianas : lugenda Getis &* flenda Suevis Haufimus : i£-
fa meos horreret Yarihia cafus» Vide Pfaloi, 129, C.
P S A L. CVII. 2$j
Sit iaus, honorque in feculorum fecula.
Amen, arnen.
PSALMORUM
Liber Quintus.
P s a l. CVIL Carm, Geh, l
Pfaltes bonitatem &> henignitatem Dei celebrat erga exules peregre
erranteSy erga captivos^ ^grotos^ in mari iactatos> erga mutationes
fmgularum regicnum Q? perfenarum ex Dei previdentia ; &P ad-
m>rans vecordiam hominum, Vei opera magnifica mn ammadver-.
tentium^ omnes ad Dei laudes hertatur.
CAntemus Dominumque bonum, facilemque pa-
rentem,
Cujus habet nullas larga indulgentia metas.
2 Hunc grato fimul ore canant, quos, dira tyramais
Quum premeret, fasvo incolumes ex hofte recepit,
Et juga captivo excuilk fervilia collo.
3 Perque feras gentes fparfbs, qua furgit ab undis,
Et qua diverias abiens fe condit in undas
Phcebus, ab arctoas campis glacialibus urfa*
Collegit, tepidoque domum revocavit ab auftro.
4 per fteriles faitus & inhofpita faxa vagantes,
Qua nulla ad cultas ducunt veftigia terras,
5 Fracti animos mcerore, inopes undarque cibique,'
Auxihum miferis imploravere querelis-
L 6 AudiijE
5 Vhcslus ] Poetice, pro fole.
3 ArBoA campis ghuialihus urfa ] Intelligit partes terrae fep-
tentrionales, urfa? majori & minori fubje&as, ubi m,ajus & pe-
ftetrantius, luara ia reiiguis rauudi pgrtibus, frigus eft.
$66 psal CVII.
6 Audiit oran tes, & opis miferatus egenos,
Omnibus exfolvit moerentia pectora curis,
7 Monftravitque viam cultas quse ierret ad urbes.
8 Ergo canant Dominumque bonum, facilemque
parentem,
Et late ignotis pandant fa&a inclyta terris,
^ Quippe fitirri vi&uque famcm compefcuit argram,
Reddidit & membris vires, animoque vigorem.
io Quique Dei monitis ingrata mcnte relictis,
1 1 Carceris in tenebris & carca nocte jacebant,
12 Quum tremerent gelidse exanimes formidine
mortis,
13 Affli&ique malis humiles fra&ique jacerent,
Auxilium miferis, imploravere querelis :
Audiit orantes, & opis miferatus egenos, '
Orrinibus exfoivit mocrentia pe&ora curis :
14 Vincla manu valida rupit, mortifque timorem
Reppulit, 8£ tetris pavidos eduxit ab umbris.
15 Ergo eanant Dominumque bonum, facilemque
parentem,
Et late ignotis pandant fada inclyta terris :
16 Liminaque & portar qui clauftra refregit ahena?.
17 Deliciis animi vires quum ftulta libido
Affligit, corpufque gravi languore folutum
18 Stultitiae pendit poenas, & morte propinqua
Rejiciunt omnem faftidia marcida victum ;
15? Auxilium miferis qui imploravere querelis,
Adfpicit orantes, & opis miferatus egenos,
20 Omnibus exfolvit moerentia peclora curis :
Ereptifque fuo lethi de limine verbo,
Reftituit l«etumque novat per membra vigorem.
21 Erg©
2}y psai. cvii.
21 Ergo canant Dominumque bonum, facilemque
parentem,
Etlate ignotis pandant fafta inclyta terris:
22 Et meritis cumulent memores altaria donis,
Et grata acceptam teftentur voce falutem.
.24 Qtii mare flu&ifonum fulcat, curviique carinis
Admovet externas vaga per commercia gentes,
25 Non ignota illi divina potentia, nec quas
Monftrat in immenfo miracula fepe profundo.
16 Quum jubet, irrumpunt venti ftridente procella,
27 Et mare nunc fpumis canentibus aftra laceifit,
Et nunc tartarei fubfidit ad ima barathri :
28 Pallent ora, metus trepidantia pedora pulfat,
Et velut oppreiTis vino veftigia nutant :
Callida nec cani juvat ars aut cura magiftri.
2^ At Dominum ut mceftis imploravere querelis,
Exaudit trepidos, & opis miferatur egenos.
30 Jam venti ponunt, ftrataque aequaliter unda,
Arrident taciti tranquilla filentia ponti.
3 1 Jam pofita lacti gaudent formidine nautar,
Cum laceras optatum portum tetigeie carina?.
3 2 Ergo canant Dominumque bonum, facilemque
parentem,
Et late ignotis pandant fada inclyta terns.
L 1 2 33 Hunc
22 Marefukat ] Poetice, pro navigat. Sicuti enim ?er
campos aratro dufto relinquitur fulcus, linea reaiffima, ita in
mari quoque nauis, ada ventis fecundis, reaiffirao curiu pro-
cedit T Et quod aratoii eft ftiva, id nautae elt gubernaculum
22 Carinis ] Pro navibus, pars Pro toto. Ira Ovidius rotam
pro curru dixit. S* rota defuerit, tu pede earfe *«"»
27 Spumis canentibus-] Andres HariiEdirio, Anno 1615, Ja-
bet candentibus. Confule notas deftiffimi &.«dim*tt», **■ «»«■
liferi Efalraorum adje&as.
Psai, CVII. i6%
33 Hunc populi coetus laudent, fan&ique fenatus
34 Concilium fuper aftra ferat, qui flumina ficcat,
Et riguos paflim rivis bullantibus agros,
Fontibus occlufts fitienti damnat arena :
35 Et fcecunda, fui facta ob fcelerata coloni,
Arva jubet falfis fubito fterilefcere glebis.
35 At contra in fterili campo male pinguis arenae
Stare lacus, pinguefque facit ftagnare paludes :
Et fluviis ficcos rivifque fu^acibus agros
37 Irrigat, atque inopi tranfmittit habere colono :
Quique novas fancl:is moderatur legibus urbes,
38 Et fcrobibus credat vites, & femina fulcis,
35? Unde legat dulees maturo in tempore fru&us,
Quospateronmipotens alit, & proventibus auget
40 Afliduis pccorum fcetus. Ubi nefcia rurfus
Commoda fortunae modice mens ferre fecundar,
Frena dedit vitiis, retrahit fua munera juftus
41 Arbiter : indomitos animos & corda fuperba
Cladibus afHigit : fsevis punire tyrannis
Tradit, & ignavo petulans fub principe vulgus
Contemtum, populis prardam jubet efle propinquis.
Perque inopes victiis terras traducit, ubi ante
Nulla hominum tritum monftrant veftigia calJem,
42 Avertit mala pauperibufque, animique modcftis.
43 Atque hilares multa fcecundat proie penates.
44 Harc fpedant gaudentque boni : male confcia
muftat
Turba metu. Aft, animi quibus eft folertia, cura
Aflidua volvunt, memorique haec mente recondunt,
Luceat ut cunctis Domini clementia terris.
PSAL.
33 Bullantibus ] Bullare eft bullas facere. Verbura a Plinio
wfurparum, quia<jnas8c urinas dixit bullantes, id eft, bullis
intumefcentes.
%/
PSAL CVIIL 2t9
C A R m. Ge n. ii.
)avid Rex, Deo gloriam ipftus commendat in lemgnitaie ©» fde
pv&fzandx, promiffiones ejus ccmmemorat, auxilium imploraty Qp
fey eodem tiuce, ad opus accingit.
MEns invicta malis,, animi vigor integer, orbis
Te voce, re&or, te celebrabit lyra.
Eia age, depofitis mens expergifcere curis,
Et tu canora barbitos cum nabliis.
Ocyus aurorae quam lucifer excitet ignes,
Aurora cantus quam volucrum exfufcitet,
. Te pater alme canam : populos tua fa&a per om-
nes,
Quacunque tellus panditur, vates feram.
Nam tua fiderei bonitas faftigia cceli,
Fidefque tra&us nubium fupervoiat.
O Deus auguftum nitido caput exfere ccelo^
Oftende terris glorise jubar tus.
Eripiafque tuos gelidi formidine lethi
Praefens, & opifer invocantes audias.
Audiit ex adytoque Deus flammantis olympi,
Vocem rependit gaudii pnenunciam.
En tibi frugiferos Sichimse difpertiar agros:
Vallem Sucothi metiar decempeda.
Nonne mihi parent Jacobi pignora, quifquis
Vel pecore tondet arva, vel vomere fecat >
ioOf
8 Decempeda] Pertica, feu decem pedum, cnjus ufus erat ln
menfione agrorum. Cicero pro Milone, Qm cum architeffis &
cempedis villas multorum hortofque peragrabat, C.
9 Arv* tondet pecude] Pro depafcit, C.
Arvafecat vmtrel Pro arat.
i70 P S A L. CIX.
10 Oppida fub pedibus Syria* calcabo fuperbar,
Moabum, Idumen, & Palasftinas domus.
ii Quis mihi pandet itermunitas ductor adarces?
Muros Idumes divitis quis diruet?
1 2 Quis ? nifi. tu noftra* gentis, Deus unice, tutor ?
Qui nos premendos hoftibus reliqueras,
Offenfus vitiis pravis : nec in arma ruentes
Noftros pr^ibas dax, tit ame, exercitus.
13 Nunc pacer auxilium rebtfs bonus adfer in arcVr.
Humana fallax credulos fpes ctecipit.
14 Te duce, vicTtrici decorati temnora lauro,
Pedibus prememus hoftis arrcgantiam.
P S A L. CIX. C A R M. G e n. ii.
J)av'id calumniis malevohrum tradutlus apud Schaulem, calumni
to/ibus, eorum famiJiis, nomim & faluti maJe precatur, propi
cbfrmatam eorum maJitiam ; & accepta faJute fua, proftet
fe bemgnitAtem Dei celebraturttm.
NF£ fileas, ne diflimula, mea gloria, neve
j Sine veritatem fupprimi mendacio.
2 Me fcelerati oris fraus, & crudele venenum
Proterva fictis lingua me premit dolis.
3 In me odia occultis acuunt fermonibus iras,
Et immerenti fabricant moleftiam.
4 Qui mihi debebant fidum folamen amici,
Probra ingerebant clanculum & convicia.
Aft ego, fecretas tibi qui penetralia mentis
Cernis, dolente corde fundebam preces.
5 Omnibus officiis culti mihi damna rependunt,
k Remunerantur odio amorem fimplicem.
PSAL. CIX, Ijt
Tu pater hunc fasvo vexandum trade tyranno :
Vaftator illi ad dexteram adftet Angelus.
Judicis adftiterit cum fbrdldus ante cribunaJ,
Damnacus afpris exeat fenteutiis.
Quum volet iratos animos inrlectere fando,
Oratione judices exafperet.
Ante diem fato pereat pracreptus acerbo :
Locumque vacuum dcminus occupet novus.
Orba fleat foboles, vidua gemat uxor in aula :
0 Eje<5ta proles patrio exuiet foio :
Inftabiiis, mendica, vagis erroribus orbem
Luftret : quietum reperiat nufquam locum.
1 Conturbetque domum miferam., infcribatque pe»
nates,
Scrutatus omnes fcenerator arculas.
Ignotufque hseres longo congefta labore
i Rapiat3 opemque nemo pofcenti ferat :
Nullaque progeniem miferatio fublevet orbam.
3 Mors falce totam demetat fimul domum :•
Proxima gentem omnem cum nomine deleat ^tas.
4 Apudque Dominum, patris erratum^ ut re~
cens,
[ 5 Ante ccuios interque manus verfetur & erret :
Nec vitia matris toilat uiia obiivio.
i6 Utqu* erat obiitus n.iferandi, oblivio gentem
Ejus perenni lupprimat iiientio :
Quidejectum, inopem^ & curismordacibussegrunt
Pertrahere mortis nixus eft in retia.
17 Sem-
7 Afpris~\ Pro *fpsrisy more Horatiano , ubi etiam legas maUi-
isy pro validius • puertiay pro piteritia ; furpitey pvo fnrnpite*
^uod etiam atrigimus Pfal. lxxi.
Infcrlbatque'] i.e. ejus domum vendendam lecandamve indi«
?et. Vids Rudimanni Annotationes.
272 P SAL. CIX.
17 Semper ei veluti fuerat maledictio cordi,
Maledicta in illum & exfecratio cadant.
18 Ac veluti ftudio fugit benedicere pravo,
Sic nullus illi cupiat aut dicat benc.
Et velut obtegitur talari corpus amictu,
Totus miferiis ille fordeat obfitus.
Sic in cuncta illi paffim fe vifcera fundant,
Ut oleum in oifa penetrat, unda in vifcera,
19 Hoc ergo incedat femper veftitus amictu :
Hax zona lumbos cingat illi & ilia.
20 Ante Deum tales pendat detrac~tio pcenas,
Et c!lam falutem quifquis oppngnat meam.
21 Ahne pater, pater alme, tua me protege dextra,
Et invidorum libera calumniis :
Ut nomen latus omne tuum telluris honoret,
Et fuavitatern fentiat clementise.
22 Eripe me invidia? : fum pauper, egenns &exfpes,
A.nimumque curae turbidum urunt anxia?.
23 Non aliter pereo, fpeciesquam fittilisumbra?,
Pallent tenebris fera quumcrepufcula:
Aut ubi decuflis folerti indagine rafnis,
Locufta tectis pulfafrondeiscadit.
24 Gcnua labant inrirma : artus jejunia folvunt :
Exfangue ficcis corpus aret offibus.
25 Me tumidi probris hoftes petiere fupefbis :
Me confpicati capita quanarunt fua.
16 Adfer opem, fervumque tuum, pater optime, fer-
Pro lenitate femper affueta tibi*
27 Ag-
22 Exfpes~} VideTfaL xxxi.
23 *Ze3is fvondeis'] Pro arboribus, quae avibus nidos Sw late
feras praebent, ficut te&a adificioru.m hominibus.
^ Psal. CIX. 273
27 Agnofcantque tuam, rerum pater optime, dex-
tram :
Tuaque falvum me fciant clementia.
28 Dx rnaledid| voment hoftes, dum probra lo-
quentur,
Bonufque placidufque benedices tu mihi.
Dum confufa illis turpis pudor ora notabit,
Lsetitia fervi pedus hilarabit tui.
29 Hos pudor, ut talos a vertice veftis ad imoS
Effufa late corpus omne contegit •
Hos pudor, & moerens turbato infamia vultu;
Qui me maligno dente rodunt, obruat.
50 Aft ego tum Domino grates memor ore fonabo^
Coetuque laudes in celebri concinam ;
31 Qui ftetit auxilio dexter cum paupere, vitamque
Eripuit ejus hoftium ludibrio.
Scriptus eft hic VfaJmus a Davidey ufcjue adeo ferribili &
borrihxa oratione, ut vix ulium in tnta Scriptura fimile
exemplurn invenias • ilaque ctim maximo judicio iegendus efr,
6c in precibus ufnrpandus. Quse in hoc Pfa[me continentur,
non funt trahenda ad exemplum : cavendum fummopere, ne
vel cupiditate vindictae, vel falfo zelo, vel temere ifta ufurpan-
tes, in utramque aut alteram legis divinas tabulam peccemus,
0b quse aliis imprecamur, in noftrorum ipforum caput converta^
mns. Bczx.
P S A L. CX. C a r m. G e n. iii.
Chriftns Dominus nofter, ad fpirituaJe regnum & facerdotium dfer*
num in EccIeJIa vocatur ; deinde proponitur potentijfma viftoritt
de wimicis c^3 triumpho ejus.
S
IC alloquutus Dominus eft Dominum meum,
Aflide dexteram ad meam,
M Duni
*74 Psa l. CX,
•<r
Dum proterendos, ceu fcabellum, fub pedes
Hoftes tibi provolvero.
n Ad prbis oras ultimas fafces tuos
Alta ab Sione proferam :
Ut juris a?qui vinculis coerceas
Faftus rebelles hoftium.
3 Te pompa lastis quum reducet plaufibus
Ad :emplavoti compotem,
Sancco decorus apparatu exercitus
Laetum celebrabit diem.
Non roris imber ante lncem argenteis
Tot veftit arva gemmulis,
Qiiam multa cun&is gentium de finibus
Ad te propago coniiuet.
4 Juravit & fe aditrinxit immutabili
Dominus facramento tibi,
Tete
3 Argsfitets gemmuVif\ Allegoria, pulcherrimis metaphoris 8c
fbrmam, Sc colcrem, £c pu-chritudinem roris matutini venuftif-
lime repr^fentans. Non ditTimilia habet JPfal. cxxxiii. C.
4 Sacramento] Pro juramento. Eft enim facramentum, pro-
prie, frlenne juramentum miiitare, quo militesfidem fuam Inv-
pe.ratoii aditringebant ; cjuod quale fuerat, patet e>: his verbis
Ve£etiU quae extant lib. de re militari fecundo, Cap. 5. jk?i/i/e.s
fcrpti & matriculii inferti, jurare folent ; 8? ideo mthtit Sacra-
menta dicuntuv. Jurant autem per Deumy &> Chrifiumy &> Spiri-
tum fanchtmy &* per Majefiatem Imperatoris, &c. omnia fe ftre-
nue fatturos QU£ pr.zcepit Impera.or : nunauam deferturos militiamy
nec mortem recufaturos pro Romana Republtca, &c. Hinc Caefar,
lib. I Bell. Civii. Mdttes Domtttanos Sacramentum apud fe dicerc
jubet. Miles autem hoc Sacramenro obftri&us, AuBoratus ; eo-
dem liberatus, Exaucforatus vo-^batur. Accipitur etiam alias
proquovis juramento; Horat. Ode 17, Lib. 2, Non epo perfdum
dixi 'Sacramentum. Di£tum eft autem Sacramentum, a facrando,
feu confecrando ; quod eo juramento quis confecratur, & quafi
dedicatur huic uni Irnperatori, non alii, ad fervieniam. C.
V s a i. CX.
75
Tete futurum Melchifedecis fibi
Ricu facrorum antiftFtem,
Sol inquieto lucis orbe dum diem,
Dum luna noctem illuminet.
Ad dexteram ille femper affiftet tuam :
Ferro tyrannos vindice
6 Compefcet : iram commodans fuam tibi3
Gentes rebelles comprimet.
7 Ducefque regnis imperantes ditibus
Sternet folo : torrentibus
E fortuitis, dum fugam premet, fitim
Vicior levabit igneam.
% Ergo fubactis hoftibus, coelo caput
Tollet decorum gloria.
Mm 2 PSAL.
Rdelchifedecir] Qjia.fi dicas, Regis jufvitia : Volunt autem hoc
cognomen fuiffb Semi filii Nohse, qm habiraverit in Salem («juas
poitea fuir Hierofolvma) 6£ praecipuus doctor & gubernator Ec-
clefiae fui temporis fuerit. £x hoc autem Pfalmo, & ex feptimo
Cap. Epift. ad Ebrxos patet, magnum hunc Melchifedecum ty-
pnrn fuiffe Chrifti, Sacerdotis aererni. Dicitur enim fine patre,
fine matre, fine genealogia, neque initium dierum, neque finem
vitae habens, manere Sacerdos ln perpetuum : ficuti etiam filius
Dei, non tantum fine patre ex virgine, fed etiam fine matre ex
DeO natus, fine dierum mitio exiftir, antequam ex matre virgU
ne carnem affumeret ; necjue ullum vitas finem eft habiturus. C.
Sacrorum antiftiterh] Id eft, fummum aut primum Sacerdotem;
fic dicium, quod Cfeteris anteftet aut antecellat. Cicero quoque
Antiflites ceremoniaruiu QP facrorum nominat in oratione pro domo
rua. Ab hoc dedu&um fcemininum Antifiitay pro primaria Sa-
cerdote, ufurpatur a Plauto & Cicerone- Alias Antifies in ge-
lere «juoque dicitur is, qui reliquos excellit aut primas tenet.
ta Servius Sulpitius appellatus eft Antifies jurif; Plato, Anti-
fies fapientia.
7 'torrentibus e fortuitis'} Dumque hoftes fugientes urgebit,
Dftium potitus, vehementem bibendi cupiditatem e fluviis ra-
di&ei forte obviis iraminuet; f.
57« P S A L. CXI. ^ *
C A R M. G E N. IV.
Tfaltes fuo exemplo hcrtatur Ecclefam adlaudanditm Dcum, ob am-
j>la ejus cprra erga Ifraelitas, & Janctum e)us fccdus : hinc re-
cordctus ofjicii pio*um erga Deum} omnes provocat ad reveventiam
& laudatuncm ejus.
LOlve intcr fidos tra&em fecreta fodales,
*~* Seu 'fancti flipante caterva
Me populi tequar, aljne parens, te peftorc toto
Ufqre canam : tua munera grato
2 Ore feram, magna a?terna? miraculadextra::
Msena quidem, fed & inclyta certe,
Et mnnifefta bonis, ftudio fcrutante fideli.
3 Quicquid enim gerit, omnia fplendor,
Omnia divina majeilas luce refulgens
Uluitrat : dum fidera terras
Ignea luitrabunt, hunc juitum femper & aequum
Sera agnofcent fecla nepotum.
4 Nec qux primaevi quondam fiupuere parentes
Attoniti, mirandaque natis,
Invida delebunt oblivia : parcere largus
Nempe parens, facilifque quaerelis
5 Flectere cor miferis : fpoliis ex hoile fuperbo
Direptis decoravit ^miccs»
Nec cum gcntefua percufTi fcederis ilium
Immemorem ulla redarguet artas.
6 Oftenditque fuas per lacta illuifria vires,
Quum populatus regna fuperba,
Dimenfufque novis hoftilia rura colonis,
Dilefbe dedit oppida genti.
7 Quicquid agit loquiturque, fides iru^obilis actus
^Equi & regula dirigit omnes .
:V Quae
- / P S A L. CXI.
277
Qux jubet. sequa jubet, nulloque interlita fuco,,
Aut tacitam celantia fraudem;
8 Quxque nec seterno volventia fecula lapfu
Interimant, aut tempore carpant.
Quippe adftans fidei firmae conftantia Sc a*quuni
Perpetuo rata juffa tuentur,
!$ Quurn premeret Pharii imperium crudele tyrannl
Selec1:a de gente nepotes :
Excuffitque jugum, & Regis fera jufTafuperbi
Exuit, seternaque beatis
Libertate frui donarat, pignora fera
Si jurata parentibus olim
Intemerata pise fervaffent fcedera legis :
Fcedera nullis irrita feclis.
Quippe Dei fan&um eft & formidabile nomen,
A c fan<5te f ua pacta tuetur :
Exigit & duras violato fcedere poenas.
10 Hunc
7 InterMta fuco] Interlino, componmm a Lino, levi litum.
Alias, fucus proprie infe&um efl, fimile quidem api, fed ma-
jus; fed apis potius imperfecta, carens aculeo, non rrellificariy,
fed mei aliarum ftrenue devorans : Immuntfque fedens allena ad
)abula fucus, ut de eo Virgilius. Unde etiarn Varro furem vc-
:at. Et per metaphoram, fuci dicuntur otiofl, 6c ignavi ven-
rres, aliorum tantum fruges confumere nati. Alias etfam ac-
:ipirur pro colore qno lange & panni inficiuntur, ut, praeter na-
ruralem, alium colorem nancifcantur. Irem pro medieamento
feu lenocinio <juo facies pingitur, ut fpeciofior videatur qiura
revera eft: «jua fignificatiGne hic ufurpatur. C.
i7S Psa L. CXII. \* *
io Hunc colere cx animoque vereri,
Vivendi recte fons & fapientia prima eft.
Hanc cun&os qui dirigit adtus
Ad metam, vere iapit : nunc ventura nepotuni
Semper dicent lecla beatum.
frTW Apparet hunc Tfalmum, & alios aliquot fequentes, quo-
rum commums infcriptio eit HALLiiLUlAH, fitrie a Da-
vide, /ive ab aliis propbetis & cantoribus editi fueiint, idctrco
fcriptos aiiiTe, ut in folennibus prac.ertim fefri.«>, concurrens in
templniri populus, ficrificiorum 8c aliorum facrorum lituum fi-
n m huhc efic 'ntelli^eret ; non ut in operibus illis remiflio pec-
c r rurri 6c juftiti* qti32reretur, fed ut illis vifibihbus fignis ad-
monitus, unufquifque ad res ipfas fignificatas (Ghnffum videii-
cef ic prOmifTa in ipfo beneficia) vera fide afiurgeret, Sc Dei be-
neficenjiain feria confeihone celebraret. bez.a.
P S A L. CXII. C A R M. G E N. iii.
J>fAtes pios hortatuY ad lauc.ationem Dei propter felicitatetn omvi-
mdddrn ouam largitur bonis.
Eatus ille, qui Deum rerum patrem
Pietate non ficta colit ;
Deique gaudet legibus: mores fuos
Formare ad illas nititur.
2 Late per urbes divites potentiam
Ejus propago proferet :
Prolem piorum numinis benignitas
Larga beabit dextera.
2 Res aiiluenter fuppetet femper domi
Iiii : nec aetas longior
Obliterabit aequitatis gloriam
4 Fructumque. Quum premet malos
Fortuna, fa?vo geftiens iudibrio
Mutare fummis infima,
Be-
^ P 5 A I. CXIL
%79
Benignitatls tum fua? juffcis Deus
Lucem in tenebris ofieret.
Clemens bonufque in omnibus periculis
Stirpem piorum muniet.
Mifertus inopis vir bonus^ larga manu
Succuret indigentise :
Sic cuncta jufto temperans examine9
Nec verba temere ut excidant
Non turbo fortis cuncta quatientis, loc@
Movebit illum, nec dies
Suprema famam condet ejus invido
Oblivii filentio.
7 Non livor illum falfa gaudens fpargere
Terrebit, aut calumnia :
Bellive rumor, aut egeftas lurida,
Fragorque lethi proximi.
Sed mente firma provocat difcrimina,
Deoque folo nititur.
I Ceu cana rupes murmurantis arquoris
Spernit minaces impetus :
Sic ille certa imerritus fiducia
Sortis procellas fuftinet :
Ac fuftinebit, dum ruinas hoftium
Salvus fuorum adfpexerit.
) Opes volucris inftar aurx mobiles
Largitus eft egentibus ;
Sibi sequitatis gloriam fuperftitem
Setvavit : orbe gloriam
Vivaciorem, nec fenectx dentibus
^Eruginofa? obnoxiam.
o Dum laude clarum, reque lautum fplendida
Spe&abit impius pium3
Curarr
*8o P s A l. CXIII. ** <
Curaeque menrem vellicabunt anxise,
Succumque carpent corporis ;
Dentem fatigans dente ringetur, lue
Se macerabit tabida.
Dominus malorum vota ridet irrita,
Spes ut modeftas promovet.
io Dentem fatigans dente ] trendens, Periphrafis.Vide Pfal
XXXV.
P S A L. CXIII. C A R M. G E N. XXV.
David Ecckfiam Deifno exemplo provocat adlaudationem ejus prcp'
ter maiejiatem, providentiam & adminijirationem miriflcam x
gloriofam ejus.
P
Sallite Dominum pueri, Domini
Nomen fefto tollite cantu.
Nomen Domini lic celebretur,
Ut feclorum in fecula longi
Nulla oblivia fentiat xvi.
Primo a carcere folis Eoi
Ad purpureos ufque occafus,
Omnes Domini nomen adorent,
Qui gentes fuper arduus omnes
Celfas astheris incolit arces. :
Cujus longe gloria mundi
Trans ftammantia mcenia vefta eft.
O pietatis nefcia verx
Peclora! ritu facra nefardo
O qjui fingitis, anne deorum
Quenquam Domino iimilem noftro
Noftis ? quem fuper ardua cceli
Culmina pofitum nil latet ittm
Sub
r J Psal. CXIV. zU
Subcava claufum vifcera terrse;
Nil humano procul adfpe&u
Trans multiplices „theris orbes.
7 Inopem terrae qui proftratum
Sufcitat, & de pulvere egenum
8 Tollit, ut alto pofitus fclio
Populi primos carpat honores.
5> Qiii maternos fterili fru&us
Exoratus donat, & orbos
Lseta renovat prole penates.
P S A L. CXIV. C A R M. G E N. XXU.
fropheta narrat admirabikm confernaiionem rerv.m creatarum in
adventu Dei cum populo fuo; caufamque ccnfiernationispetens, eas
refpendentesfngit, omnem poUntiam gloriamque Deo tribuentes,
uum domus Ifacidum patrias remearet ad oral^
_ Barbaraque invife linqueret arva Phari :
2 Ipfe Deus Judam ccelefti numine tutum
: Fecit: erat populi fignifer ipfe fui, ^
3 Vidit & attonitas trepidum mare diffidit undas ;
Jordanis refugas in caput egit aquas.
4 Dura per intonfos falierunt culmina montes,
Ut faturas geftit dux gregis inter oves :
Celfaque frondentes movere cacumma colles,
Agnus ut in pratis luxuriare fclet.
5 Quid mare vidifti foiito cur ceiferis alveo ?
Cur fugis in fontes fluminis unda tuos ?
6 Cur ita concuflb faliiftis vertice montes,
Ut fatur exfultat dux gregis inter oves ?
Cur ita frondenti faliiftis vertice colles,
Asnus ut in pratis luxuriaie folet?
& N n 7 Nempe
Q.
r*A
282 PSAL. CXV.
7 Nempe De i trepidum prsefentia terruit orbem,
Cui cadit in Soiymos victima multa focos.
S Qui lapidum venas laticum laxavit in ufum,
Cui fluxit largo flumine dura filex.
PSAL. CXV. Carm. Gen. iii.
Tcclefa fervari a Deo pctit, propter uloriam ipfius'\ idololatras pek\
di : fmgulos ad jidem hortatur, promijjiones acccmmodatt £5*» latiA
des l)ei fe in hac vita pr&dicatmum fpondet. )
TE magne rector orbis, haud victoriam
Ex hofte fsevo pofcimus,
Nos ut per omnes farna gentes differat,
Nec apparatu ut fplendido
Per ora vulgi nos triumphus aureo
Curru fuperbos transierat :
Sed impiarum utfecla gentium fciant
Te largum opis cultojibus
TuiSj fideque femper invmutabiii
Promifla proiptum folvere.
2 Ne forte rebns infblentes profperis,
Ubi nunc Deus vefter ? rcgent.
3 Deus aftra nofter incclens, mortalium
Nutu fuo res temperat.
4 At impiarum finxit errorgentium
Maiiu Deos inutiies.
Aurum caminis excoquens, aut malleis
Maffa e fequaci bracteas
Du-
^TAaffa e fecjiiaci tra£teas~\ Qv% (ciUcet 18:11 maUeorum didu-
ci Scddatari potert:, & aiiae, dum movetiiT aut pTicatur, crepitat ;
hujufmodi enim lamins, feu Jameiice potius tenuiflime, Latinis
s3raBe<z appellantm*. C.
Leni trepitabat Lraffea vento. Vitg. vi J£.neid
m& Psal. CXV. *$3
Ducens, figura multiformi Iudicra
Afiixit aris numina.
5 Inane vocis os habent : oculos habent,
Orbes inanes iuminis.
6 Naribus odores nec trahunt, nec auribus
Surdis fonores hauriunt :
7 Palpare manibus non cjueunt, torpentibus
Nec ingredi veftigiis.
Nsc vox anhelis edita e pulmonibus,
Cavo recurrit gutture.
S Quicunque taies fingit aiit colit Deos,
Diis ipfe limiiis fit fuis.
p At tu Jacobi gens, loca fiduciam
Omnem fafutis in Deo,
Qui te potenti fublevabit dextera,
Et in periclis proteget,
io Et vos Aronis pofteri, fpem ponite
Omnem falutis in Deo,
Qui vos potenti fublevabit dextera,
Et in periclis proteget.
1 1 Quicunque cultor es Dei, fiduciam
Loca ialutis in Deo,
Qui te potenti fublevabit dextera,
Et in periclis proteget. -
N n 2 12 Qtii
5 lnanevocis os habenf] Hi autem Dii, osquidem, fed mutum
tamen habent, ideoque nil fe colentibus refpondere queunt: O-
culos habent, circulos tamen ccecos, nec quid in mundo gera-
tur cernentes. J-,
6 Naribus odores] Nec jucundos fiorum ipiritus per nafum dti-
cunt: Nec auribus, audiendi poteftate carentibus, fonos pre-
cum ullarum trahunt. J.
7 Palpare manibus] Nec ra£tu manibus kntilQ quen&F f ailt
f utc^ium cui^aam tribuere. jf»
284 P S A L. CXVI. ^^
1 2 Qui nos favore femper amplexus memor
Fovit fovetque fedulo :
Cunctos Jacobi qui fovebit pofceros,
Aronis & facrum genus.
13 Qui fe colentes, five juvenes, feu fenes*
Fovebit & cuftodiet.
i4NQui ncfque donis femper augebit novis,
Et liberorum liberos.
1 5 Nam nos profanis fegregavit gentibus,
Cceli folique conditor :
2 6 Cceluni fibi ipfe regiam fecit, folum
Ledem dedit mortalibus :
17 Remunerantes muneribus illum ut fuis
Rerum parentem agnofcerent.
Neque ora laudes in tuas folvcnt, pater,
Quos mors tegit filentio.
18 Nos te parentem agnofcimus, qui fpiritu
Vitalis aura* vefcimur.
Te profequemur laudibus, dum lucido
Sol axe terras ambiet.
P S A L. CXVI. C A R M. G £ N. xxiv.
T>avidy deduBa arca Vei Iernfcbalaima; in Ecdefia amorem futfa
ergaDeum profiteiuv, ber.ficiorum acceptorum nomine : pericula
fua, fidem QP infirmitatem narraf; falutem Vei omnibus modit
pr.idicat ; ac pofiremo petit in eaclem falute fervari, ut Deum am-
piius pr&dicet.
Oto pe&ore diligam
Unice & Dommum colama
Qiii
T
18 Dum lucido fol axe] Dum fol currn lucente terras circum-
ibit. J.
* Psal, CXVL 2I5
Qui lenis mihi fupplici
Non duram appulit aurem.
Aurem qui mihi fupplici
Non duram dedit : hunc ego,
Donec pectora fpiritus
Pulfet, femper amabo.
Jam mors ante oculos erat, .
Jam ftabam fuper aggerem
Bufti, jam dolor anxius
Omni ex parte premebat ;
4 Exfpes tum prece fupplice
Oravi Dominum : Pater,
Quaefo, inquam, miferabili
Saltem confule vita?.
5 O juftum Dominum & bonum,
6 Et pronum venia? ! auxili
Is me & confilii indigum
Saevo texit ab hofte.
7 Ergo mens tibi reddita
Moeroremcohibe; & Deus
Quas larga tribuit manu
Donis lasta fruare.
8 Vitam e faucibus eruit
Mortis, & lacrymas genis
Abfterfit, ftabili & pede
Firmavit tibi greffum.
9 Tutus prasfidio Dei
Degam : & polliciti fide
Fretus non dubia, canam
Grato pe&ore laudes. -
!© Laf-
5 Super aggerem iujli] Jam fuper tumulum fepulchri mei Jla-
3am. J,
2$6 P S A t. CXVI.
io Laffus, rebus & afperis
Affictus, trepida fuga
Vitx profpiciens meae,
1 1 Sic mecum ipfe loquebar ;
Nulli certa homini fides:
At rerum arbiter optimus,
Unus polliciti tenax,
Unus fallere nefcit.
1 2 Tot liber toties malis,
Tot auctus toties bonis,
Quo tandem officio tibi
Coner folvere grates ?
13 Tefeftadape, teprece,
Te libamine profequar,
Te vitae columen mese,
Grata voce fatebor :
14 Te vitse columen mex
In ccetu populi tui
Grata profequar hoftia,
Damnatus tibi voti.
15 Ele
II ' 'PoUiclti tenax} Servanspromiflorum ; ficuti Horatius ju\
flnm & tenacem propojiti virum, vocat integrum 6t conftantem.
13 H"e fejfa dape, &c.~\ Te nimirum epulis facris, & Oration
colere conabor, & poculum libaminis in manus fumptum prae
guftando, liberationem hanc me tibi acce^tam ferre palarn te;
itificabor. J.
14 Damnatus vot'i\ Quod pcftea dicit reusvoti : qui enim vo
tO fa&0 aliquid fe proeftiturum promifir, ille tarrdiu obligatus
<Sc quafi damnatus atque obftrittus eft, donec, voto foluto, feip
fum liberet. Virg. Damnahis tu qucque votis. Pro quo jurii
confulti veteres dicebant Damnas : ut, Vamvas efo, i. e. obli
gatus ad hoc vei illud iaciendum. C.
Psai, CXVIt 287
( Ele&os, genitor, tuo
Cuftos prasfidio tegis,
Nec per vim pereuntium
Manes linquis inultos.
$ Tu fervum Dominus tuum,
Ancillx foboiem tu#
Me, minacibus hoftium
Vinclis eripuifti.
7 Te, ferum pater optime,
Semper laudibus efteram :
Nomen in dubiistuum
Ufurpabo periclis.
8 Te voti reus, erutus
Morti, profequar hoftia,
9 Sacri limen ad arrii,
Sacras redditus urbi.
D
P S A L. GXVII. C A R M. G E N. x.
Tfaltes bortatur gentes ut regnum Chrijli celebrent.
Mnes ubique gentium
Quos folis ambit orbita,
Rerum parentis optimi
Laudes libenter pangite.
Agnofcite indulgentiam
Benignius nos in dies
Foventis, & conftantiam
Fromiffa certam reddere,
PSAL
18, 19. *Te voti rem, 8fc.] Tibique quod vovi debens, voto-
ue perfolvendo obligatus, & a morte liberatus ; cum Hiero-
(lymse reftitutus ero, ad iotroiturn. veftibuli ternpli tui vichmam
bi facrificabo. J
288 P S A L. CXVIIL Tl
C A R M. G E N. ii.
t>avid; typus Chrijli^ Ecclejiam ad Dei laudes pv<cdicandas hortatus,
M fuo exemplo commendat Uberatiehes ejus, Qpfuarn ipfius fidem:
eumy tumfuis tum EccleficZ totius verbis, celebrat. FiguratEc-
clefnm euntem in templumy gratias apentem Leo, precantem in
futurum ; &> facerdotes EcclefiA benedicentes, facrifciaque impe-
rantesy omnes denique Deum laudibus efferentes.
rplA Deum laudate, Deum facilemque bonumque,
Jn j Larga benignum femper indulgentia.
i Eia Dei, foboles Jacobi, dicite laudes,
Larga benigni iemper indulgentia.
3 Eia Deum canat Aronis numerofa propago,
Larga benignum femper indulgentia.
4 Eia Dei pura cultor pietate, fatere
Larga benignnm femper indulgentia.
5 Audiit orantem Dominus me rebus in ar&is;
Ac liberavit illico ex anguftiis.
6 Ille mihi alfiftat folus : non arma, nec ulla
Humana mi vis adferet formidinem.
7 Ille mihi auxilio fit folus : lumina damnis
Explebo (nec me decipit fpes) hofiium.
$ Tutius a rerum Domino eft fperare falutem,
Confidere armis quam virorum fortium :
^ Tutius a rerum Domino eft fperare falutem,
Confidere opibus quam potentum principum.
io In me conjurent populi omni ex parte propinqui,
Dei faventis conteram cunctos ope :
Cir-
Eia] Mod® adhortantis eft : Martialis, Eia a$ey rumpe moras.
Interdnm, corripientis : Terent. in Eunucho, Eiahaudfic decet.
Varios praeterea ufus habet, <juos ex ipfis paffim autoiibus no»
diificile eft deprehendere.
r ± ' ' psal cxvni. 1%
n Circundeiit omnique premant ex parte licebit,
Dei faventis conteram cuncios ppe :
13 Circundent omnique premant ex parte licebit5
Quam nube denia vere fe fundunt apes,
Non fecus ac ficcas ignis violentia fpinas,
Dei faventis conteram cunctos ope.
1 3 Improbe quid fruftra labefactum evertere tentas ?
Dei potentis fuftinet me dextera.
14 Ille me£ vires : illum mea carmina pangent
Unum : falutis unus auctor eft mese.
15 Cunctaque juftorum pariter tentoria plaudent:
Meae faiutis pariter auctorem Deum
Laudabunt : canruque ferent ad fidera dextram
Belli potentem, divitem victoria?.
16 Dextram-armis, dextram praeftantem robore,
dextram
Belli potentem, divitem vi&oriae :
17 Saeva quid infuitasmihi mors? tua tela reconde :
Fruftra minaci territas me fpiculo.
Vivo equidem, vivufque feram fuper aethera cantu,
Raram benigni numinis clementiam.
18 Jure parens bonus xrumna me afflixit acerba :
At imminentem reppulit mortem tamen,
19 Pandite pontifices facri mihi limina templi,
Salute parta ut laude profequar Deum.
O o 20 Hxc
1 1 Licebit"] Fro Vicet , aut quamvis. Ita Martialis, Lib. vii»
■ Sint aflra licehit^
Isfon deerit populo te veniente dies,
Immo Horat. Epod. xv.
Sis peccore &> muJta Mves tellure licehit.
1 7 Fruftra minaci territas me fpicuW] Incaffum enlm me$ ja*
culo tuo interitum miaantej terrefe ciaaris, ^»
i?6 p s a l. cxviii.
-«
20 Harc eft illa Deo gratiflima janua, juftis
Votis aperta dehinc futura janua.
21 Te merito, pateralme, canam : turebusinar-
dis
Aurem applicafti fupplici placabilem :
Sofpes, & infefto, duce te, fum tutus ab hofte :
22 Et molientum tecta quem rcjecerat
Artificum improbitas lapidem, faftigia fummi
Late refulgens jam coronat ahguH.
23 Scilicet arcano factum eft hoc numine, noftra
Attonita fectum quod ftupefcunt lumina.
24 O lux fefta, O lux jucunda ad gaudia nata,
Cccleftis in nos lux favoris conicia !
25 Ufque fave, cuftofque tui, pater optime, Regis
Sis, &fecundos cccpta duc ad exitus.
16 O fcelix, iterum O fcelix, quem rector olympi
Popuio falutis rnifit auctorem fuo !
Nos, quibus eft facri cuftodia credita templi,
Vobis precamur, cuncta vertant profpere.
27 Unus enim Dominus rerum moderatur habenas,
Qui gratia? in nos lumen ofrundit fuse.
Lastitia celebrate diem, fcetufque bidentis
Tenellus arai vinctus aftet cornibus.
'28 TeDominum, te mentecolam, te voce farebor :
Tuumque femper nomen laude profequar.
2£ Eia Deum laudate, Deum facilemque bonumque
Larga benignum femper ^ndulgentia, •
PSAL.
2,2. Et mollentum tecla'] •JLapis etiam vlle quem archite&i im-
probi, templum mole magna sedificanresy ceu non convenientem
contempfernnt, jam lare confpicuus fummum angulum hono-
iat, totam ipfius ftru£turse molern fuftinensr. J-.
2.7 Fcetufque bidentisi-&c.'} Agnufoue tencr ad angulum aras
alligatusatliftat. J.
p Yr p s a l. cxix. 29i
C A R M. G E N. xxiv.
DawW & gravijftmo fuo exilio feipfum hoc Vfalmo confotans, felicita-
! *e>/z |)ir«)B m ftudi9, fide & obfequio voluntatis Dei pojiiam ejfe
docei : ifeoque in notitia illius, ftudio, fde & obfequio mformari
a Deo peiit ; & ab omnibm impedimentis fut carnisy pgccati^
mundi, Satant, hoftiumque omnium confervari, Acpuffremo, ftbi
de tota antea&a vita, Qr tquitate in cauja bene confaus, Veo
feipfum &> reliqu£ vitx fut aiminiftratiomm c»mmendat} ad gla-
riam ipftus &> falutem Juam.
Aleph.
OBeatos, qui fequuntur orbitam legis Dei :
2 O beatos qui monenti fponte parent numini,
3 Labe puri nec relinquunt lege juflum tramitem,
4 Quem feveritate dura nos tenere pracipis.
5 CTgradum regas iabantem fic, monenti ut paream,
6 A tuis attenta juflis nufquam ut errent iumina :
7 Tum ducem canam a-qiutatis candido te pectore.
8 Obfequar tibi : obfequentem tu tibi ne defere.
Beth.
9 Quid juventam, ne iabafcat, fervat aeque ac lex tua?
io Hinc ne aberrem, modo laboro : tu iaborantem
rege.
ii Ne vacillet pes, meo tna verba condo pectore.
12 Rector orbis, agquitatis regulam tuae doce
1 3 Me, tui oris verba femper ore mediter ut meo :
14 Illa longe cariora femperauro ut a^ftimem:
1 5 Illa cogitem, iiia fecter, iila mirer unice :
16 liia nuiia e corde noftro deieant oblivia.
Gimel.
i7 18 Da tux legi obfequenti vivere : ut propius tui
Confpicer pacti squitatem, pande mentis lumina.
O o 2 19 In-.
292
PSAL CXIX.
19 Inquilinum juffa legis ne tuse celaveris.
20 Foederum leges tuorum aegra mens deiiderat.
21 O, tuae legis fuperbum qui premis faftidium,
22 23 Me tuae legis fequacem vindica : cui divites
Arroganter obloquuntur, jufla quod fervem tua,
24 E tuo fermone Htas qucd capeffain formulam.
Daleth.
25 iEger animus languet : segrum recrea verbo tuo
16 27 Cordis arcanas latebras prodidi tibi : ruderr
Tu doce praeferque lucem, fcita mediter ut tua,
28 Et cor anxium tui verbi erigas folatio.
29 Abfque fucb fac tuarum fcita legum ut diligam
30 Recta fector, inftituta frecto femper ad tua.
31 Lex tua animo iculpta inharret": fpem meam nt
defere.
32 Pande iter tuac arquiratis : te comes Ixlv.s fequar
He.
33 Legum iter mcmftra irnmm : foedus erudi tuum
34 F&dus 11 1 legemquc totis imbibam prarcordiis,
35 Cuneta ut inilituta recta fecter ufque femita,
36 Sordid^s avcrte curia juifa pectus ad tua:
37 Flecte iumina, impias ne vanitates hauriant.
3S Languidum excita : faceut te timeat animus ac
amet.
39 Libera probro a pudendo me benignus arbiter,
30 Tua ftatuta diiigentcm fervet sequitas tua.
Vau.
41 Me1 bonus refpice opiferque fcederis memor tui,
42 Oxa claudam ut exprobranti fpem tuse fiduciar.
43 Spe;
»■■■' P s a i. CXIX;
2f3
"■'-".-■■■*
43 Spes falutis, veritatem ab ore ne ttiam eripe.
44 45 Semper ut tuis ftatutis audiens, tuto gradu
46 Ambulem, tua juffa qusero fola. Coram regibus
Differam (nee me pudebit) de tuis fermonibus.
47 48 Hos amavi, & hos amabo, &: obfequens h\s9
brachia .
Tollam : ut ufque & ufque volvam hos orc, men-
tc cogitem.
TLain.
49 Sis memor pacti, columna quae meae fiducia; eft :
50 Quod levat mcerentem, & aegrum e fauce mortiV
eripit.
5152 Rideant licet fuperbi, te fequar : legem tuam
Ufque repetam, in rebus arctis hoc erit folatium.
53 Impios quum legis hoftes cerno, totus horreo.
54 Carmen hasc erit mihi, orbem donec hofpes hunc
eolam.
H Hanc ut obfervem tenebrae me filentes admonent :
56 Illa mcntem eura femper unicc exercet mearo,
Heth.
57 Obfequi tibi, mihi una eft fpes, opes, harreditas.
58 Xh bonus promiffa prseftes, unice unum id ambio.
59 A&ioncs vitse ut omnes ad tuam componercm
60 Legem : ad hanc cuftodiendam qua licet mc con-
fcro.
61 Impeditus impiorum vinculis hanc cogito.
62 Hujus ergo nocte furgens profequar te laudibus,
63 64 Qui verentur hanc, amicis utor : hanc, parens
bone,
Qui tua benignitate cun&a reples, edoce,
6z JJujus erg* ] Id cft Legis tw» eaafa.
2$>4 P s a l. C X I X.
*i(r*
Teth.
6$ Domine ades, pollicita fervo fac benigne appare-
ant.
66 In tua lege acquiefcam : me doce legeni tuam.
6j Vix malo coacfa Jeges mens fequi aidicit tuas.
68 Seita, fons benignitatis, tua benigne me doce.
69 Me fuperbi criminantur : corde toto ego te feqliar.
70 Juffa me juvaiit tua • rllis mens hebefcic profpens.
71 Erudifti me malis, ut legi adha-ream tua?,
72 Ha^ream ut legi, auri acervis gratiori ingentibus.
jfid.
73 Da manu tua creato noffe sim legis tua?
74 Me pii laeti obfequentem Iegibus fpectant tuis.
75 Jufla lex tua eft : premis me jure juftus arbiter.
76 At iibenter audientem juifa me tua recrea.
77 Tibi hbenter obfequentem prseveni ciementia.
78 Servulum tuum prementem comprime arroganti-
am.
79 Me tiia; iegi obfequentes obfequentem diiigant.
80 Nec ferat tibi obfecundans pura mens mfamiam.
Caph.
81 Deficlt mens fpe falutis, fpes nec illam deficit.
82 Lafla Ianguent iumina: utris corpus inftar aridi
83 Tabuit : foiare promifli in malis memorem tui.
84 Qtus ferendi finis ? hoftem quando punies meum ?.
&5 Mihi tux legis f.iperbus hoftis effodk fcrobem.
%6 ./Equa lex, promiifa certa funt tua : hoftes conflce.
87 Qiii premunt me, quod te in uno collocem fiduci-
am.
SS Scita fac ut ad tua omnes actiones dirigam.
Lamed.
6*] Vix malo coxcta ] Saspe per damru & paenas edo&us, vix
«udid /tatiitis fuis p*rere.
i r 9 J T P 5 A L. CXIX.
W
9 Certa eunt promiffa, certa ftat tuis verbis fides,
o Dam polo ftelia* micabunt, herba terras veftiet ;
i Sempkerno quae recurfu legibus parent tuis.
>2 ObruiiTent me dolores, ni affiiiffet lex tua,
>3 Lex falubris : nulla nobis tollet hanc oblivio.
4 Sum tuus, tua inftituta <liligentes diligo.
>5 Impii mortem parabant fcita meditanti tua.
96 Ca?teris eft finis : illa fola femper permanent.
Mem.
?7 O tuam quam legem amavi ! femper illam cogitc:
;8 Hoftibus prudentiorem me meis hxc reddidit. '
w Factus huic fui obfequendo doclior docloribus.
[oo Huic quod audiam, fene&a aftutior fum callida:
[or Huic ut obfequar, malorum flecto greflum a
femitis.
:o2 Te docente non recedo pauliulum a verbis tuis,
:o3 Faucibus mei fuavi melle fuavioribus.
:o4 Eruditus his, recedo a femita mendacii.
Nun.
05 Sancta lex, velut lucersa, dirigit pedes meos.
06 Obftinavi animum tuis ut obfequar fermonibus.
07 Obrutum malis, tuorum foederum memor, leva.
08 Edoce me jufla, & oris hanc bonus cape victi-
mamj
09 Juifa non rejecta, quamvis undique inftarent
mala :
10 Hsec nec abjeci impiorum pene claufus retibus.
11 Haec voluptas, hoc mihi unum gaudium, hsee
hasreditas.
112 Hic
i*6 P s a i . CXIX. r %
1
112 Jlip fcopus mihi manebit, vivus aura dum fruar.
Samech.
Si$ Diligo legem tuam, ficut malos abominor.
n^Unicaes fpes, una verbis in tuis riducia.
ii) Ut dei mandata fervem, hinc impii faceffite,
n6 Me tuo fermone fulci, ne fequar fpes irritas.
117 Te regente falvus ufque juila diligam tua.
118 Perfugas calcas tuos, qul vana fruftra cogitant,
119 Legem amo tuam, quod omnes impios extcrmi-?
nes.
1 20 Corpus horret quum feverum cogito te judicei
Ain.
X2i iEqua ne me diligentem defere opprimentibus.
122 Jufta fac amem fuperbo tutus a ludibrio.
123 Dum falutem fpero, fcita fpecto dum tua, lu-
mina
i^^Lafia languent : tu benignus edoce fervum tua
125 Placita : 'legum fac tuarum intelligat myfteria.
126'J'empus inftat puniendi legis adverfarios.
127 At tuum fcedus mihi auro eft carius cariflimo ;
1 28 Hcc amo, huc errore miifo dirigo vita? ordinem.
Pe.
1 29 Mira rituum tuorum inens colit rnyfteria.
130 Verba pectori imperitoluminis funt janua.
131 Faucibus tua verba apertis duco,vitae ut fpiritum.
123 Ceu
99 Vcctior doctoribus ] Infigms aliquid re ip(a amplificandi
modus, per comparationem. Qui en;m praeftantibus in rea \i
^ua prxftantior eft, ejus prasftantiam vercfimile eft minime
effe vulgarem. Talia funt illa Virgiliana & Horatiana 1 F*r-
mofi pfms cttjlts formopcr iffe, O matre pukra fili<* fukrior.
\f (•' Fsal. CXIX. 5p7
123 Geu foles te diligentes, intuere me bonus.
123 Dirige ad tua verba greiTus : tum fcelus non op-«
primet.
134 Me. Tu# legi, impiorum liber a calumnia,
135 Obfequar : bonus intuere me, tuam ut legeni
fequar.
136 Si quis hanc fpernit, fluunt mihi more rivi la~
crymar.
TLade.
137 Juftus es creator orbis : jufta juflk funt tua,
138 Plena lex eil sequitatis : certa verbis veritas.'
139 Rumpor ira, quum fceieftis impie contemnitur.
140 Sermo purus inftar ignis : fervus hunc amat tuus.
141 Impii fpernant licebit me, tuam iegem fequar.
142 Jufla ftant tua fempiterna mota nuilo turbine.
143 Turbidis mihi ilia rebus anxium cor recreant.
144 Scire legem da tuam : vitam mihi donaveris.
Coph.
145 Corde toto audi vocantem, legi ut obfequar tvr.r
146 Invoco, adjuva invocantem, foedus ut colarn
tuum.
147 Invoco.te mane, verbis in tuis fidueia eft*
148 Nocte vigiles anteverto, verba medi.r: ui : ,
149 Me benigne audi, ut foies, & fauce n prti^e
150 Impii me perfequuntur, iegis experve :
151 Tu propinqua, Dcmine, jufla cujus
funt.
i 5 2 Juffa firma fine nullo, firma riulio exorcUo.
P r> Res.
ipS P s a r. CXlX.
' > -.?
Res.
iJ3 Adfpice afrlictum: leva me, foederis memorent
tui.
154 Fcederis memor meam vitam patronus aflere.
155 Impiimale interibunt, jufla qui tua negligunt.
156 O bonus fine fine, robora, ut foles, vitam meam.
157 Me prementum multitudo a lege non flectit tua.
158 Mceretanimus intuendo pa&a qui fpernunttua.
159 Tu bonus tua jufla amantem me viciflim recrea.
160 Cun&a promifla tua nullum fixa nomnt termi-
num.
$in.
161 Me premit tyrannis: at corverba meditatur tua.
162 Verba gratiora gazis aureis animo meo.
163 Diligo legem tuam, ceu vanitatem abominor.
^^Septies tuam «quitatem me canente lux videt.
16$ Legem amantibus tuam pax multa, nulla orTenfio.
166 Spectat a te mens falutem, nixa promiflis tuis.
167 Mens amat promifliones unice & fervat tuas.
]C68 Servo tua pac~ta, ut viciflim tu vitam obfervas
meam.
Thau.
16% Invocanti da tuarum fcire legum abfcondita:
169 Invocantem libera me, fcederis memor tui.
170 Te docente praedicabit os tuas laudes : tua
,171 Jufla lingua nuntiabit, jufla longe arquiflima.
174 Dextera tna obfequentem jufllbus juva tuis.
173 Abs te opem fpero : tuarum fcita legum diligo.
174 Sofpita me, ut praedicem te : lex juvabit me tua.
.^7j Me, vagam ut pecudem, requirc foederis me?
moxem tui.
> 1 ¥ P S A L. CXX. ^99
C a K m, G e k, iii.
Z>*i/«f i?* * *«**# Jiberationem acceptam divinitus a fuis caUmittP
tibtts ; oraficnemque commemwat qua apnd Veum conquefius efi,
tum de cahmiviis, tum de perfecuiiombtts & exilio qut ipfi \ue-
rant perferenda.
Hlnc me obfidebant belia, & hinc calumni*
Livor faces admoverat :
Ad te refugi deftitutus omnibus,
Rerum creator optime.
Te voce fupplex invocavi, tu meas
Non lentus audifti preces.
z A fraudulentse toxico lingus Deus
Me protege & mendaciis.
3 O lingua fraudis machinatrix impise,
Qua fpe meum oppugnas caput >
4 ScytKae ferocis lingua peftilentior
Tin&is veneno fpiculis :
Ignis voracis lingua flammis acrior,
Ouum filva flagrat arida.
4 Scyth*] Scythia comple&itur regiones & gentes ampliffimas
6c populofiffimas, tam in Europa «jnam in Afia, verfqs Septen-
trionem habitantes ; in quibus etiam funt Mefechit», quorum
Walmus meminit, fic didi a Mefech filio Japheti, a qao gens il-
U propagata eft. Mefech, i. e. tendens arcum : quo etiam no-
mine Scytha hoc loco celebrantur. Vox autem Kedaraorftm, qu«
in Ebrseo eft, deducitur a Kedar filio Ifmaelis, a quo diSi funt
Kedaraiy vel Kedarevi, populi Arabiac, quospofteri Saracenos *&-
t»eliavere, Nomen habent a nigredine ; ut quodammodo fi-
mul doleat Davi^, quod fibi cOnverfandum fit cuni nigris, id
cft, improbis & fceleratis. C.
Quum fifoa fiagraf} In f ontibus Hebraeis lingua hsc virulente
fc 4filo%, BomiHatim cemparatur earboaibus juaiperorura. Sm-
3oo Psal. CXXL
5 Heu vita trifUs, vita dura & anxia,
Per invios erratica
Montes, latfbnes inter, atque inhofpin
Gentis ferse mapalia :
6 Mens ffgra vitae carpitur faftidio,,
Hoftes quietis accolens ; •
7 Hoftes quietis, blanda quos oratio
Ferociores efficit :
Quos innocentis mentio concordise
Ad bella faeva exafperet.
P S A L. CXXL C A R M. G E N. XVU.
T)aviA confliBum animi fui in fericulis expcnens ad Vcumy converfa
oratione fe committit ei, Qp ccnfmiat iv j?de promifftonum ejus.
DUM ferox armis inimicus inftat,
Ad montes vaga lumina
Proximos circumiero, fi quid illinc
Forte appareat auxili.
2 At mihi cceli Dominus folique
Gertam folusopem feret.
3 Ilie (quid vano trepidans tumultu
Cor pulfas mihi pectora })
Iile
bunt autem de mat?na juniperi accenfa, quod mimm in modum
jtdtVrar, & ignem vel ad integrum annum fbveat, modo cinere
qooperiatur. De eadem Plinius fcribit, quod ferpentes ipfam
jfugiant, ideoque etiam homines eo tutius fub ea cjuiefcere pof-
fent, (juod de propheta Elia, i Reg. xix. 17. C.
5 Mapalia & Aiagalia] Proprie funt tnguria Mauror.um 8c
Nunuriarum a^reftium, oblonga, incurvis lateribus tefta, quafi
navium carinas ; uc Saluftius defcribit in jugurtha. C.
J
PSAL, CXXII. 3OI
Ille fan&orum (mihi crede) cuftos '
No&es excubat, & dies.
Victa nec blandi illecebris foporis
Unquam lumina dimovet.
Leniter paflis tibi femper alis
Umbrse more fupervolat,
Ne cutem folis violentioris
Urant fpicula de die,
No&e ne lunx nebuloiioris
Artus degravet halitus.
Seu domi claufus lateas, latentem
Claufis fervat in asdibus :
Seu foris pacis obeas amioe,
Seu belli fera munera,
Sofpitem e cunctis Dominus periclis
Semper te bonus eruet.
P S A L. CXXII. C a r m. G n k xxvi.
fimd Eccleftae ftudiis & offeiofo cultu Vei recreatus, Izetiilzrv fu-
praedicat : nrbis^ ecclcfat @P regni totius ftaium commerJ.ai :
omnibus bene precatury &* omnia bona a fe fpcndet.
^Lux candida, lux mihi
Lasti confcia nuncii.
Jam pleno ftata tempora
Reddit circuius anno :
Jara
6 Artus degravet halitus'] Corpus pigrum auf infirmum red-
Lt. J.
8 Seu foris pacis oleas amic&] Sive extra ssdes trar»(juillitatis ju^
inda* oflScia adminiftres. J.
1 Jam pleno fiata tempora] Jam folis circuitus, anno perfe&o,
mpus folenn© refiituitur. J*
' '
3*2 Psal, CXXII.
Jam fefti revocant dies
Auguftam Domini ad domum <
2 Jam facri pedibus premam
Lartus limina templi,
3 Jam vifam Solymjp edita
Coelo culmina, & xdium
Moles nobilium, & fuo
Anguftam populo urbem :
4 Urbem, quam procul ultimis
Terrs finibus exciti
Petunt Ifacida?, ut Deum
Placent more parentum ;
>§ Juffam conlitus oppidis
Urbem jus dare cacteris ;
Et fedem fore Davidis
Cunda in fecula proli.
4 Mater nobilis urbium,
Semper te bona pax amet ;
Et te femper amantibus
Cedant omnia rede.
7 Semper pax tua moenia
Colat : femper in xdibus
Tuis copia dextera
Larga munera fundatl
$ Dulcis Ifacidum domus,
Te pax incola fofpjtet :
$edes numinis, omnia
Succedant tibi faufte.
5 Juffam cctlltus oppidis) Urbem ilUmj fluam Deu$ e c*1q v
Ipit urbibus casteris imperare* J»
yy^ P S A L. CXXlIi m
C A R M. G E N. VI.
'Jejta gtavijpme opprejfa, fe ad Ueum*rigit% grattam ejus tmpk-
raty & hoftibus t)ei male precatur.
A D te levavi, Rex, pater, & Deus ;,
^\. Ad te levavi lumina, qui procul
Contagio humano remotus,
Templa habitas radiata coeli.
Ut fervus obfervat Domini manus,
Geftus & omnes lumine mobiJi *
Arguta ceu nutus acutis
Serva oculos dominse tuetur :
Tc noftra fpe&ant, te, Domine &Deusa
Jntenta mentis lumina, dum graves
Iras remittas, fervulifque
Des veniam bonus atque pacem^
jam lenis in nos refpice : fervulis
Jam parce tandem, parce fidelibus,
Quos hoftis infultans fuperbo
Ludificatque premitque vul-tu.
4. Contemtus hofti ac opprobrium fumus,
yitarque tsedet : ferre animus nequifc
Supercili faftum fuperbi,
Ludibriumque opibus tumentum.
PSAfc.
z Arguta cett puius acutis^ &c.y Sicuti fainulus heri acH«ne»\
omnefque corporis motus cculis argutis atrenrus refpicit; ancil-
iacjiie ftrenue auxiJium petitura, ©mnes demiaae metus eculft
jareatis infpe&ans notat. jf*
$64 PSAL. CXXIV. y
C A R M. G £ N. XXIV.
Ecclefia mirificai Dei liherationes a conatibus mundi praedicans, le\
nedicit JDeo, &° fe in pofieruvH de o£e ilhus ccnfirmat.
NI faventis affniffet numinis prarfentia,
2 (Dicat Ifaci propago) numinis prasfentia
Ni faventis afftiifTet, qauin veniret perditum
Nos fuperba multitudo, freta ftultis viribus,
3 Forte vivos deroraffent, debilefque & pauculos :
Ira fervidi furoris, av.ida noftri fanguinis,
4 Obruiilet iniV i.os procella cladium :
More torrentis nivali ab imbre turgidi, impetus j
5 Nos repencc fuftufiflet : ufque ad animam gurgites,
Ufque ad arrrmam tr^nfiiffint gurgites impervii.
6 Sempiterna laus Deo fit, qui fuos non tradidit
Dentil >us -prardam cruentis perfidarum gentium.
7 Cafiibus fractis dolofis (bfpites evaiimus :
Capta veluti jam volucris rete fugit aucupis.
§ Iri Deq noftrae falutis fpes repofta eft unico,
Qui ibium ccclumqne fecit vi potentis dextera?.
PSAL CXXV. Carm. Gen.
XVI.
Ffaltes JiabiUiatem Eeclefiae praedicat, &* infiabjlitatem ajfli&id*
viim ejus : dcir.de Dsum erat pro Jan&ificatione tlUus & prtfpe-
ritate, improbis ejectis.
^lonis arcem non aquilo irapotens
Saxo fedentem perpetuo quatit,
■Ni-
r
i / PsAt. CXXV, iM
Nigrantibus non Aufter alis.
Imbriferas glomerans procellas.
Quicunque vere fpem locat in Deo,
Non hoftis hunc vis, non quatiet dolus :
Si fra&us illabatur orbis,
Incolumis fugiet ruinam.
Ut civitatem mcenia montium
Sanftam tuentur, flc Dominus fuos
Vi cingit arcana3 nec unquam
Prsefidii viduos relinquet.
3 Nec impiorum perpetuo jugo
Sinet piorum progeniem premi,
Ne turpibus contaminetur
Fiagitiis labefacta mentem.
4 Ut afHuenter fac bona fint bonis,
5 Ut continenter fac male fit maiis,
De calle quos recli illecebris
Impietas male fana flexit.
Fac, fan&e rerum conditor, ut dcmuro
Beata femper pax colat Ifaci :
Tranquillitas fecura pulchras
Exhilaret Solyms colonos, __
Qq PSAE;
2 Si frficftts) Defumpfit hsec ex oda g, Lib. 3 Horatii;
z Mcenia montium} Sunt enim montes, urbem aliquam cir~
cundanres, ejus quafi munimenta & moenia. C.
Vraejidio viduos\ Praefidio deftitutos. Vide TfeJ: Ixviii.
5 De calle quos recii, &>c.l Quos prava & infana de Deo opi-"
nio, turpium voluptatum caufa, de via virtutis avertit. J.
5. Colcnos ] Colonus duo fignificat, . nam aliquando coloni di-
cunrur, qui a metropoli (fic enim civitas dicebatur, quse colo-
xiiam emittebat) in alium locum habitandi caufa deducebaaW
ias ■ ^nando^ue veso coioni ^gror^pi cv»Uore$: dicaat^r»
3o5 PSAL. CXXVI. *
C A R M. G E N. ii.
Ecclejia a&mirahilem fibi & gentihus liberationem fuam a Deo fM-
Bam praedicaty eandemque optat ab illo perjici.
0.
Uum pater ornnipotens captam remeare Sio-
Dulcemque juflit patriam revifere,
Attoniti ftupuere animi, nec opinaque fecum
Metum librantes inter & fpem gaudia.
Vixque fibi credunt : veluti qui no&is opacae
Sopore pulfo mane verfat fomnia.
2 Pro lacrymis redeunt rifus : fua gaudia quifque
Sermone celebrat, patrium laudans Deum.
Nec minus attonito ftetit ad miracula vultu.
Sic barbarorum turba fecum muflitans,
En pater ille deum, quot figna oftendit amoris!
Hujus faluti gentis ufque ut profpicit !
•3 Nec falfo : nam figna Deus monftravit amoris
PrsEclara, noftrae dum faluti profpicit.
Ergo alacres lasto teftamur gaudia plaufu.
a At tu benigne fac parens ut cseteri
Jam redeant, plenifque viis fic agmen inundet,
Ut aeftuofi quum flat Auftri fpiritus,
Ind^g^ata fuis cohiberi flumina ripis,
Vaga per agros murmurant licentia.
5 Qui male foecundse commmt femina terrae,
Et corde iriftis muka voivit anxio.
Si
I Metum lihrantes'] Varie affeSi, alternis, jam fpe, jam metu,
animum rubeuntibus. C
Veluti (fui noffis o]acae] IIli non ab/imiies, qui mane e fomno
exdtatus, vilsi pei r.o<9^m obfciuam fecum retra&af. J.
i Nec ppinaam ] @audia 'nr:-?r^ra inrer expectationem boni,
malic[ue cimorem fecum expendentes, J-*
/ Psal. CXXVIL 307
r .1
bi venit uberior teges imbribus au&a benignis,
Exfultat hilari cor metentis gaudio.
Nos quoque longa fugse poft tasdia, poftque labo-
res,
Laeti arva dulcis patrise revifimus.
Te patrium canimufque Deum, femperquc cane-
mus:
Agimulque memores atque agemus gratias.
P S A L. CXXVII. C a R M. G E N,
111,
Pfaltes riri pofje aut comparari aut ccnfervari, ac ne genus quidem
p-topapagan docet fine benedtctione Veij ac proinde omriia ab ilte
exfpettanda ejfe.
NI ccepta Dominus juverit, fruftra ftruis
Moles fuperbas asdium.
Ni Dominus urbem fervet, incaffum excubat
Muris vigil cuftodia.
2 Fruftra ancevertis mane folem, &: vefpere
Sero domum reverteris :
Victum labore vix parabis anxio,
Ni Dominus admorit manum.
At ille amicis interim fuis dabit
Purum foporem fomniis :
3 Domumque dulci prolefoetam liberum
Praebebit. Hsec hasreditas,
Hxc illa merces, qua beat caros fibi
Rerum ilb Dominus omnium.
Q^q 2 4 Non
5 Vomumque dulci prole foctam liberumy &>e.] Domumque dabit
jucunda filiorum fobole refertam. Hoc iUud patrimonium eft,
hoc illud pigemium, «juo Dominus ille rerum ©mnium amicos
fttos auger© folet. J.
;oS P S a i. CXXVIII.
•J
4 Non fic timori eft dcxteram telis gravis
Bellator hoftis hoftibus,
Ut quem parentem mafcul* propaginis
Favor bcavit nurninis.
J O ter beatum & ampliiis, qui talibus
Pharetram fagittis impleat.
Non ad tribunal erubefcet jurgia
Procacis acverfarii.
P S A L. CXXVIII. Carm.Ge n. XXyi.
^falies pioritm felicitate propofita^ demcnfivat quam grato animo fif.
fevcipienda benediclio l)ei publtca in Ecclefiamy Qf privata w pios
fingulos,
!Elix O ter & amplius,
Quem timor Domini tenet,
Qiie^n non illius a via
FJectit devius error.
Felix, & tibi profpere
Ccdent omnia : nam tuo
Carpes dulcia fercula
Comparata Iabore.
Inftar palmitis uberi
Proventu gravidi, & coma
Cingentis viridi domum,
Te conjux hiiarabit,
Ceu
4 Nc77 fic timori, ©V.] Inimicus bellicofus, manum gerens ja-
culis inftru£tam, non eft hoftibus fuis tam forrr.fdabiiis, &c. j:
2, Cfirpes dulcia fercula} Cibos enim fuaves accipies. J.
3 Infiar palmitis uben prcuentu gravidi} mcdo vitis multo fru'
clu oneratx. J.
Ki ccma dvgcntis'] i. e. Frondibus ambientis jf*
, Psai, CXXIX, 309
Geu plantaria fertili
Pubefcunt olese ioio3
Jucundo tibi liberi
Cingent agmine menfanL
4. Quem timor Domini tenet,
Inter talia commoda
Vitas tempora tranfiget.
At te ex arce Sionis
Ditabit Domini manus
Larga : & confpicies bonis
Florcntem Solymam, tibi
Donec vita manebit.
6 Prolis adfpicies tuse
Longa ftirpe propaginem ;
Fefla femper & Ifaci
Lastos pace nepotes.
PSAL CXXIX. C a r m. G e n. xxi v.
Ecclefia fuas in prtfenii feculo affticiiones a biunck\ QP Iibsrationes
a Deo prxdicat, funefiumque adverfariomra exitium.
JUre dicat grex bonorum, Miile me moleftiis
2 Fa&io preffit malorum : prima ab ufque ori-
gine
Facho
Tlantaria pubefcunt olea folo] Sicnt olivse tenerss in terra feun-
da adolefcunt. f.
Ylantaria] Plantarium, Virgilio, planta aut flirps efl qus»-
libet, quse in terram "depangitur. Piinio etiam feminsrium eir,
novellis arbufculis coniitura, unde Plantfe ncvellae aiio transfe-
runtur. C.
; Pubefcunt] Germinant, adolefcunt. Virg, 2 Georg. Largojitt*
hefdt vinea fcstu. C.
3io Psal. CXXIX. , £
Fa&io preflit malorum mille me moleftiis :
Nec tamen fubvertere unquam quivit ullis machi-|
nis.
3 Terga fsevis exaravit verberum vibicibus :
Terga longis fecta fulcis, hoftis ad faftidium :
4 Sed parensrerum benignus vincla rupit impia,
Meque nervoliberavitfervitutis afpera*.
5 Qui Sionis non amico fpectat arces lumine,
Vota fcmper vana volvat, fpes inanes nutriat :
6 Marceat, feu fole marcet herba languens torrido,
Herba iummis nata tectis, quas repente corruit
Ante falcis plagam acutas, iicca marcidis comis :
7 Unde nec iinum replevit qui maniplos coiligit :
Nec manum meffor peruftus, prata tondens florea,
§ Nec viator ominatus profpera eft metentibus,
Sic precatus, Arva larta, & arva lauta, & rofcida,
Hunc
5 "Terga /xw exaravit,&c.'} Dorfum illa quidem noftrum, fla-
geliorum cicatricibas, inhumanx crudeliiatis teitibus, infcn-
pfir. J,
Sulcis] Vide Pfal. xxxviii.
Boftis ad fafiidium} Infignis amplificatio fupplicii, cujus etiam
hcftem, alias lfifeftum cc crudelem, capiat faftidium: id enim
grave Sc cjiuturnum eiTs neceflfe eft. Vide Pfal. cv. C.
4 JSfervo fervitutis] Vinculis, carcere. Terent, ln vervumpo-
itus ibit. i. e. in vincula. C,
6 f eu fole marcet herba languens torrido] Tabefcat tamen, ceu
herba paulatim deficiens, fole vehementer calente, exariit. J.
A»t? falcis plagavi acui<e, ficca marcidis comis] Quaeque fine fuc-
co, radicibus marcentibus, antequam falce demetitur, fubitQ
cadit. J.
7 Adeffor peruftusprata tondens florea] Nec foenifeca fole torri-
^us, dum prata floribus abundantia fecat. J.
8 Arva Uta, & avvalauta, & rofada] O arva afpe&u JUCBR-
^a ! arva pulchra ! lore^ue multo afperfa. J\
^- '
' Psal. CXXX. 3ci
Hunc in annum, & ufque in annos hunc fequen-
tes, numinis
Vos favor femper benigni fcrvet, ornet, augeat.
PSAL CXXX. C-a rm. Gen. viii.
?fahes fibl maximas hherationes ebtigiffe tiarrat iniocando Deum$
ideoque fe Veo confidere, &> Ecclefam ad fiduciam eandem hortx*
\ tur promijjionibus.
CUrarum rapidis flu&ibus obrutus,
Arcanis animi de penetralibus,
Audi vcrba precantis,
Clamavi, pateroptime: _ <
2 Audi verba pater, qua? tibi fupplices
Multo cum gemitu fundimus: applica
Intentam bonus aurem *
Triftes ad querimonias.
3 Si vindex tetricus faclia nefarie
Poenis cunda velis pie&ere, quis fibi
Tam confidit, acerbum
Ut non horreat exitum ?
4 At tu non furiis triftis es afperis,
Sed largus venise, & munificus parens :
Ut te jure colamus,
Legum & julfa falubria.^
5. Nam fpes polliciti me recreattui,
Promiffique fides fallere nefcii,
Et fiducia certa
Mentem fuftinet anxiam.
6 Noft
- - Si 'Smdex Mricus] Si quidem ut ultor feverus omnia icelera
noftra fupoliciis punire velis. f. _ ■
4 Nonfuriis trifih es afpms} Ncn fure-ater irawens. C.
3i2 psai. cxxxi. r, >1
6 Non fic prxcipitl nocte vigil diern
Obfevvr3t rofeum, non rbleum vigil
Phosbi iic avet ortum,
Uc flaerat mea mens Deum.
7 Securi in Domino figite fpem pii,
Non duroveniam fupplicibus dare;
Et promto dare preflis
Duro fervitio manum.
S Electi generis progeniem gravi
PreHam fervitio ex hoftibus afieret :
Er de morte rcdemtam
Noxis eximet omnibus.
P S A L. CXXXI. Carm. Gin, xxvil.
"Qavid dnniffum funm animum fupplicemqne profeffus, Ecclefiam aa
hnradit.itcm fimplicit.itsmque cohartatur.
S
I fpiritu impotenti,
Si lumine infolenti
Elatus ambalavi;
Si virium mearum
Fiducia fuperbus *
Defpexerim minores i
Si mentis arrogantis
Sub-
6 Non fic pr<cciptii nocU, &r.] Qni fub rio£em extremam vi
gilias agit, non lta avide orrum clie-i exfpe&at ; excubitor, in
quam, non ita cupide exoitum folis, roieo colore aera cingenti$f
exoptat. J.
Ncxis er.imet] Liberabit a peccato & omni malo. C.
Treffam ferz,itio affc-rel] Prolem gentis Judaicae, fibi peculiarisj
£hb dominis impsriofis ifli^aWj ex inimiconim pote&ue wA
aicabit. j.
J ■ "1
,'A l Psal, cxxxi 31.5;
• ■ *
Subiime vechis alis,
Majora quara iiceret
Speravi, cogitavi :
Ni vota temperavi
Modeftia falubri :
Niideprecor, rogove,
JSulIam recufo pcenar %
Qualis puer tenellus
Vix lafte pulfus, unam
Sufpirat in parentem,
Hanc fpeftat, hac ab una
Dependet, ambitunam:
^Eterne re&or crbis,
Te mens mea intuetur
Unum, uni adhasret, ununi
Te vindicem falutis .
5 Agnofcit. O piorum
Propago fancfca patrum,
Unum Deum parentuni
Spe&ate, fpes in uno s
Locate, cun&a ab uno /? •
Sperate : fpem nec unquani
Fovebitis caducam.
R r> PSAC:
1 miimeve$#i\ Vto fuWmiter ; Adje&nim-neutrHm pro
Adverbio, more Grsco.
Virz Rabta fpirans immane fecun. 1. e. immamter.
indomitumfurereytorvumvidere. Vide fimilia ?falmo xi. C.
Afcwr* <™*w /i«ref] Aitiora quam oportebat. /.
5. Pffer |#e ?*/>'] Vix ablaa«tus, yel, YiX nutfiClS fu* ©fe~
litus. J, :
Mmm wW 2 Wffc cttP*- J>
314 PSAL. CXXXII. -^
C A R M. G E N. i.
Vavid arcam Vel duBurus Ierufchalaimat foUcltudlnem fuam3 w-
tum efficiumcjue exponitDeo : orat ut Deus veniat in civitatem fu-
/tmy & regnoy facerdotio populoque benefaciat j ideoque promijfio-
7ies ante a Deo faBas adducit.
DAvidis efto memor, genitor, memor efto labo-
borum
Quos tulit, in rebus tua jufla fequutus egenis.
■2 Iile tibi, Hebrea? gentis Deus unice, votis
Obftrinxit caput, & promiffis ora reclufk :
3 Non xdes prius ingrediar, mollive reponam
4 Membra tGro, aut oculis dulcem indulgebofopo-
rem,
5 Quam fanum inveniam, & facri fundamina tempfi
Defignem, fanclifque locum dimetiar aris.
6 Fama licet patrise muitum promitteret ora^
Inter faxa tamen filveftribus obfita dumis
Monftravit Deus ipfe locum. Deus ipfe perenne
Hic templum, templique facris fedem innuit aris,
7 Ergo alacres gratam Domino properemus ad sedem :
Scamna pcdum pronis veneremur vultibus : & tu
Z San&e parens, bonus ac placidus cape vota, tu-
amque
Lattus adi fedem: neu dedignare penates
Qui
2 Et promiffs ora reclufif] Sicque loquutus eft hsrc pollfcen-
do. J
5 'Quam fanum inveftiamy &V.] Qiiam templo sdificando lo-
cum invenero, aediftjne facrae fundamenta notem, fedemcpe al-
Xaribus Dej certa menfura cOmprehendam. J.
6 SyJvefiribus obfita dumis] Inter, cclUs Sipnis, arboribwS fyl-
vatici$ tum opertos. J9
. j / PsAt- m
Qui memorem jcterni fervabunt fcederis aream.
p Templa facerdotes cafti tueantur, <k omnes
Qui tua rite piis venerantur numina facris,
10 Lastitia exfultent, Si David pe&ore puro
Te coluit, ne Davidicae nunc refpue prolis
Dona, tui popuii cui frena tenenda dedifti.
H Davidi enim quoncjam (neque jam fententia ver-
tet •
Ulla tuain mentem) jurafh : E ftirpe propago
Nata tua folium & fceptrum retinebit avitum.
1 2 Quod fi pofteritas fcrvet mea fcedera, pactis
Si fteterit, leges fi non temerarit avkas,
Mulla dies folio, vis nulla extrudet avito,
Et natos natorum, & qui nafcentur ab illis
1 3 Ipfe mihi fedem elegi fine fine Sionem,
14 Quam colerem : hic mihi certa quies, hic certa
voluptas :
15 Ha?c mihi grata domus : cceii indulgentia fruges
Faxo alat, & duros large faturabo colonos.
16 Templa tuebuntur cafti juftique miniftri,
Laetitiaque piis perfundam pefiora certa :
17 Davidicoque novum prpducam e femine germen,
Quod iate in populos fundet fua brachia : ftirpi
Profpiciam ferae folium quae illuftret avitum,
Claraque per cunclas diftundat lumina terras.
1 8 At pudor, & turpes maculas infamia fpargens,
Hoftibus inficiet vultus, JefTasa propago
Florebit, cingetque faerum diademate crinem.
Tranfmittetque fuam longssva in fecula famam:
Rr2 PSAL.
15 Cceli indulgentia fruges faxe alit ] fflicUm infupcr «t c«lr
favor omnes terrse fru&u$ nutriat; %
4«4 P S A L. CXXXIIL ;•->
C A R M. G e n. iii.
J)avid commuriionpm finctorum celebratyQp elegantibus comparaUo.i-
bus figurat bona, amoenttatemque tllius.
^TH caritate mutua fratrum, nihil
^ Jucundius concordia ;
2 Non aura fuavis balfami, quum funditur
Aronis in facrum caput,
Et imbre laeto proluens barbam & finus
Limbum pererrat aureum :
3 Non i*os, tenella gemmulis argenteis
Pingens Sionis gramina,
Aut verna dulci inebrians uligine
Kermoms intonfi juga.
Fraterna quam pax incolit, domum juvat
I>ominus benigna dextera :
Et ppibus auget : filiorum & filios
Iviuitis propagat feculis.
3 Inebfians ulipjne] InfignJs metaph, Sicuti enim hauftu yiai
largiore corpus humectatur, 6c homo inehiiatur . ita imbriurn
humore terra irrigatur & fcecundarur. Eft aurem uligo pro-
gprie uaturalis terrse humor, ex ea nunqu?m recedens. C.
• Uerrnor/s intchft J Cuitis virguita vere novo frondentia non-
tBum funt amputata. Hoc enirn eft montes & arbores,<goa~
Tum folia 6c frondes poetis comas iunc, [ondere. HoraL Du-
vis ut ilex tpnfa bipennibus. E converfo dixit Virg. Ipfe caput
tonfajoliis evinctus oliva, Vide Pfal. xc. C.
P S A L. CXXXIV. C a & m. G i n. iii.
ffaltes Ecclefum totam hortatur ut benedicat Deo, adjunctis fro-
m-fjiomkus.
DOmini miniftri, nofte qui cuftodia:
San&i excubatis atrii3
Laudat^e
m,
i !5it. CXXXV.
Laudate Dominum, laudibus donec facre
Nox annuit filentio.
Interque laudes mentibus puris manus.
Coelo fupinas tollite.
Et vos beabit Dominus invicem onmibus
Cceli folique commodis :
Dominus Sioncm qui tuetur, unicus
Coeli folique conditor.
P S A L. CXXXV. Car m. G s n. i.
tfaltes Ecclejiam hcrtatur ad laudandum T)eumy omnipoientia in
res cveatas & inimicos ipfos^honitaiifque erga Ecclefiam mmine\
qu& omnia per comparaticnem idoiorum gravijfime amplificat.
VOs quibus eft facri cuflodia crcdita templi,
2 Eia Deum iaudate : Deum celebrate miniilri,
Qui facra aflidua vigilatis ad atria cura.
| Eia Deum laudate bonum, nomcnque beatum
Tollite perpetuo veilro fuper sethera cantu.
4 Quippe Jacobum ultro legit, lectumque dicavit
Hunc fibi, ceu privam patrimoni in fecula fortem.
5 Nota quidem Domini eft immenfa potentia, notum
Numen ; quippe deos fub fe premet altior omnes,
Quos alii ftolida piacant ceu numina cura.
6 Verfat enim nutu ccelo, terraque, marique,
Aut Ci quod ca:cis claufum eft penetraie tenebris
7 Natura?, quodcunque libet : de vifcere terr^
Evocat, & liquido fufpendit iti aere nubes.-
Fulguribufque vagis venientes praevenit imbres :
Deque fuis promit ventorum flamina gazis.
8 Ille
4 Frham ] Priyuro eft, quod unius cujufque proprium Sc
bequiiare eft. Horat. Conducto navigio tque Naujeat ac: locuples,
mem ducit priua triremis. C.
92| Psalv CXXXV. V.,
S Illefoominum primosfpetus, pecudumque pcr arva
9 Divitis ^Egypti ftravit : regemque fuperbum,
Et quicumque bibunt feptemflua flumina Nili,
10 Terruit oitentis : validis ille oppida muris
Turrita evertit : numerofo milite cincios
Cum ftirpc exftinxit violento funere reges :
j i Stravit Amorrhasum valida virtute Seonem,
Quique Bafan Ogus magna ditione tenebat,
Regnaque non uni Cananeia fubdita fceptro:
12 Arvaque dejectis nuper viduata tyrannis,
Accepcre novos Jacobi e ftirpe colonos.
1 3 San&e parens rerum, qui jufto examine nofti
14 Parcere fubje&is, & debcllare fuperbos,
Pofteritas te fera canct : tua fplendida facta
Nulla unquam ex animis tolient oblivia noftris.
15 At iibi quse variis finxit fimulacra figuris
Vana fuperftitio, calidis fornacibus aurum
Argentumve liquans, nil funt nifi ludicra dextras
16 Hulnanat commenta : illis osvocis inane:
17 Lucis egent oculi : furdas fonus advolet aures ;
Et patulas fruftra nares jucundus odorum
Halitus incurfat: calidus non pe&ora pulfat
18 Spiritus. O quifquis ludibria talia fingit,
Aut colk, ipie fuis llmiiis diis exigat asvum,
Mentis
9 SeptemfluM fiurnAnx Nili ] Quia Nilus feptem oftiu cele-
foerrimis ia *mare JEgyptium influit. Quorum nofnina videapud
Melam. C.
1 \ Amorhaam ] Qui fic diSi fnnt ab Amorrhaeo filio Cha-
naan, & uitra ac cis jcroanem longe lateque habitarunc, anre-
quam ab Ifraelitis eiieerentur. C.
Seon ] Rex Araorrhaeorum, quem, cum Ifraelitis ifer inter-
cluderct, interfecit Mofes, & regionem ejus occupatam Reube-
jkitis & Gaditis aflignavit. C.
P s a t. CXXXVX. $j§
Mentis inops, & iucis egens : non aure nec ore
Accipiat reddatve fonos : nec nare fagaci
Sentiat halantes per prata nitentia flores.
? Tu vero.genus a magno Ifraeie profecfcum,
t Et dcmus Aronis, genitique e fanguine Levi3
I Et quicunque pio rerum venerare parentem
k Obfequio, laudate Deum, qui tecta Sionis
I Ardua, qui facram Solyma: bonus incolit sedeilr
P S A L. CXXXVI. C A R M. G E N. ii.
faltes hortatur Ecclefiamad pr^diandas Dei laudes, proptsr hene-%~
centijjimam naturam QP majefiatem ipjiusy benignaque cpera irt
creationey adminiftratione &> confervaiione rerum omnium^ dc
imprimis Ecclefia demonfirata.
E
Ia Deum laudate, Deum facilemque bonumque,
Larga benignum femper induigentia.
Eia Deum laudate : Deus namque iile deorum eft,
Larga benignus femper indulgentia.
Cui domini lerum fubmittunt fceptra tyranni,
; Larga benigno femper indulgentia,-
|. Qui facit attonito folus miracuia mundo,
Larga benignus femper indulgentia.
Qui nitidos mire arte polum convolvit in orbe%
Larga benignus femper indulgentia.
[ Qui liquidis terras «mergere jufBt ab undis,.
Larga benignus femper indulgentia.
Qui vitreo accendit flamman-tia lumina coelo,
Larga benignus iemper induigentia.
P S A L. CXXXVI. V^y nj
S Qui folem auricomum juffit dare jura diei,
Larga benignus femper indulgentia.
c? Qui lunam & ftellas tenebras diftinguere, noctis
Jufljt, benigna femper indulgentia.
10 Pignora prima Phan qui fato exftinxit acerbo,
Larga benignus femper indulgentia.
ii Ifacidas medio incolumes ex hofte recepit,
1 2 Larga benignus femper indulgentia.
13 Qui rubri Oceani torpentes diffidit undaSVl
Larga benignus femper indulgentia.
x x Perque undas fiftas fobolem trsduxit Abrami,
Larga benignus femper indulgentia.
*5 Pharonem & Pharios fubmeriit gurgite currus,;
Larga benignus femper indulgentia.
\6 Deduxitque fuos deferta per avia tutos,
Larga benignus femper indulgentia.
17 Et validos merita proftravit clade tyrannos,
18 Larga benignus femper indulgentia.
ip Stravit Amorrhauim valida virtute Seonem,
Larga benignus femper indulgentia.
20 Stravit & incailum confifum viribus Ogum,
Larga benigus femper indulgentia.
21 Metatufque novis agrum eft utriufque colonis,
Larga bcnignus femper indulgentia.
1% Jfacidis habitare fuis dedit hoftica rura,
Larga benignus femper indulgentia.
23 Qui nos in rebus miferos refpexit egenis,
Larga benignus femper indulgentia.
24 Avertitque ferum noftris cervicibus hoftem,
Larga benignus femper indulgentia.
25 Qui genti vitam humanse victumque lniniftrat/
Barga benignug femper indulgentia.
z$ Aftri*
?sal, CXXXVII.
§2!
6 Aftrigeros laudate Deum qui temperat orbes
Larga benignus femper indulgentia;
P S A L. CXXX VII. C a r m. G 1 n. xxii
Ucerdctes &> Levitx captivi ad facras canticnes cantandas follicitaU
ojlendtint a fe hona fide jzeri nonpoffe : in luctu fuo confianter psr-
manent, Edomaifque d9 BahyUniisfeveriffmmm Dei judicium im^
precantur atque denuntiant.
DUm procul a patria moefti Babylonis in oris,
Fluminis ad liquidas forte iedemus aquas
Illa animum fubiit fpecies miferanda Sionis
Et nunquam patrii tefta videnda foli.
Fleyimus, & gemitus lu&antia verba reprefflt ;
Inque finus liquidas decidit imber aqua?.
2 Muta fuper virides pendebant nablia ramos,
. . Et falices tacitas fuftinuere lyras.
3 Ecce ferox dominus, Solyma? populator opinia*,
Exigit in mediis carmina la?ta malis :
Qui patriam exilio nobis mutavit acerbo,
Nos jubet ad patrios verba referre modos,
Quale canebamus, fteterat dum ceifa Sionis
Regia, finitimis invidiofa locis.
4 Siccine divinos Babylon irrideat hymnos ?
Audiat & fan&os terra profana modos ?
5 O Solymar, o adyta, & facri penetralia templi^
Uilane vos animo deleat hora meo ?
Comprecor, ante meas capiant me oblivia dextney
Nec memor argutx iit mea dextra lyvx :
$ Os mihi deftituat vox, arefcente palato,
Hasreat ad fauces afpera Jingua meas:
Prima mihi veftra* nifi fint prasconia laudis *
Hinc nifi tetitix furgat origo mese.
P s a l. CXXXVIIL **4&
7 At tu (qua? noftrse iniultavit la>ta tapitiz)
Gentis Idumsea? tu memor efto, pater.
Diripite, ex imis evertite fundamentis,
^Equaque (clamabant) reddite tecla folo.
8 Tu quoque crudeles Babylon dabis impia poenas
Et rerum inftabiles experiere vices.
$ Felix qui noftris accedet cladibus ultor.
Reddet ad exemplum qui tibi damna tuum.
Felix qui tenero confperget faxa cerebro,
Eripiens gremio pignora cara tuo.
P S A L. CXXXVIII. C a r m. G e n. xxviii.
Vavid Deum celebrat propter henignum & vevbum & opera ejus er-
ga fe : a gentibus fuo exemplo celebratum iri docet> acpoflremo
fe committit Deo.
PEctore te grato Dominumque Deumque fatebor>
Coram fuperbis regibus,
Et tua fa&a canam.
i Ad tua templa oculis, animo ad tua numina fpect-
ans,
Nomen celebrabo tuum,
Perpetuamque fidem :
3 Qui donis promiffa novis cumulata rependis,
Audis vocantem, robora
Das animo trepido.
4 Te, quacunque patet tellus circumflua ponto,
Reges fatebuntur Deum,
Quum fine labe fidem
5 Audiehnt : ritufque tuos fuper «ethera cantu
Ferent, tuseque glorise
Ad jubar attoniti.
6 Nam
7 &vertite fundamentis ) Verfus Spondaicus> habens in ^uin-
tt regione fpond*um.
p s a i. CXXXIX, 323 I
6 Nam liquidi qnanquam trans ignea moenia mundi
Beatus in te permanes :
Attamen haud humiles
7 Defpicis ; elatofque premis : difcrimina mille
Paffim mihi circumftrepant,
Te duce tutus ero,
Tu valida obfiftes dextra furiahbus aufis
Qui me laceflunt hoftium s
8 Tncolumique dabis
Quodfupereft,fi quid fupereft: bonitate perenni;
Quo cceperas gradu, tuac
Fa&a tuere manus,
q Ouod fuperefttfi q»id fitperep., ) Elegans. Qualis iil Cicer-
? ^ duidfii auodf ameremovit,fi modo removit, ignoro
^reriamf la HoraLna! &uodfihro & placec,fi placeo tuum eP
PS AL.CXXXIX Carm. GiN.iii.
.'»'■/■ x ^ p* flW2W; M ^rJe D<?<> berfpeBum ejfe agnofcem,
Vavid fe tutum & «»« £ "JinJp* fusiendi a m*lo . ac
ampliusprobandum commitiit Deo.
MOmenta vitac nulla te Iatent mear,
Rector benigne ccehtum. .
2 Seu fedeo, fwe furgo, fe* quid cogito,
Tu cuncta prxfens adipicis.
2 Lux fwe curam, feu quietem nox tulit,
Curam & quietem temperas. ^
t Uomenta } Momentu^
fpatium, a niau ocuh G« JgS£ e0 incompertam efle.
nwllam vel mimmam vit» &» P^em iw r ^ ^
Momentum quoque in lancibus hbrc, um » nW| _.
Ura partem vcf gwtiom, ngtum eit. k»
3M Fsal. CXXXIX. U
* 1
4 Ncc te minuta? voculas fugit fonus,
Quam lingua temere fuderit.
5 Et os & humeros, totiufque corporis
Sic arte mira fabricam
6 Finxifti, acumen nullum ut humani ingeni
Ratiove pofllt aflequi.
g Quonam ergo vultum fugero tuum ? quibus
Claufus Jatebri§ occular ?
$ Petamne ccelum ? prarfto es i*ic : ad inferos,
Dcmergar ? ilhnc non abes.
^ Aurora curru me volucri ut defcrat
Ad occidentis limitem,
io Hic deprehendes me, nec hic tutus ttuj
VTitabo fulmen dextera?.
li Incauta mens fi forte fecum cogitet,
Nox me tenebris occulet,
Obfcura tencbris noftra nox luce eft tibi
Meridiana clarior :
^ 2 Tibi nec tenebrar funt tenebrx, nec tuae
Nox ulla providentiar eft.
33 Arcana mentis tu tenes, qui pecioris
Arcana fabricatus es.
Qui me parentis ventre conditum, cutis
Tenello amictu involveras.
*4 Compago mira corporis noftri tua?
Miraculum eft foiertise :
Stupenda cujus opera nec noftra aflequi,
Sed nec negare mens poteft
15 Nam nulla noftri tam minuta eft corporis
Pars, ut tuam fcientiam
Fugiat : nec ulla clauftra pectoris. latent
5"e conditorem. pe&oris.
\6 Maf&
P S A l. CXXXIX. w
6 Maf& recentis rudia adhuc primordia,
Rudifque maffas femina,
Ceu fcripta haberes, corporifque lineas,
Motum ftatumque noveras.
Et membra nondum quum forent, quid adderent
Dies fciebas finguli.
17 Uxc mente tacita cogitanti mihi, ft&por
Torporque fenfus alligat 1
Animus labaicit quum tuse miracula
Perpendo mecum dexterar.
8 Citius inibo numefum, arensc in littore
Quot volvat asftus corpora :
Qimmvis ocellis pervigil nunquam mers
Dulcem foporem indulfero.
9 O quando perdes impios, rerum parens ?
O quando fanguinarios
io A me repelles, qui fcele^dnomini
Et numini illudunt tuo';?"
Te quifquis odit, non ego oci ? non tuos
Hoftes habebam pro hoftibus .?
>2 Odi profecto : nec tuis ex hoftibus
Amicus eft quifquam mihi.
^3 Revolve mentis mtimos finus Deus,
Latebrafque noftri pectoris ;
Nifi hic amorem videris tuf, nifi
Animum.obfequi nunquam pigrum,
4 Si par fceleftis fcelere fum, vitse parem
Da cum fceleftis exitum.
». . V.'. ... . ...
PSAL.
326 PSAL. CXL.
C A R M. G E N. VI.
David Veum fupplicat pvo liherttione fua ; impiis advevfariis ftti
precatur ; Ql3 feipfum confirmat in fiduaa certa jufitifi Ja
iifqite Det»
Zp Terne rerum eonditor, a mala?
-**»* Lingua? veneno me bonus affere,
M<;amque perjuri tuere
Hoftis ab inlidiis falutcm,
3 Qui fraude tecta bella nefaria
4 Ciet : nec atris mitior anguibus
Vibratquelinguam virulentam, &
Ore vomit rabido venenum.
5 Averte fraudem, & me violentia*
6 Hoftis fcelefti fubtrahe, qui mea
Veitigia obfervat, fcrobefque
Objiciens, laqueofque tendens,
7 At tu, falutis prxfidium mea»,
8 Audi precantem : tu Dominus mihi
Deufque : tu me liberafti
Incolumem crepero e duello.
5> Idem impiorum nunc bonus irrita
Fac vota : faevam frange fuperbiam ;
io Virufque lingua? peftilentis
In domini exitium refunde.
1 1 Deje&a coelo flammea perrldos
Procella fundat praxipiti fuga,
Cceeofque propellat profundas
Perpetui in barathri tenebras.
6 Scrclefque objiciens'} i. c. Foflas eftodiens. J.
7 Incolumem crepero e duelloj Tu^tlS t@IlS impetitum 6 beJ
dubio falvum prsftitifii. J%
Psal, CXLL 3?:7
2 Linguse loquacis perfida vanitas
Nunquam quieto deget in otio ;
Sed impie dignum patratis
Exitium Domino parabit.
3 At impiorum a vi Dominus fuos
Et fraude vindex afferet : ut pii
Numen Dei pr$fens potenfque
Perpetuo celebrent honore,
PSA L. CXLL C a r m. G i n. iii.
lavid trlbuUhus fuis mandato Schaulis ipfum perfequentibus, opew?
Dei implorat : improhitatem auihorum perfecutionis juae expomt^
fdemque fuam ; quihus nominihus fervari a Deo petit.
AUrem vocanti da parens propere, meas
Audi preces falutifer.
i Quum verba fundo triftis, 6«: puras manus
Attollo, iic preces meas
Manufque puras refpice, ac fi thureo
Odore mane te colam i
Ac fi. colam te vi&ima 3c libamine
Sero rubente vefpere.
J3 Freno coerce linguam % ad oris januarn
Fac excubet cuftodia.
4 Fac mens fequatur re&a^ fac in lubricam
Ne fle&at in erroris vhun.
Fac
12 Linguae hquacis perfida <uan\ tas"} Pro hominibus garrulis,
perfidis & vanis. Sicuti Pfal. i, imphetas, pro hominibus impiis.C.
Z Odore thureo~\ Qui ex thure eJrhalat.
Solis eft thurea virga Sahtis. VTrg. C.
Lihamine~\ Pro libatione religiofiu C.
5 Ad oris januam fac excuhet cufioa via~\ Ad oris fores fac ut v^
gilis excubent, ne^uid ternere vel i\ npatienter effutiam. C.
32* Psal, CXLL
ifcac ne fcelefto gaudeat coetu, nequc
Mcnfa fruatur impia.
1 Me malo juftus increpet, me verberet,
Quam palpet impius, comam
0 Quamrore nardifpargat. Impii, precor,
Et impiorum prxiides,
De rupis altsc quum ruent fpecula, fui
Supplicia fceleris ut luant ;
Tum fubeat animum confcium, falubriter/
Quod me monentem fpreverint.
y Sic mortis horror offium compagincs
Mihi laxat, ut cxix jacent
Fagi per arva filTa cuneis fragmina.
% Tu fan&e rector coelitum,
Spes una nobis es falutis, unicum
Agnofcimus te vindicem.
f Vitam tuere ab impiorum caffibus,
A fraude quam ftruunt mihi.
io Compos falutis impios fac in fua
Cernam ruentes retia.
P S A L:
5 Tatyef] Palpo, palpas, vel, Palpor, palparis, palpari, De-
jionens, i. e. blande, Jeniter, 5c<juafi tentando prenfare, demul-
<gere vel tangere. Accipitur fere pro adulari '. nam i? affenra-
itetorum geftus eft. Hinc apud Plautum & alios func nomina
Palpo, onis ; palpator & palpatio, pro adulatofe" & aduialicne,'
Qnem mtsnere palpat. Juvenal. C.
Comam quam rore nardi fparg.atj Cnnefque unguento nardino
xmbuat J.
6 Salnhiter'] Adverbinm a Plinfo ufurpatum ; a quo faluhrins
& faluberrime. C.
7 Sic tnortis horror ojjinm ccmpagines, &V.] Mortis metns fic rfti-
hi jun&uras folidarum corpons parrium difTMvit, ut fragmenta
arboris ferro olejefe, p*r cnmpos abje£ra jacent, divi(a inftru-
«resri* ligneis auc ferreis, a& diftinendum partes immifixs. J%
■
•
F S A L. CXLIL fi$
C a r m. G e n. xvii.
avid a Scbaule & comitatu ejus circumclufus , Dettm orat $r& fa~
lute fua> ad gJeriam ipjlus in Ecclejia przdicandanu
INvoco fupplex Dominum, manufque
Tendo ad fidera fupplices.
2 Mentis huic pando lacrymas : querelis
Imploro miferis opem.
5 Pe&us sfHictum dolor obruebat :
Quamvis, Rex bone ccelitum,
Puricer vitas mihi tu pera&ae
Efies arbiter optimus.
4 Quum domo greifum tamen efferebam^
Tendebant mihi retia
Nec mihi notus, nec amicus ufquam,
Quoquo lumina verteram.
Exitus nufquam, fuga nulla, nemo
Qui me fofpite plauderet.
Ergo te, rerum pater, invocavi,
Unum praeiiduim in malU :
Tu meas vires, nieia fpes, opefque;
Dum fedes bbminum colo.
7 Da meis aurem facilem querelis
Fracti cladibus ultimis.
AfTere a fsevi manibus tyranni,
Qui me fortior opprimit.
8 Carceris vitam rape de tenebris,
Ut te laudibus efferamr
T t Te-
6 Dum feies homwttm coto} i. e. Dum vlvo & habito inter ho*
mines J.
1 Claiikw tthimis} f/Ulis extresiis» J,
33° Psal. CXLIII.
Teque conventus celebret piorum,
Promtum ferre piis opcm.
P S A L. CXLIII. C a r m. Gen. xv.
Vavid Deitm imphrans, indignitatem fuam confiteturt injuriamjibl
fa&am in hac caufa narraty &> angnjlias aninu Jui ; ac propte*
rea a Eeo fervari & inftitui petit ; ir.imicos.vero perdit ad g?*-
tiam ipfius.
AUdi vocantcm rebus in afperis,
Et lenis aurem da precibus meis,
Rerum creator : quaque foles fide
Et aequitate ex hoftibus eripe.
a Juris feveri ne trutina meam
Expende viam : nemo hominum innocens
Sic eft, tribunal poifit ut ad tuum
Se profiteri crimine liberum.
3 En hoftis atrox imminet, & premit
Stratum : tenebris triftibus abdkus,
Et lucis exfors dego, velut fpecu
Quos in fepulchri mors fera condidit,
4 Mens pene curis obruta volvere
Priora coepit tempora, quum patres,
Spes quos fovebat praHidii tui,
De fauce lethi farpe revelleres.
5 Hac recr.eatus rurfus imagine,
Imploro fupplex auxilium tuum,
In-
<2 Juris feveri trutina} i. e. Swmmo jure. J.
3 'Et premit firatum] Deje&umque vexat. J.
Lucis enfors} Tenebricofus, a«t tenebris inclufus, Vide VfaU
xcu C.
i
Psai, CXLIIL yj£
Intenta mens te refpicit, arida
Tellns ut imbres fub cane torrido.
Non ientus audi, nam mihi fpiritus
Vix fefla pulfat pectora : ii tui
Avertis oris lumen amabile,
Mors atra ficcis faucibus imminet.
Spe mens labores auxilii tui
Fert : fpe&at unum te, pater optime.
Audi precantem lenis, & exitum
Jamjam obruturis pande periculis.
Ab hofte fsevo protege me, mex
Cuftos falutis : prava repellere
Mentem manumque, & re&a capeffere
Doce, unicum te qui veneror Deum.
10 Arcana fac vis numinis ut tui
Per plana greffuni dirigat, ut tua
Mandata fecter : neu male credulum
Er*or malorum vertat in orbitam.
ii Ut nulla numen non celebret tuum
Et aequitatem natio, recrea
Me deftitutum prsefidio : & malis
Hoftis fcelefti libera ab artibus.
1 2 Faroris umbra me folita tege,
Et, qui me acerbis ufque doloribus
Affligit, hoftem perde nefarium,
Servumque ferva perpetuo tuum.
Tt2 PSAL;
6 Cme torride} Sirio. Vide Tfal. r.
§3* PSAL. CXLIV.
C A R M. G E N. xiii.
J)avid pr&dicaia T>ei erga fe & humanum z«mts benefcentia, ho-
Jlibus male precatur ; fibi toiique re?no falutcm cjP henedittiom m
cmnimodam exoptaty & conmendat felicitatcm populi Dei.
QUO te, Rexhommum, carminc profequar?
Qui firmas animum robore, qui manum
Et bellare doces, & dubii regis
Per difcrimina praelii.
3 Quod vivo & valeo, tutus & hoftium
A fraude, eximia fulgeo gloria :
Quod late validis impero gentibus,
Totum muneris id tui eft.
'3 O rernm genitor, quantuius eft homo
Hac quem profequeris munificentia,
Et curas patria follicitudine !
4 Figmentum fragilis luti,
Quo nec bulla levis vanior eft, neque
Quae mentes agitant fomnia turbidas,
Ncc ferum fugiens umbr? crepufculum,
Nec fumi volucris vapor.
5 Cccli pande fores, Rex bone ccelitum,
Ac de fidereis labere fedibus :
6 Montes nube operi : per liquidi aeris
Campos fulgura trajice.
Tnrbatos trepida fparge fuga impios,
Et fparfos jaculis perde fequacibus:
7 Por-
4 Figmetftum fragilis iut~\ Statua e luto fluxo,<2ucd cito diffol-
vi poteft, effiaa. f.
6 faculis fequacibus~\ Sequax dicitur, qucd ftrenue & cupide
infequitur. Tribuitur hoc epitheton a poetis paflim capris, ocu-
lis,
Psal, CXLIV. 3i3
7 Porre&aque manu me, pater optime,
Sasvis eripe flu&ibus.
Hoftis pelle malam vim bonus impii :
8 Linguse vaniloquae reprime toxica :
AfTuetsque dolis peftiferis manus
Vires contere viribus.
p Ut te noftra novo carmine barbitos
i o Dicat, fubfidi© qui recreas tuo
Reges : qui gravibus faepe periculis
Vitam Davidis eripis.
1 1 Hoftis pelle malam vim procul impii
Linguse vaniloquse reprime toxica :
Afluetseque dolis peftiferis manus
Vires contere viribus.
1 2 Natorum foboles crefcat, ut ubere
Surgit iilva folo laurea :__ virgines
Cultu fic niteant, ut laquearibus
Tem-
lis, flu£Hbus ; item curis, quae nullis profe&ionibus, navigatio-
nibus aut armis ?.rceri poflunt quin infequantur.
Reveraque metus hominumy curaque fequaces,
2?ec metuunt fcmtui armorum, nec fera tela. Lucret.
Ita hic jaculum fequax, quod fequi non definit aniequam vuine>-
ret, quafi iiti quadam, & cupiditate nocendi teneatur ; ut tto~
merus quoque de hnjufmodi fagittis lcqui folet* C.
12 Laquearibus} Laquearia & Lacunaria, partes funt ssdium!
feu conclavium, oppofitae pavimento qncd pedibns teritur ; quis-
autem partes illae conelavium fuperiores, ftudiofe a magnihcis
exornari folent. ^CeSka Iayuearia funt Horatio, domus principum
& magnatum fplendidae, quas circum curas &: fobcitudines vo-
litare aflerit. Eodemque modo, Cicero vocat porticum pavimev-
tatam ; ficuti enim pavimeatum decus efl ejus partis cubiculi
quod pedibus tcritur, ita lacnnar ornat eam quae fupra caput
eft partem ; quam vocem etiam nonnulli ad cceium ftellis di-
ftin&um eleganter tranftulerunt, pro ccelo, dicentes Laqttexria
c&U. C»
334 Psal. CXLV.
Templorum tholus aureis,
13 Stipentur gravidis horrea frugibus ;
Pleno cun&a penu copia fuggerat :
Fcecundi pecoris non capiant greges
Laetis pafcua faltibus.
14 Pingues plaaftra boves & nitidi trahant ;
Nec trifti refonent compita claflico,
Nec fletu platese : nec furor hofticus
Claufis afFremat oppidis.
15 Fclicem populum, inter bona talia
Qui vitam in tacito tranfigit otio.
Felicem populum terquater, omnium
Cui rerum patcr eft Deus.
PSAL, CXLV. C A R M. G E K. xxix.
fiavid feipfum &P res omnes creatas ad Dei laudes pr<tdicandas ex-
citansy celebrat magmficam potentiamt ©* jujiiffimam henignita-
tem illius, quam erga omncs exhibet.
I^E Regem Dominumqne canam, dum lucida voU
vet
Lucidus aftra polus,
F.t unicttm colam Deum.
2 Lu-
Aureis"] 1. e. Fulcbris, fpeciofis ; quie enim prae aliis pulchra
8c fpeciofa funt, poefis aurea dicuntur: Ut, Venus aurea> lumen
aureumy liber aureus, auro magis aurea virtus. C.
^holus] Proprie co»camerationis aut fornicis medium, feu um-
bilicus, in quem laterum aut trabium capita coennt, cui anti»
«juitus voventium anathemata, feu donaria votiva affigebantur.
fi qua ipfe meis venatibus auxi,
\'fpevd>ve thoht aut facra *d fafiigia jixi. Virg. 9, C.
Psau CXLV, m
l Luce canaffi te, no&e canam te : nulia carebit
Laudibus hora tuis,
Rerum creator & falus.
3 Magne parens, nullo cui claufa potentia jSne eft,
Secuia cuncfca tuas
4 Laudes fonabunt : & patres
5 Longsevi tua fa&a canent, feraeque nepotum
Per feriem foboli
Prodent : nec artas gloriam
6 Nefciet ulla tuam : mirandaque fa&a decufque
Ille memor referet ;
7 Hic magnitudinem eanet :
% Ille bonum feret & juflum, & placabilis ira^
Et veniaefacilem, &
Larga benignum dextera.
f Totque inter decora, & laudum praeconia nuik
Emoritura die,
Nil ciarius clementia.
io Ergo, parens rerum, ftellantis machina cceii
Cuncta fuo gremio
Complexa prasdicat tuum.
ii Robur: & intacti fcelerum contage nefanda^
Te celebrant alacres,
Tuique vires imperi
j,2 Per populcs late vulgant : ne nefcia fceptri
Terrafit ulla tui,
Et glorise & potentia?.
13 Im-
11 Centaeium] Contagium, ii, Contagio, ©nii, & Contages,
is, accipiuntur pro morbo aut re aii<jua vitioia, <ju» ccnta&a
nocet, & venen® fuo aliquos inficit.
Quae contage fua palhribus ommei fmgmu JLucret. Oi
336 P s a l. CXLV.
13 Imperium finefine tibi : nec legibus sevi
Subdita fceptra tenes,
Aut claufa metis temporum.
14 Tu lapfos rurfum attollis, firmafque labantes:
Incolumcfque foves
Vita^ beatas commodis.
1 5 Te volucrum pecudumque genus, te farva fera-
lum
Secula refpiciunt
Unum, fuoque tempore
\6 Accipiunt vi&um : tu dextram pandis, & omne
De locuplete penu
Animal benigne recreas.
17 Quicquid agis, juiteque ix fancte agis : impiger
auicin
18 Supplicibusfacilem
io Procbes : opifque compotes
Dimittis puro qui pectore cunque precantur,
Auxilioque piis
zo Prsefens es,, & periculis
Eruis e cunctis qui te venerantur amantque:
Cumque fuo fcelere
A ftirpe veilis impios.
21 Ergo omnes te jure canent, nomenque tacebit
Natio nulla tuum
In feculorum fecula.
PSAL.
15 Fcraritm fecvW} Vide F/al. Ixxvii.
19 Opifqve compotes] Ope videlicet impetrata, aut cum voto-
t»rum fuorum fa&i funt compoees. C.
ip Qai pcftore- cftnyue] Pro qtiich^ue pettore, per Tmefin.
13
PSAL CXLVL 337
Carm, G £ n. vi.
Vfaltes fe Qf* pios hertatus ad lauits Vei ipfi foVt ajferendas^ tuni
laudat, ftnguhrum erga pit benefciorum, creationis, conferva-
tionis adminiftvatiomfque rerum omnium^ & regni ttewi mmine
TE, magne rerum conditor, & tuas
2 Sonabo laudes, fa&aque pofteris
Miranda prodam, dum recurret
Per calidos mihi fanguis artus.
3 Securitatem ne ftabilem tibi .
Promitte, regum pratfidio : neqpe
De ftirpe mortali & caduca
Pone tibi columen falutis.
4 Ut membra liquit fpiritus, in fuam
Terrena moles terram ambit, & diu
Confulta vanefcunt, & auras
Irrita per vacuas feruntur.
5 O ter beatum, quem Deus «theris
Fido tuetur praefidio, fuas
Qui fpes opefque omnes in uno
Conftituit Domino Dccque;
6 Qui terram & atquor condidit & poluni
Et quicquid^equor terraque continet
Polufque : qui promifla praftat
Perpetuo ftabilis tenore.
7 Qui nec tyranni vi finit opprimi
Infirmiorem, aut efurie premi ;
Qui carcerum exemtos tenebris
Compedibus levat innocentes,
Vy I Qui
/ Efurie'] Pro fame. Apud Catullum e&efuriti*; ap«i VaJ*
?9nem3 efm*go% e*dem figaificatione, ab ed&. C«
ll% P s a u CXLVL
& Qui no&e pulfa luminis aurci
C«cis refundit luminibus jubar :
Greifufque firmat claudicantes,
Juftitiamque amat xquus aequam.
9 Cura fideli qui fovet advenam,
Orbac marito qui viduas favet,
Orbos puellos qui tuetur,
Et fcelerum labefa&at artes.
10 Rex ergo habenas imperii tuus,
Sion, tenebit, fidera dum polum
Pingent>4<# obliquum per orbem
Sol rutilos agitabit axes.
PS AL. CXLVIL Carm. Gbn.H.
ffaltes EccJefiam hortatur ad pr<§dicand,um nomcn Dei9 propter lihe-
rationes benefciaque ejus erga ipfamy &P propter conjiantiam opt-
tum & verbi.
EI A Deum laudate, Deo date carmina digna :
Certe erudito dignus ille eft carmine :
2 Qui Solymam inftaurat rurfus, paflimque per or-
bem
Sparfos reducit exules Abramidas :
3 Qui frados animi levat, & corda anxia lenit :
Mulcet dolores, mitigatque vulnera :
4 Q™
io Sidera dum porum pmpent) Dum ftellseccelum ornabunt. J.
± Fra&os animi) i. e. animo fra&os, feu pufillanimos, poeti-
ce. Eodem modo, egregius, prtftans, laffus, victusy & aliafi-
xnilia, cum voce animi paflim a poetis conjunguniur. £t paulo
poft, hoc ipfo Pfalmo dicic, fimplex animi, C.
P s a i. CXLVIL £39
4 Qui numerat tacito Iabentia fidera mundo,
Suifque quaeque nuncupat vocabulis.
Magna Dei virtus, immenfa potentia : nulla
Quam lingua fari poflit, aut mens cogitet.
6 Qui mite ingenium fovet, allevat, auget honore z
Humique fternit impiam fuperbiam.
7 Eia Deum cantate, Deo perfolvite grates ;
Grato benignum canite patrem barbito :
5 Qui ccelum obnubit tenebris, terram rigat imbre ;
Montefque laeto veftit altos gramine :
$ Qui pecudum gentilarga dat pabula dextra,
Corvoque vi&um fe roganti fufficit.
io Quem neque magnanimum dele&at robur equo»
rum,
Nec vis ferocis aut lacertus militis :
ii Sed pietas animi fimplex, & in illius una
Quse fpem falutis collocet clementia.
1 1 Eia, Dei laudes Solymaese pangite turres :
Benignitatem mons Sionis pra^dica,
13 Qui portarum aditus clauftris firmavit ahents,1
Civefque cun&is commodis auxit tuos.
14 Qui te Pace ^eat ^ta? & defendit ab h©fte :
Et meffe flava tritici campos tegit.
V v 2 15 Cu-
13 Ahenis) Vocabulum poeticum, diverfimode, pro rattone
carminis, ufurpatum: in foluta oratione, dicimus &mus\ hin£
poetae, diphthongo per Diaiyfin, & afpirationis Epenthefin, di-
vifa, dixerunt aheneus.
. hic murus aheneus efto,
Nil confcir* fibi, nulla pallefcere tulpa. Horat.
Ex hac voce produ&a, alii item fecere contra&am, exemfa C
penultima litera ey & dixerunt ahenus. Profert. forms celttor
*hen£t pro twj Vfl #*«« £tdem modo pro ehumus dixere
Surnus* C.
fjo Psai. CXLVIIL
iy Cuj*US ad imperium fundit fua munera tcllus :
Natura cujus promta paret jufTibus.
16 Qui nivibus celfos operit, ceu vcllere, montcs:
Denfas pruinas cineris inftar dejicit.
1 7 Et glacie lapfus folidarum frenat aquarum :
Cujus rigorem quisferet mortalium ?
18 Quum libuit, moiles glacies tabefcit in undas,
Adfpirat aura mitior, rivi fluunt.
ip Oftenditque fuam per figna illuftria mentem:
Legefque Abrami tradidit nepotibus.
20 Non ita fe populis aliis monftravit amicum,
Qui fcita legum nefciunt coeleftium.
PSAL. CXLVIII. Carm.Gen. x.
^PfaJtes res omnes creatas a fummo ad imum hortatur ut Deum ce-
Uhrenty prvpter majeflatem tpfius, &> benefcentiam erga Ecclefiam.
LAudate Dominum ccelitum
Chori beati, qui procul
Contagio mortalium
Templa actheris tuemini.
% Laudate Dominum, quos fibi
Adeffe juflit angelos :
Laudate Dominum exercitus
Parere prompti jufiibus.
3 Laudate Dominum, qui diem
Sol, luna no&emitta^illuminas :
Lau-
17 Et glacie fvenat) Xnfignis Metaphora ; glacie* enim cur~
fam fluminaw fiftir, eaque ripis fuis quafi alligat & adftringiti
yt freno equi curfus fiftitar, «juod hoc loco efr frenare lapfus
uarum : glacie vero liquefafta & foluta, mox decrefcentia ri~
furmmpraetmunt^ ut canit Horat. L. 4, Ode 3. C,
P s a i. CXLVIIL ^,
Laudate Dominum lucidis
Stellae decorsc flammulis.
Laudate eum rotatiles
Tot orbium compagines,
Et unda longe celfior
Campis nitentis aeris.
Huic cun&a laudes dicite,
Numenque cun&a pangite,
Quod cun&a nutu condidit,
Et cun&a nutu fuftinet :
Fixitque firmo cardine,
Ne vi fene&a? corruant : ^
Certifque vinxit legibus,
Quas tranfgredi non audeant.
Laudate Dominum fub fpecus
Terrar dracones abditi :
Et vafta cete, quac finus
Ponti repoftos finditis.
Ignes, nives, & grandines,
Vaporque, & auras fpiritus,
Ad jufla Domini mobiles
Circumrotantes turbines :
Colles feraces., & feri
Montes, & omnes arbores ;
Seu montibus rigefcitis,
Seu cultibus manfuefckis :
10
Mi~
4 Rotatiles) Vox a poeta, ut videtur, novata : eft autem ro-
tatiie, <juod rotae initar in orbem poteft circumagi, <|aa!es faaz
circuli illi ccelefte* de tjuibus hic lccguitur. C.
7 Ei vafta ceW) Vide PfaL citr.
Repoftos) Pro repofitos ; Virg. Mauet alta tnenie tepoflum. ht
impoftor, «juafi impofitQr^ «jui fraudulenfer aliis imponit, Viie
P/a/.xlvu C,
542 Psal. CXLIX.
10 Mites feraeque beftise,
Humique lente reptiles,
Et quae liquentes aeris
Campos volando carpitis :
1 1 Reges & orbis prsefides,
ILt nationes liberae,
Et pauperi plebecula:
Qui jus ab alto dicitis :
1 1 Et vos juventa florea,
Lffti puelh & virgines,
Senefque vitse in ultimo
Jamjam exituri limine,
13 Laudate Dominum : numini
Sit ejus uni gloria,
Unumque nofcat omnium
Ccelum folumque principem,
14 Hunc omne in aevum laudibus
Propago tollat Ifaci :
Sibi dicatam qui bonis
Gentem beavit omnibus.
PSAL. CXLIX. Carm.Gen.x,
Tjaltes Ecclefiam hortatur ut Veum ccllaudet, propter hewevolentiam
fiP fMlutem ab eo acceptamy denique prcpter verbum ipjius potentif*
(Lmam Ecclsfta, tradiium.
CAntate Domino canticum
Norum : fonet laus illius
Coetus per omnes, qui facris
Non fe profanis poluunt.
2 Oble&et Ifaci genus
A*£tore fe fuo, fuo
Regi Sionis arduse
Congratulcntur filia: :
3 Noroeji
Psal. CXLIX. 345
Nomen celebrent illius
LsEtis choris & tympanis ;
Ejufque laudes accinant
Blande canoro pedtine.
Gentem bonus parens fuam
Amore fancto amplecHtur,
Mitemque manfuetudinem,
Firmat falute immobili:
Ccetus piorum ut geftiant
Foris paratu fplendido,
Domique fecum claaculum
Lsetentur in cubilibus.
In ore, rerum praefidis
Laus continenter perfonet s
Utrinqne acuti in dexteris
Vibrentur enfes vindices :
In fe ferarum ut gentium
Crudelitatem vindicent :
Er in futurum iras, minas,
Superbiamque comprimant.
S Reges fuorum ut hofhum
Arctis catenis alligent ;-t
Et ferreis coerceant
Vinclis feroces principes.
9 Pcenas fecundum ccelitus
Praafcripta ab iis ut exigant,
Et laus piorum pervolet
Omnes per orbis cardines,
PSAL;
Fiha Sioms ) Id eft, virgines & matronae Hieroio!y*itanae..
Sicuti Horat. od. 5. lib. 4.
Ubi per foholem Rom<£t mtelligit adolefcentrs & ci»es R«-
aiants, ex urbe Rnma, ranquam ex miTrm oriuncUs.
9 YeBme ) Pe£fen hoc loco idem eft cum ple&ro, de qut
fupra Pfal. 30. Virgil. Jam pe&tnepMjsteburisoz
344 PSAL. CL.
Carm, G i n. x.
fffikes EccJejlam loortatur m Veum omnibus modis Iaudet, prvpte
fanctitatem, potentiam & magnificentiam ejus.
LAucUte Dominum, lucidum,
Templum colentem (iderum
Qui vi fuae potentiar
Firmavit orbis cardines.
2 Laudate Dominum fortiter <
Ubiqu.e g^ftis inclytum :
Laudate magnitudinem
Captum fupra mortalium.
3 Laudate Dominum bellicx
Claris tubar clangoribus :
Laudate Dominum nabliis,
Lyrifque blande garrulis.
4 Laudate Dominum tympanisj
Chorique fefti cantibus :
Laudate Dominum fidibus, &
Sonore dulci tibiz.
5 Laudate eum tinnitibus
Lstis canori cymbali.
S Hunc cunda laudent, qus trahunt
Vitaiis aurae fpiritum.
AN«
Nabliis ) Vide Pfal» 33,
Gymbatis ) De hoc. Pfal. 61:
Sonare J.Vso fonitu, more Lurcettii & Virgilii,. quorurn iti
itJ pritno.
Letidu qua funt fucaia fonore:
Xdem canor, pro cantu dixit in quarto*
farvus ut eft cycni melior cancry ille gruum quam
Clamor ip atbereis difperfus nubihus Auftri. &
f i ' n i s.
Live Music
Archive
Librivox
Free Audio
Metropolitan Museum
Cleveland
Museum of Art
Internet
Arcade
Console Living Room
Open Library
American
Libraries
TV News
Understanding
9/11